Samuel Beckett

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Samuel Beckett
Samuel Beckett (1977)
Samuel Beckett (1977)
Imiona i nazwisko Samuel Barclay Beckett
Pseudonim Andrew Belis
Data i miejsce urodzenia 13 kwietnia 1906
Foxrock
Data i miejsce śmierci 22 grudnia 1989
Paryż
Narodowość irlandzka
Język angielski, francuski
Alma Mater Trinity College w Dublinie
Gatunki dramat, powieść, esej
Ważne dzieła Czekając na Godota, Końcówka, Ostatnia taśma Krappa, Kroki
Odznaczenia
Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Medal Ruchu Oporu (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Samuel Beckett w Wikicytatach
Grób pisarza na paryskim cmentarzu Montparnasse

Samuel Barclay Beckett (ur. 13 kwietnia 1906 w Foxrock, zm. 22 grudnia 1989 w Paryżu) – irlandzki dramaturg, prozaik i eseista, tworzący początkowo w języku angielskim, a od 1945 – francuskim. Jeden z twórców teatru absurdu. Jego powieści są pozbawiane tradycyjnej narracji, utrzymane w klimacie skrajnego pesymizmu i podkreślające bezsens ludzkiej egzystencji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na przedmieściach Dublina w rodzinie protestanckiej. Studiował filologię romańską w Trinity College, gdzie potem przez jakiś czas wykładał, jednak Irlandia, atmosfera domu rodzinnego, potem zaś śmierć ojca (1933) doprowadziły go do depresji nerwowej i ostatecznie osiadł w Paryżu. Brał czynny udział we francuskim ruchu oporu. W 1969 został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla, której nie odebrał osobiście.

Postać ojca pojawia się w jego utworach mityzowana lub nawet deifikowana, matka zaś w kontekście gorzkim i ironicznym (w życiu była zimną bigotką).

Na studiach Becketta fascynowała filozofia: Kartezjusza, George’a Berkeleya, Henri Bergsona, Arthura Schopenhauera, Giambattisty Vico; klasyka francuska i włoska, poezja francuska takich poetów jak: Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire, Marcel Proust. Inspirował się także twórczością Dantego. Był sekretarzem i pomocnikiem Jamesa Joyce’a.

Duchowość Becketta[edytuj | edytuj kod]

Jego świadomość artystyczną skrystalizowały doświadczenia choroby i samotności. Poza tym trudno wpisać go w jakiś prąd literacki, był „osobistością odrębną”. Beckett to typ myśliciela – poety oddanego zagadce i antynomiom bytu oraz próbom ich artykulacji. Zajmowały go głównie kwestie egzystencjalne, problemy etyczne i poznawcze. W swej istocie dzieło Becketta to imitacja świata stworzona w materii prostego języka – dla Becketta ważniejsza była treść. Takie podejście wyrasta z duchowości Becketta, który przeżywał ból egzystencji, niepokój metafizyczny, ponadto był bardzo wrażliwy na cierpienie, z drugiej strony pełen był pasji poznawczej, miał analityczny umysł i wolę dojścia do istoty rzeczy. Nie mógł się pogodzić ze swoim istnieniem, brakowało mu fundamentalnej zgody na życie. Buntował się przeciwko byciu.

Beckett czuł się spokrewniony ze „skrzywdzonymi i poniżonymi”, czuł się bratem wszystkich poniżonych, miał duszę wyrzutka i kloszarda. Był bardzo aktywny społecznie oraz politycznie – występował przeciwko totalitaryzmowi; ostro przeciwstawiał się prześladowaniom politycznym na świecie; wspierał także więźniów politycznych. Duchowa łączność pisarza z ludźmi odrzuconymi znajduje swój wyraz w fakcie, iż miał on w zwyczaju komunikować się przy pomocy lusterka z więźniami z sąsiadującego z jego mieszkaniem więzienia. Nie wyrażał zgody na wystawienie swoich sztuk w Republice Południowej Afryki w czasach apartheidu; protestował także przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce.

Nigdy nie wykorzystywał swojego wielkiego talentu dla celów komercyjnych – żył bardzo ubogo. Jako bardzo skromny człowiek, nigdy nie doceniał własnej twórczości, uznając ją wręcz za marginalną.

Bohaterowie jego dzieł zadają sobie pytania zasadnicze o sens życia oraz o miejsce człowieka na ziemi (podobnie jak u Alberta Camusa, czy Antona Czechowa). Tymczasem świat przedstawiany przez Becketta, zdaje się być niedookreślony, gdzie czas i miejsce w zasadzie nie odgrywają roli; dramaturg pokazuje w ten sposób, że świat i natura interesują go jako ogólny kontekst, w którym rozgrywa się dramat jednostki – samotnego, wyobcowanego człowieka. Nawet wówczas, gdy ten świat przedstawiony może za chwilę ulec zagładzie i zostać pogrzebany pod stertą odpadków cywilizacji (Beckett miał złe doświadczenia z cywilizacją amerykańską – działała na niego przytłaczająco), jego bohaterom nadal towarzyszy jakaś absurdalna i niepojęta, bo nieuzasadniona racjonalnie wiara oraz nadzieja – i to właśnie, jak twierdził artysta, odróżnia ich od zwierząt.

Beckett swoje dzieła tłumaczył z angielskiego na francuski i odwrotnie. Tłumaczenia te były jednak dość swobodne, w związku z czym różne wersje językowe zawierają pewne różnice. Oprócz sztuk teatralnych pisał słuchowiska radiowe, spektakle telewizyjne, a nawet scenariusz filmowy. Niektóre sztuki reżyserował samodzielnie.

Ciekawym elementem biografii dramaturga jest fakt możliwej pomyłki daty urodzin; Beckett sam zawsze twierdził, że urodził się 13 kwietnia w Wielki Piątek. Metryka wystawiona w miesiąc później podaje datę majową. Ale mitologia związana z tą podawaną przez artystę datą jest specyficzna – trzynastka trzeciego miesiąca i zbliżające się ukrzyżowanie Mesjasza (Wielki Piątek) były aluzjami i podtekstami, do których wielokrotnie w swej twórczości wracał. Niewymierny tragizm wszelkich poczynań człowieka[1].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka bez Aktu (z butelką)
  • Whoroscope (1930)
  • Proust (1931)
  • Sen o kobietach pięknych i takich sobie (1932)
  • Murphy (1938)
  • Watt (1953)
  • Molloy (1951)
  • Malone umiera (1951)
  • Nienazywalne (1953)
  • także nowele (polskie wydanie 1973)
  • Towarzystwo (1980)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Samuel Beckett”: Jan Błoński i Marek Kedzierski, Warszawa: Czytelnik, 1982.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]