Bruk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy nawierzchni. Zobacz też: Bruk – wieś.
Nawierzchnia z kostki brukowej
Bachusik w Zielonej Górze. Autor rzeźby: Artur Wochniak[1]
Nawierzchnia z kostki brukowej w mieście – Stare Miasto w Poznaniu
Elementy betonowe sześciokątne – trylinka
Nawierzchnia ozdobna z kostki betonowej

Bruknawierzchnia ulicy, placu lub chodnika utwardzona za pomocą układania na niej warstwy przylegających do siebie ściśle kamieni, kostek kamiennych, betonowych lub ceramicznych. Nawierzchnię układa się na odpowiednio przygotowanej podbudowie z tłucznia i piasku, które służą wyrównaniu podłoża i drenażowi wody opadowej. Bruk jest trwały, łatwy do demontażu i naprawy. Początkowo termin bruk dotyczył głównie nawierzchni z kamienia polnego lub nieregularnych ciosów kamiennych, z czasem zaczął być używany także dla nawierzchni z kostek kamiennych lub betonowych.

Kostka brukowa, służąca do układania nawierzchni posiada różny kształt i wielkość. W zależności od rodzaju surowca rozróżniamy:

  • kostkę kamienną otrzymywaną przez obrobienie naturalnego kamienia (np. kostka granitowa, bazaltowa);
  • kostkę ceramiczną (np. cegła klinkierowa);
  • kostkę betonową otrzymywaną jako wyrób z mieszanki betonowej;
  • kamień polny, niegdyś stosowany zamiast kostki (tzw. kocie łby).

Bruk z elementów betonowych[edytuj | edytuj kod]

Z betonu tradycyjnie przez wiele lat produkowano i nadal się wytwarza drobne elementy do wykonywania nawierzchni dróg i ulic:

  • płyty betonowe sześciokątne o grubości 12, 15 cm (tzw. trylinka);
  • płyty ażurowe gr. 7 lub 10 cm (po ułożeniu, wolne przestrzenie wypełnia się materiałami o dużej przepuszczalności np. żwir; piasek albo ziemią ogrodniczą i obsiewa się trawą;
  • płytki chodnikowe gr. 5 cm;
  • kostka Bauma (Polbruk)[2].

Obecnie brukowe kostki betonowe produkowane są metodą wibroprasowania, czyli zagęszczenia betonu przez jednoczesne wibrowanie i prasowanie (nacisk). Do produkcji używa się mieszanek betonowych o małej zawartości wody, czasem z dodatkiem kruszyw w postaci kolorowych grysów lub pigmentów barwiących kostkę w całym przekroju lub (jako dwuwarstwowe) w wierzchniej warstwie. Materiał cechuje duża wytrzymałość i trwałość (materiał po zagęszczeniu cechuje mała nasiąkliwość, z którą wiąże się znaczna mrozoodporność).

W zależności od przeznaczenia kostkę produkuje się w różnych, standardowych grubościach:

  • 4 cm (nieobciążone chodniki);
  • 6 cm (małe obciążenie ruchem);
  • 8 cm (większy ruch – np. ulice, parking);
  • 10 cm (ruch pojazdów ciężarowych i autobusów oraz wszelkich maszyn generujących duże obciążenia).

Ze względu na obciążenie i warunki gruntowe podłoża, kostka może być układana:

  • tylko na piasku;
  • na podbudowie np. tłuczniowej i warstwie wyrównawczej z piasku;
  • na podbudowie betonowej i warstwie wyrównawczej z piasku;
  • w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach bezpośrednio na betonie.

Przez zastosowanie różnych kształtów i kolorów można projektować indywidualne i ciekawe rozwiązania nawierzchni pozwalające także na uzyskanie np. na parkingach wydzielenia dróg dojazdowych i miejsc postojowych dla pojazdów bez konieczności malowania pasów rozdzielających.

Niejednokrotnie zdarza się, zwłaszcza współcześnie, że nowa kostka brukowa posiada tzw. wykwity. Nie jest to wada produkcyjna, a zjawisko naturalne, które jednak rzutuje na wygląd estetyczny kostki. Na rynku są dostępne preparaty pomagające niwelować przebarwienia, jednakże na całkowite ich wyeliminowanie potrzeba około trzech lat. Znikają one na skutek reakcji powolnego przechodzenia węglanu wapnia w łatwo rozpuszczalny wodorowęglan wapnia pod wpływem działania miękkiej wody deszczowej i dwutlenku węgla. Wykwity tracą się także w wyniku ścierania się użytkowanej powierzchni.

Bruk z kamienia polnego[edytuj | edytuj kod]

Droga brukowa z kamieni polnych we wsi Laska

Do lat 50. XX w. często stosowano nawierzchnie z kamienia polnego (tzw. kocie łby), układanego ręcznie. Zaletą był tani miejscowy materiał i wysoka trwałość, natomiast główną wadą była nierówna powierzchnia, utrudniająca szybką jazdę samochodem. Obecnie sporadycznie stosuje się nawierzchnię z kamienia polnego podczas rekonstrukcji otoczenia obiektów zabytkowych (np. dziedzińce obronnych zamków). Problemem napotykanym przy rekonstrukcji jest niemal całkowity brak fachowców znających tajniki układania wytrzymałego bruku. Dzisiaj głównymi zaletami są malowniczy wygląd (szczególnie w pobliżu zabytków architektury lub kompleksów zieleni, a także całkowicie naturalny, ekologiczny surowiec. Do dzisiaj nawierzchnie z polnego kamienia można spotkać na niektórych drogach polnych, wiejskich lub leśnych, a także w zabytkowych dzielnicach miast. Niestety nadal rozbierane są jezdnie posiadające wartość zabytkową (budowane w XVIII i XIX) i zastępowane kostką betonową.

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Bachusik w Zielonej Górze.
  2. Kostka Bauma do lamusa. zyciewarszawy.pl, 13 grudnia 2010.
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło bruk w Wikisłowniku