Candomblé

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świątynia "Ilê Axé Opó Afonjá"

Candomblé to religia afroamerykańska, praktykowana głównie w Brazylii, a także w sąsiednich krajach. Nazwy religii pochodzą z języka joruba.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Przyniesiona do Brazylii wraz z kapłanami zachodnioafrykańskich religii animistycznych (głównie narodowości Joruba), którzy zostali tam przetransportowani jako niewolnicy w okresie od 1549 do 1850. Przez ponad 400 lat praktykowana w tajemnicy przez afrykańskich niewolników; zakazana przez Kościół rzymskokatolicki, pod wpływem katolicyzmu przyjęła do swojego panteonu licznych świętych. Po zniesieniu niewolnictwa w Brazylii, od drugiej połowy XIX wieku do dziś przeżywa gwałtowny rozwój, zyskując wyznawców we wszystkich warstwach społecznych (wśród nich są także liczne osoby pochodzenia europejskiego). Obecnie w Brazylii jest głównym konkurentem katolicyzmu (oficjalnie 2 miliony wyznawców- 1,5% ludności, ale w rzeczywistości liczba stałych lub okazjonalnych wyznawców może być 10 do 20 razy większa, ponieważ wyznawanie candomblé nie wyklucza praktykowania innych religii). W Brazylii ma dziesiątki tysięcy świątyń, a jej święta, bogowie i rytuały na stałe weszły do brazylijskiego folkloru. Bardzo duży wpływ candomble wywarło na sztuce walki capoeira powstałej w wyniku ucisku niewolników przez Portugalczyków.

Odmiany i sekty Candomblé[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele lokalnych odmian i obrządków Candomblé, która wyznawana jest w kilku stanach: Rio de Janeiro, São Paulo i Bahia. W każdym z nich odnajdziemy drobne permutacje językowe i rytualne. Czasem na określenie wszystkich odmian Candomblé, używa się słowa Macumba. Jednak w samej Brazylii słowo to utożsamia się bardziej z "czarna magią", zbliżoną do europejskiego czarodziejstwa. Jest to więc określenie nieprecyzyjne.

Istnieją też liczne sekty tzw. nações (narody), różniące się językiem liturgicznym (joruba, ewe, fon lub bantu), muzyką i nazwami bóstw. Sekty rozwinęły się na bazie katolickich "bractw" (irmandades), zrzeszających niewolników różnych narodowości.

Lista sekt i podległych im zrzeszeń[edytuj | edytuj kod]

Doktryna[edytuj | edytuj kod]

  • spirytualizm, polegający na czczeniu wielu (około 50) duchów np. Orixás, Voduns i Inkices (pełnią faktycznie funkcję bóstw). Każdy duch jest przypisany do innego żywiołu (np. morza, burzy, deszczu). Duchy rzekomo wcielają się w kapłanów podczas rytuałów. Każdy człowiek przy urodzeniu otrzymuje swojego "duch-opiekuna". Duchy jednej sekty mogą być czczone "gościnnie" w innej sekcie. Duchy często występują pod postacią katolickich świętych.
  • pozorny monoteizm, głoszący wiarę w jednego boga (znanego pod różnymi nazwami: Olorum, Zambi, Zambiapongo, Mawu). Czasem występuje kult krzyża jako symbolu (bez związku z Jezusem)
  • kapłani pełnią funkcję medium, pośredniczącego między duchami i ludźmi
  • tendencja do odrzucenia elementów katolicyzmu na rzecz czysto afrykańskich wierzeń

Rytuał[edytuj | edytuj kod]

Zwany toque składa się z:

  • "przygotowania" trwającego nawet tydzień i wykonywanego tylko przez kapłanów i "wtajemniczonych": szykowanie odzieży i dekoracji, gotowanie potraw, przygotowanie ofiar dla "duchów" oraz wróżby
  • publicznej, świątecznej "mszy" i bankietu, trwających od późnego wieczora do północy. W tym czasie kapłani, zwani "dziećmi świętego" podczas transu są rzekomo opanowani przez ducha. Główny kapłan ("ojciec świętego") intonuje pieśni ku czci ducha.

Świątynie[edytuj | edytuj kod]

Świątynia "Ilê Axé Iya Nassô Oká"

Nazywane są domami (casas), plantacjami (roças) lub podwórzami (terreiros). Są to na ogół małe, podobne do domów mieszkalnych budynki, którymi opiekuje się główny kapłan lub kapłanka ("matka świętego").

Kapłani[edytuj | edytuj kod]

Kler nie ma hierarchii, ani centralnego zarządu. Kapłani zorganizowani są w grupy tzw. "rodziny", skupione wokół świątyni. Z reguły głową "rodziny" jest główna kapłanka (rzadziej kapłan). Szkolenie na kapłana trwa co najmniej 7 lat i musi zyskać "aprobatę duchów". "Rodziny" często ulegają rozpadowi, a świątynie – likwidacji (tylko jedna świątynia istnieje od ponad 100 lat).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leszek Kolankiewicz, Samba z bogami. Opowieść antropologiczna, Wydawnictwo KR, Warszawa 1995.
  • Pierre Fatumbi Verger, Dieux D'Afrique, Paul Hartmann, Paryż, 1954

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]