Świteź

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy jeziora na Białorusi. Zobacz też: Świtaź - jezioro na Ukrainie.
Świteź
Свіцязь
Obraz Juliana Fałata
Obraz Juliana Fałata
Państwo  Białoruś
Lokalizacja obwód grodzieński
rejon nowogródzki
rejon korelicki
Powierzchnia 2,24 km²
Wymiary 1,7 × 1,6 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

3 m
15 m
Objętość 7,84 mln m³
Wysokość lustra 258 m n.p.m.
Rzeki wypływające Swarotew
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Świteź
Świteź
Ziemia 53°25′59,5″N 25°54′59,6″E/53,433194 25,916556Na mapach: 53°25′59,5″N 25°54′59,6″E/53,433194 25,916556

Świteź[1] (biał. Свіцязь[2], woziera Swiciaź[1]) – jezioro na Białorusi na granicy rejonów nowogródzkiego i korelickiego, 20 km na południowy wschód od Nowogródka. Leży na wododziale Niemna i Szczary, w dorzeczu Mołczadzi, na terenie Świteziańskiego Parku Krajobrazowego. Jest pochodzenia krasowego – powstało w wyniku oberwania ziemi do podziemnej pustej przestrzeni. W pobliżu nie ma wielkich jezior i rzek, nie wpada do niego żadna rzeka, a wypływa jedynie Swarotew – dopływ Mołczadzi. Poziom wody jest praktycznie zawsze taki sam. Leży na południowym stoku Wysoczyzny Nowogródzkiej, na wys. 258 m n.p.m. i ma kształt zbliżony do koła. Ma formę lejka. Dno równe, jego część głębsza niż 10 m to 2% całości. Przy brzegach piaszczyste.

W jeziorze i jego pobliżu rośnie znaczna liczba roślin reliktowych. Wśród nich występuje lobelia jeziorna. W wodach rozpowszechniona płoć, wzdręga, karaś, szczupak, okoń, dominuje lin. Przewaga linów wynika z ich zdolności do rozmnażania w wodzie o niskiej kwasowości, co dla innych gatunków ryb jest czynnikiem niekorzystnym.

Obecnie jezioro wykorzystywane jest wyłącznie w celach rekreacyjnych. Dozwolone amatorskie wędkarstwo.

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Świteź

Według legendy, na miejscu jeziora Świteź stało miasto, piękne jak marzenie. Pewnego razu na nowogródzką ziemię przyszli najeźdźcy. Starzy i młodzi poszli walczyć, a w mieście zostały tylko bezbronne żony i córki. Kiedy najeźdźcy znaleźli się pod bramą, a świtezianki gotowe już były umrzeć w płomieniach, ale nie poddać się wrogom, wydarzył się cud. Ziemia rozstąpiła się i pochłonęła miasto, by nie oddać go wrogowi. Na jego miejscu zaś rozlało się nadzwyczajnie piękne jezioro, na którego przejrzystej powierzchni pojawiły się kwiaty, jakich nie ma nigdzie indziej. Następnie najeźdźcy poginęli, gdyż zaczęli rwać owe trujące kwiaty, w które zostali zamienieni byli mieszkańcy Świtezi. W istocie, "cary", czyli lobelia jeziorna[3], jest gatunkiem typowym dla tzw. jezior lobeliowych związanych z obszarem atlantyckim (w Polsce występujących niemal wyłącznie na Pomorzu), a więc Świteź leży poza jej zwartym zasięgiem.

Jezioro w poezji[edytuj | edytuj kod]

Poeta Adam Mickiewicz urodził się we wsi Zaosie w pobliżu Świtezi. Często bywał nad nią i zachwycał się jej pięknem. Napisał ballady Świteź i Świtezianka. W pobliżu jeziora znajduje się kamień, na którym wypisano fragment ballady Świteź:

Pochylony nad brzegiem Świtezi świerk. 2009 rok
Ktokolwiek będzisz w nowogródzkiej stronie,
Do Płużyn ciemnego boru
Wjechawszy, pomnij zatrzymać twe konie,
Byś się przypatrzył jezioru.
A. Mickiewicz

W roku 2011 w studiach Human Ark i Se-ma-for, zrealizowany został film animowany na podstawie ballady. Reżyserem i autorem scenariusza jest Kamil Polak.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Białoruś. W: Główny Geodeta Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata. T. 11: Europa. Część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 43. ISBN 978-83-254-0463-5. [dostęp 2010-08-25].
  2. Zapis według oficjalnego, tzw. akademickiego wariantu języka białoruskiego. Alternatywne formy zapisu:
  3. Marcin Zych, Hanna Werblan-Jakubiec: Organizmy w środowisku przyrodniczym. Warszawa: Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 22.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Domański, Świteź. Balladowe jezioro Adama Mickiewicza, "Rota", 1998, nr 2/3.