Alejandro Jodorowsky

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alejandro Jodorowsky
Alejandro Jodorowsky
Prawdziwe imię i nazwisko Alejandro Jodorowsky Prullansky
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1929
Iquique
Zawód reżyser, scenarzysta, aktor
Lata aktywności od 1957
Odznaczenia
Wielki Oficer Orderu Zasług Naukowych i Kulturalnych Gabrieli Mistral (Chile)
Strona internetowa

Alejandro Jodorowsky Prullansky (ur. 7 lutego 1929 w Tocopilla[1]) – chilijski artysta awangardowy, surrealista, głównie reżyser filmowy i teatralny, pisarz i autor komiksów.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie żydowskich emigrantów z Ukrainy, która uciekła stamtąd w związku z pogromami[potrzebne źródło]. Ojcem był Jakub (Jaime) Chodorowski, matką Sara (Felicidad) Prullansky[2][3].

Jodorowsky rozpoczął swoją działalność artystyczną w bardzo młodym wieku, inspirowany przede wszystkim filmem i literaturą. Pierwsze wiersze opublikował w Chile w wieku 16 lat, rok później zadebiutował jako aktor, a w kolejnym stworzył trupę pantomimiczną Teatro Mimico. W 1953 napisał swoją pierwszą sztukę El minotauro (Minotaur).

W tym samym roku wyjechał do Paryża, by pobierać nauki pantomimy u Etienne Decroux, nauczyciela słynnego francuskiego mima Marcela Marceau. W 1954 rozpoczął współpracę z samym Marceau, do którego grupy teatralnej dołączył i dla którego napisał sztukę Klatka.

W 1957 tworzy swój pierwszy film La Cravate, będący adaptacją opowiadania Tomasza Manna z 1940 Die vertauschten Köpfe - Eine indische Legende (ang. The Transposed Heads).

W lutym 1962 Jodorowsky inicjuje razem z Fernando Arrabalem i Rolandem Toporem tzw. Mouvement panique (Ruch Paniczny), który opierał się na trzech podstawowych elementach: terrorze, humorze i spontaniczności. Patronem ruchu był grecki Pan, a inspiracją twórczość Luis Buñuela i teatr okrucieństwa Antonina Artauda. Jedną z form działalności był Teatr paniczny. Występy miały charakter eksperymentalny.

W latach 60. i 70. Jodorowsky pracował w Paryżu i Meksyku, wystawiając ponad sto przedstawień. Reżyserował zarówno własne sztuki, jak i sztuki napisane przez Becketta, Ionesco, Strindberga, czy Leonorę Carrington. Od 1966 zaczyna tworzyć komiksy w duchu Ruchu Panicznego, zarówno samodzielnie, jak i we współpracy z rysownikiem Jeanem "Moebiusem" Giraudem.

W tym samym czasie wraca do twórczosci filmowej, kręcąc pierwszy, pełnometrażowy film - Fando i Lis, a dwa lata później surrealistyczny western Kret (El Topo). W 1973 powstaje Święta góra (La montaña sagrada).

W 1975 Jodorowsky rozpoczyna pracę nad adaptacją Diuny Franka Herberta, jednakże prace nad filmem zostają przerwane.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Komiksy[edytuj | edytuj kod]

Dorobek literacki[edytuj | edytuj kod]

  • Cuentos pánicos (Editorial Novaro, 1963), ilustrado por Roland Topor
  • Teatro pánico (Editorial Novaro, 1965)
  • Juegos pánicos (Editorial Novaro, 1965)
  • El Topo, fábula pánica con imágenes (Editorial Novaro, 1970), guión original de El Topo
  • El loro de las siete lenguas (Grijalbo 1991, 2ª Ed. Siruela, 2005) Novela
  • La trampa sagrada: Conversaciones con Gilles Farcet (Grijalbo, 1991) Libro de entrevistas. Edición ampliada: Editorial Chandra, 2007
  • Donde mejor canta un pájaro (Grijalbo 1992, 2ª Ed. Siruela, 2002) Novela
  • Las ansias carnívoras de la nada (Grijalbo 1995, 2ª Ed. Siruela, 2006) Novela
  • Psicomagia (Seix Barral, 1995, 2ª edición ampliada: Siruela, 2007). Ensayo
    wydanie polskojęzyczne: Psychomagia, Okultura, 2012, ISBN 978-83-88922-35-0
  • Sombras al Mediodia (1995 Primera Edicion Dolmen escritores de chile)
  • Antología pánica (1996), recopilación de textos por Daniel González-Dueñas
  • Los Evangelios para sanar (Siruela, 1997, 2ª edición 2007) Ensayo
  • La sabiduría de los chistes (Obelisco, 1997), ilustraciones de George Bess Ensayo
  • El niño del jueves negro (Siruela, 1999) Novela
  • Albina y los hombres-perro (Grijalbo, México / Siruela, Madrid, 2000) Novela. Ilustraciones de François Boucq
  • No basta decir (Visor, 2000) Poesía
  • La danza de la realidad (Siruela, 2001) Memorias
    wydanie polskojęzyczne: Taniec rzeczywistości, Okultura, 2014, ISBN 978-83-88922-42-8
  • El paso del ganso (Visor, 2001) Relatos
  • La sabiduría de los cuentos (Obelisco, 2001) Ensayo
  • La escalera de los ángeles (Obelisco, 2001) Ensayo
  • El tesoro de la sombra (Siruela, 2003) Memorias
  • El dedo y la luna (Obelisco, 2004) Ensayo
  • Piedras del camino (Obelisco, 2004) Poesía
  • La vía del tarot (Siruela, 2004) Ensayo escrito con Marianne Costa
  • Yo, el tarot (Siruela, 2004) Ensayo y poesía
  • El maestro y las magas (Siruela, 2005) Memorias
    wydanie polskojęzyczne: Mistrz i czarownice, Okultura, 2011, ISBN 978-83-88922-33-6
  • Solo de amor (Visor, 2006) Poesía
  • Cabaret místico (Siruela, 2006) Filosofía y Psicología
  • Teatro sin fin (tragedias, comedias y mimodramas) (Siruela, 2007) Teatro
  • Correo terapéutico (La esfera de los libros, 2008) Ensayo
  • Manual de Psicomagia (consejos para sanar tu vida) (Siruela, 2009)
  • Pasos en el vacío (Visor, 2009) Poesía
  • Tres cuentos mágicos (para niños mutantes) (Siruela, 2009), incluye tres cuentos: Memorias de un niño bombero (semiautobiográfico), Loïe del cielo y La increíble mosca humana. Reeditado en Cuentos mágicos y del intramundo, incluye los tres mismos cuentos y "Cuentos del intramundo" (56 microcuentos) (Random House Mondadori, 2010)
  • Poesía sin fin (Editorial Huacanamo, 2009) Poesía completa
  • Metagenealogía (Siruela, 2011) Ensayo escrito con Marianne Costa

Teatr[edytuj | edytuj kod]

  • La fantasma cosquillosa (farsa iniciática) (1948)
  • La princesa Araña (1958)
  • Melodrama sacramental (1965)
  • Zaratustra (aventura metafísica) (1970)
  • El túnel que se come por la cola (auto sacramental pánico) (1970)
  • El Juego que todos jugamos (1970)
  • El mirón convertido (tragedia pánica) (1971)
  • El Ensueño (Paráfrasis de la obra de Augusto Strindberg) (1971)
  • Pedrolino (mimodrama ballet) (1998)
  • Ópera pánica (cabaret trágico) (2001)
  • Escuela de ventrílocuos (comedia absurda) (2002)
  • Las tres viejas (melodrama grotesco) (2003)
  • Hipermercado (paporreta infame) (2004)
  • El sueño sin fin (drama sublime) (2006)
  • Sangre real (drama antiguo) (2007).
  • Teatro sin fin (tragedias, comedias y mimodramas) (Ediciones Siruela, Madrid, 2007). Antología teatral que incluye todos los títulos anteriores.
  • Le gorille (El gorila) (2009), obra teatral inédita, inspirada en el relato Informe para una academia (Ein Bericht für eine Akademie, 1917), de Franz Kafka.

Przypisy

  1. Tak podaje sam artysta na oficjalnej stronie [1] (w jęz. hiszp.); w niektórych źródłach podaje się miasto Iquique
  2. Biografia Jodorowsky'ego
  3. genealogia matki

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]