Cearbhall Ó Dálaigh

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cearbhall Ó Dálaigh
Data urodzenia 12 lutego 1911
Prezydent Irlandii
Przynależność polityczna Fianna Fáil
Okres urzędowania od 19 grudnia 1974
do 22 października 1976
Poprzednik Erskine Hamilton Childers
Następca Patrick Hillery

Cearbhall Ó Dálaigh (ur. 12 lutego 1911 w Bray w hrabstwie Wicklow, zm. 21 marca 1978 w pobliżu Sneem w hrabstwie Kerry), piąty prezydent Irlandii, wieloletni pracownik irlandzkiego wymiaru sprawiedliwości.

Kariera w wymiarze sprawiedliwości[edytuj | edytuj kod]

Przyszyły prezydent urodził się w Dublinie. Ukończył University College Dublin Ó Dálaigh i związał się z Fianna Fáil, działając w różnych organach tej partii w latach 30. W 1946, przy poparciu premiera Éamona de Valery, został najmłodszym prokuratorem generalnym Irlandii. Urząd ten utracił po porażce Fianna Fáil w wyborach 1948. W 1948 i 1951 bez powodzenia startował w wyborach do obu izb irlandzkiego parlamentu - Dáil Éireann i Seanad Éireann. W 1951 powrócił na stanowisko prokuratora generalnego, a w 1953 został najmłodszym członkiem irlandzkiego Sądu Najwyższego. W 1961 został przewodniczącym tego Sądu.

Ó Dálaigh i inny sędzia Sądu Najwyższego, Brian Walsh, dążyli do rozszerzenia uprawnień Sądu w zakresie interpretacji Konstytucji, podobnie jak działo się do w USA. W 1972 premier Jack Lynch zasugerował wszystkim partiom politycznych wystawienie wspólnego kandydata w wyborach prezydenckich po zakończeniu drugiej kadencji Éamona de Valery. Kandydatem tym miał być Ó Dálaigh. Propozycję odrzucił jednak Fine Gael, która była pewna zwycięstwa swojego kandydata, Toma O'Higginsa, który w 1966 o mało co nie pokonał de Valery. W wyborach 1973 zwycięstwo odniósł jednak kandydat Fianna Fáil, Erskine Hamilton Childers.

Po przystąpieniu Irlandii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej Jack Lynch nominował Ó Dálaigha jako irlandzkiego przedstawiciela w Trybunale Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Po nagłej śmierci Childersa w 1974 wszystkie partie polityczne zgodziły się ma wspólną nominację Ó Dálaigha stanowisko prezydenta.

Prezydent Irlandii[edytuj | edytuj kod]

Ó Dálaigh podczas swojej prezydentury zyskał pewną sympatię Irlandczyków dzięki swojemu zamiłowaniu do języka irlandzkiego. Zamiłowanie to prowadziło nawet do udzielania wywiadów zagranicznych dziennikarzom w języku irlandzkim. Nie potrafił się także wyzbyć licznych prawniczych nawyków, każda jego mowa przypominała w brzmieniu akt prawny. Miał również tendencję do nagłego zmieniania języków podczas rozmowy. Potrafił przejść z irlandzkiego na francuski, z francuskiego na angielski, a z angielskiego z powrotem na irlandzki, wzbogacając jednocześnie swoje przemówienie o wstawki w języku łacińskim.

Ó Dálaigh nie potrafił jednak nawiązać dobrych relacji z koalicyjnym rządem partii Fine Gael i laburzystów. Okres jego prezydentury to również czas narastającej aktywności i działalności terrorystycznej Irlandzkiej Armii Republikańskiej. 12 lipca 1976 w zamachu zorganizowanym przez IRA zginął brytyjski ambasador w Irlandii, Christopher Ewart-Biggs.

Na skutek tego zamachu rząd Liama Cosgrave przygotował Emergency Power Act, który miał pomóc w zwalczaniu działalności IRA. Ustawa ta nie spotkała się jedna z aprobatą prezydenta, który skierował ją do Sądu Najwyższego w celu zbadania jej zgodności z Konstytucją. Wywołało to poważny kryzys na linii rząd-prezydent. Wielu członków rządu poczuło się urażonymi działaniami prezydenta. Najdobitniej dał temu wyraz minister obrony Paddy Donegan, który podczas przemówienia w Mullingar nazwał działania prezydenta "straszliwą hańbą".

Wprawdzie Donegan wkrótce złożył swoją rezygnację ze stanowiska ministra, ale Cosgrave jej nie przyjął. W takiej sytuacji Ó Dálaigh uznał, że nie może dłużej wykonywać swoich prezydenckich obowiązków i podał się do dymisji jako pierwszy irlandzki prezydent. Sprawa konfliktu z prezydentem fatalnie zaciążyła na opinii rządu Cosgrave'a i przyczyniła się do jego porażki w wyborach 1977.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Ó Dálaigh zmarł po dwóch latach od rezygnacji z prezydentury, 21 marca 1978. Został pochowany w Sneem w hrabstwie Kerry.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Kevin Dixon
Prokurator generalny Irlandii
1948-1951
Następca
Cecil Lavery
Poprzednik
Charles Casey
Prokurator generalny Irlandii
1951-1953
Następca
Thomas Teevan
Poprzednik
Conor Maguire
Przewodniczący Sądu Najwyższego Irlandii
1961-1973
Następca
William Fitzgerald
Poprzednik
Erskine Hamilton Childers
Flag President of Ireland.svg Prezydent Irlandii
1974-1976
Flag President of Ireland.svg Następca
Patrick Hillery