Zniczek zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zniczek)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zniczek zwyczajny
Regulus ignicapilla[1]
(Temminck, 1820)
Zniczek zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina mysikróliki
Rodzaj Regulus
Gatunek zniczek zwyczajny
Synonimy

Sylvia ignicapilla Temminck, 1820[2]
Regulus ignicapillus (Temminck, 1820)

Podgatunki

R. i. ignicapilla (Temminck, 1820)
R. i. caucasicus Stepanyan, 1998
R. i. tauricus Red'kin, 2001
R. i. balearicus von Jordans, 1923

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Przybliżony zasięg występowania:

     letnie lęgowiska

     występuje całorocznie

     zimowiska

Zniczek zwyczajny[4], zniczek (Regulus ignicapilla) – gatunek małego ptaka z rodziny mysikrólików (Regulidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych.

Systematyka[edytuj]

Wyróżniono kilka podgatunków R. ignicapilla[5][2]:

  • Regulus ignicapilla ignicapilla – zachodnia, środkowa i południowa Europa, Anatolia.
  • Regulus ignicapilla caucasicus – zachodni Kaukaz.
  • Regulus ignicapilla tauricusKrym.
  • Regulus ignicapilla balearicusBaleary, północno-zachodnia Afryka.

W XXI w. zaproponowano, aby podgatunk zniczyka R. i. madeirensis uznać za odrębny gatunek „zniczek maderski”, R. madeirensis[6].

Występowanie[edytuj]

Zamieszkuje środkową, zachodnią Europę wraz z basenem Morza Śródziemnego na zachód od Bugu, Azję Mniejszą (zachodni Kaukaz) i Maghreb. Wędruje, ale na niewielkie odległości (przyloty od marca do maja i odloty od września do października). Populacje północne zimują w północno-zachodniej Afryce, południowej Francji i na Półwyspie Iberyjskim (regularnie wędruje zatem do pierwotnych obszarów z których się wywodzi). Populacje śródziemnomorskie są osiadłe. Zasięg występowania jest dużo mniejszy niż w przypadku areału mysikrólika. Od paru dekad obserwuje się ekspansję zniczka w kierunku północnym.

W Polsce nieliczny ptak lęgowy (lokalnie średnio liczny, w przeciwieństwie do bardziej pospolitego mysikrólika), nierównomiernie rozmieszczony, głównie w zachodniej i północnej części kraju, a także w górach do górnej granicy lasu[7]. Gatunek nie jest dostatecznie poznany, choć w Europie Środkowej coraz częściej można go spotkać. Najliczniejsze populacje znajdują się na Dolnym Śląsku. Przeważnie jest rzadszy niż mysikrólik z wyjątkiem Sudetów. Sporadycznie mogą zostawać na zimę.

Charakterystyka[edytuj]

Cechy gatunku[edytuj]

Żółta pręga na ciemieniu dała nazwę zniczkowi, jednemu z najmniejszych ptaków

Jeden z najmniejszych ptaków Europy. Bardzo podobny pod względem rozmiaru i masy ciała do mysikrólika, ale o jaskrawszym upierzeniu i wyrazistszym rysunku na głowie – przez oko przechodzi czarny pasek, a nad okiem wyraźna biała brew. Uważa się, że okres lodowcowy rozdzielił te dwa gatunki. Zniczek zasiedlił południowy zachód Europy, gdzie oprócz pobrzeża śródziemnomorskiego i środkowej Europy żyje do dziś. Do dziś nie wiadomo dokładnie jak konkurują one o pokarm lub miejsca gniazdowania, choć możliwe, że wykorzystują drobne preferencja ekologiczne.

Na wierzchu głowy (na ciemieniu) jaskrawa pomarańczowozłota (samiec) kreska z czarną obwódką (łączącą się na czole), a u samicy żółta. Podczas zaniepokojenia lub toków samiec pokazuje tę kreskę, unosząc pióra na wierzchu głowy – od tego "znicza" pochodzi polska nazwa ptaka. Poza tym obie płci ubarwione podobnie: z wierzchu oliwkowozielone, od spodu jasnooliwkowe (bardziej zielone niż mysikrólik) – kuper jaskrawożółty, brzuch jasny, a lotki i sterówki brązowe. Dorosłe osobniki mają białą brew i czarną pręgę przechodzącą przez oko, kontrastującą z ubarwieniem reszty głowy (czarne paski z góry i z dołu). Na bokach szyi widnieją ochrowożołte plamy. Barki mają wyraźnie brązowy odcień. Pstre ubarwienie ma duże znaczenie w trakcie wewnątrzgatunkowego porozumiewania się w ciemnych zaroślach, zwłaszcza w okresie lęgowym i w czasie karmienia młodych, gdy te opuszczą gniazdo. Młode podobne do dorosłych z widocznymi zaczątkami białej brwi nad okiem, ale z jednolicie oliwkowozieloną głową.

Podobne ubarwienie do zniczka ma pospolity gatunek amerykańskich gatunków śpiewających - lasówka pstra. Obserwatorzy nieznający śpiewu tego ptaka często mylą go z mysikrólikiem. Zauważenie go w terenie jest trudne, a łatwiejsze tam, gdzie rosną świerki.

Głos[edytuj]

Podobnie jak mysikrólik samiec zniczka wydaje bardzo hałaśliwy, donośny, wysoki, ale nieskomplikowany melodyjny śpiew. Jego charakter pozwala na odróżnienie tych dwóch gatunków (głębszy i donioślejszy jest trel zniczka). Trel zniczka utrzymany jest na tej samej wysokości, przyspieszająca zwrotka składająca się z powtarzającego się delikatnego "si si si" i w tym samym tempie (sama końcówka nieco wyżej), podczas gdy melodia mysikrólika zaczyna się cicho, po czym staje się szybsza i głośniejsza. Wspólną cechą jest jednak to, że oba gatunki usłyszeć można przez cały rok, oprócz okresu pierzenia się.

Napuszony zniczek, Anglia

Wymiary średnie[edytuj]

długość ciała 
ok. 9 cm
rozpiętość skrzydeł 
ok. 13–16 cm

Masa ciała[edytuj]

ok. 6 g

Biotop[edytuj]

Gnieździ się w lasach iglastych i borach, głównie świerkowych i jodłowych, a także w mieszanych i liściastych, jeżeli tylko posiadają domieszkę świerka lub jodły. Preferuje obrzeża drzewostanów. W północnych rejonach zasięgu widywany dość często w lasach pierwotnych lub wtórnych borach świerkowych. Jest mniej związany ze świerkiem od mysikrólika. Lęgnie się na pojedynczych świerkach, w parkach, ogrodach i cmentarzach, a w zachodniej części Europy Środkowej w lasach bukowych i dębowych.

Okres lęgowy[edytuj]

Gniazdo[edytuj]

Budową i sposobem umieszczenia podobne do gniazda mysikrólika, lecz usytuowane nieco niżej, np. w krzaku jałowca. Podobnie jak w przypadku mysikrólika, gniazdo jest duże, ma grube ścianki, kulisty kształt z małym otworem wlotowym w górnej części. Misterna konstrukcja składa się z mchu, pajęczyny, porostów i włókien roślinnych, a wyściółka składa się z piór i włosia. Szczyt jest zwężony, a brzegi zachodzą do środka. Dzięki temu jaja i pisklęta są zabezpieczone przed wypadnięciem, gdy gałęzie są poruszane wiatrem. Gniazdo umieszczone jest na końcu gałązek drzew iglastych i ma kształt okrągłej czarki. Tylko samice zniczków biorą udział w budowie gniazda, samce jedynie im towarzyszą (mysikróliki tworzą lęgowisko razem, a nawet z początku samiec jest tu bardziej aktywny).

Jaja[edytuj]

Jaja zniczka

Dwa lęgi w roku, w maju i czerwcu. W zniesieniu 7–10 różowobeżowych jaj o średnich wymiarach 13x10, podobnych do jaj mysikrólika, lecz w nieco ciemniejszych barwach i o większej ilości plamek. Jaja są delikatnie rdzawo nakrapiane. Są najmniejszymi wśród zniesień europejskich ptaków - ważą około 0,72 g i mają przeciętnie 13,5 - 10,5 mm średnicy. W przypadku lęgu z 10 jaj całość waży 7,2 g, a to stanowi 144% masy ciała samicy. Oznacza to zatem, że musi w ciągu kilkunastu dni zdobyć bardzo dużą ilość pokarmu, aby wytworzyć jaja przewyższające razem jej wagę. W każdym sezonie powtarza jeszcze raz ten wyczyn w drugim zniesieniu.

Wysiadywanie[edytuj]

Od złożenia ostatniego jaja trwa przez okres 13–15 dni. Samica wprawdzie sama wysiaduje jaja, ale samiec pomaga jej w wychowywaniu potomstwa. Młode opuszczają gniazdo po ok. 14–15 dniach. Odloty na śródziemnomorskie zimowiska mają miejsce w październiku.

Pożywienie[edytuj]

Zniczek w trakcie poszukiwania owadów, Anglia

Jaja, larwy i dorosłe, drobne owady, pająki i drobne bezkręgowce.

Dieta jest podobna do preferencji mysikrólika. Zniczek jednak poluje na nieco większe bezkręgowce, szukając ich częściej na wierzchniej stronie gałęzi. Może łapać zdobycz w charakterystycznym trzepoczącym locie, zawisając w powietrzu wokół wierzchołków gałęzi, lub ewentualnie zdziobuje owady ze spodniej części gałęzi.

Ochrona[edytuj]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Regulus ignicapilla, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Common Firecrest (Regulus ignicapilla) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-10-31].
  3. BirdLife International 2012. Regulus ignicapilla. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-03-30]
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Regulidae Vigors, 1825 - mysikróliki - Goldcrests or kinglets (wersja: 2015-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-03-30].
  5. F. Gill, D. Donsker: Dapple-throats, sugarbirds, fairy-bluebirds, kinglets, hyliotas, wrens & gnatcatchers (ang.). IOC World Bird List: Version 6.1. [dostęp 2016-03-30].
  6. AERC TAC's Taxonomic Recommendations. Association of European Rarities Committees, 2003, s. 22.
  7. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 664. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km², a średnio liczny – 10–100 par na 100 km².
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną, Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj]