Michał Heller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Heller
prałat honorowy Jego Świątobliwości
Michał Heller
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1936
Tarnów
dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych
Okres sprawowania od 2008
Wyznanie katolickie
Kościół łaciński
Inkardynacja Diecezja tarnowska
Prezbiterat 26 kwietnia 1959
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Michał Heller w Wikicytatach
Strona internetowa duchownego

Michał Kazimierz Heller (ur. 12 marca 1936 w Tarnowie) – polski prezbiter katolicki, teolog, profesor nauk filozoficznych specjalizujący się w filozofii przyrody, fizyce, kosmologii relatywistycznej oraz relacji nauka-wiara. Kawaler Orderu Orła Białego. Dyrektor, fundator i pomysłodawca Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej został w 1940 roku wysiedlony przez radzieckie władze na Syberię, a w 1944 roku przesiedlony do Urbachu, w okolicach Saratowa[2]. Po powrocie do Polski (1946) podjął naukę i w 1953 roku zdał maturę w IV Liceum Ogólnokształcącym w Tarnowie[3][4][5].

Absolwent tarnowskiego seminarium duchownego i jego późniejszy wykładowca. Pierwszy dziekan Wydziału Teologicznego w Tarnowie. Święcenia kapłańskie przyjął 26 kwietnia 1959 z rąk bpa Karola Pękali, a następnie został wikariuszem w Ropczycach. Dalsze studia podjął na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie w 1966 roku obronił doktorat z kosmologii relatywistycznej, zaś w 1969 roku uzyskał habilitację.

W roku 1990 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego Papieskiej Akademii Teologicznej[6] przekształconej w 2009 w Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie. Jest pracownikiem Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, fundatorem i dyrektorem Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2-UJ) oraz dyrektorem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2), a od 1990 roku – członkiem Papieskiej Akademii Nauk. Przebywał na stypendiach naukowych na belgijskim uniwersytecie w Louvain-la-Neuve, w Oxfordzie i Leicester (Anglia), w Bochum (Niemcy), w Waszyngtonie (USA)[7].

W 2008 roku jako pierwszy Polak został laureatem Nagrody Templetona, przyznawanej za pokonywanie barier między nauką a religią. 28 czerwca 2008 roku otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Tarnowa[8]. Założył Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych, pod którego auspicjami działa też Copernicus Center Press[9]. W 2009 r otrzymał Tytuł Małopolanina Roku 2008 nadane przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski.

Badania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Wspólnie z Leszkiem Pysiakiem, Wiesławem Sasinem i Zdzisławem Odrzygódźiem stworzyli model nieprzemiennego wszechświata[10][11][12].

Poglądy filozoficzne[edytuj | edytuj kod]

W metodologii nauki Heller proponuje użycie izomorfizmu jako stosowalności formalizmu matematycznego do opisu świata[13].

Matematyka jest eidetyczna, ponieważ operuje bytami, których istota jest do uchwycenia sama w sobie i może nadawać się do opisu w naukach społecznych i przyrodniczych.

Epistemologia[edytuj | edytuj kod]

Teza Michała Hellera: "Fundamentalna hipoteza, przyjmowana milcząco w samej metodzie współczesnych zmatematyzowanych nauk empirycznych głosi, że w materialnym świecie nie ma niczego, czego nie dałoby się opisać matematycznie. Na mocy tej hipotezy istotowość matematyki przenosi się na świat materialny. Nauki empiryczne są zatem również naukami eidetycznymi."

Konsekwencjami tezy Hellera są:

  • interpretacje teorii naukowych muszą zawierać znaczące założenia ontologiczne,
  • założenia ontologiczne pozwalają na tworzenie teorii zunifikowanych dających wyjaśnienie świata – sam formalizm matematyczny i dane empiryczne tego nie czynią,
  • możliwe są różnorodne interpretacje ontologiczne, które zależą od wyboru systemu wartości interpretatora i nie podlegają ostatecznej argumentacji.

Aby przedrzeć się przez opis i interpretacje rzeczywistości, jakimi dysponujemy w naukach do samej istoty rzeczy (inaczej eidos), Heller proponuje:

  • rozważmy zbiory interpretacji dopuszczonych przez formalizmy matematyczne i przewidywania empiryczne teorii,
  • znajdźmy niezmienniki interpretacyjne – wspólne elementy struktur teoretycznych (strukturalizm interpretacyjny),
  • mogą one wskazywać na stałe cechy rzeczywistości.

Filozofia przypadku[edytuj | edytuj kod]

W swojej Filozofii przypadku Heller zaproponował stanowisko pośrednie między interpretacją świata jako rezultatu przypadkowych zdarzeń (np. w koncepcji Ślepego zegarmistrza Richarda Dawkinsa) a tzw. Inteligentnym Projektem, według którego przypadkowość nie istnieje, a cały świat jest w sposób de facto deterministyczny kierowany przez Boga. W miejsce tych skrajnych teorii filozoficznych Heller proponuje własną koncepcję Wielkiej Matrycy bądź (w odniesieniu do Einsteina) Boskiego Zamysłu. Według niej przypadek jako zjawisko o (bardzo) niskim prawdopodobieństwie wystąpienia jest integralną częścią świata, który można zarówno postrzec teistycznie (Boski Zamysł), jak i w sposób mniej utożsamiający się z religią chrześcijańską. W rozumieniu Hellera, przypadki są konieczną częścią matrycy, na którą składa się zbiór praw przyrody – one zadają warunki początkowe bądź brzegowe, które definiują trajektorie rozwoju (ewolucji) systemów przyrody przy pomocy "równań" będących właśnie prawami przyrody.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wybrane publikacje książkowe:

  • 2014: Granice nauki (Copernicus Center Press)
  • 2014: Czy fizyka i matematyka to nauki humanistyczne? (wraz ze Stanisławem Krajewskim), Copernicus Center Press
  • 2014: Elementy filozofii przyrody (wraz z Tadeuszem Pabjanem), Copernicus Center Press
  • 2014: Elementy mechaniki kwantowej dla filozofów, Copernicus Center Press
  • 2013: Filozofia kosmologii, Copernicus Center Press
  • 2013: Stworzenie i początek Wszechświata. Teologia – Filozofia – Kosmologia (wraz z Tadeuszem Pabjanem), Copernicus Center Press
  • 2013: Sens życia i sens wszechświata, Copernicus Center Press]
  • 2013: Bóg i nauka. Moje dwie drogi do jednego celu, Copernicus Center Press
  • 2012: Wszechświat jest tylko drogą. Kosmiczne rekolekcje, Wydawnictwo Znak
  • 2011: Filozofia przypadku. Kosmiczna fuga z preludium i codą
  • 2010: Matematyczność przyrody (w pracy zbiorowej), Wydawnictwo Petrus
  • 2010: Pasja wiedzy (wraz z Józefem Życińskim), Wydawnictwo Petrus
  • 2010: Sense of life and the sense of the universe : studies in contemporary theology
  • 2009: Kosmologia Lemaître'a Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
  • 2009: Jak być uczonym
  • 2008: Filozofia nauki, Wydawnictwo Petrus
  • 2008: Ostateczne wyjaśnienia wszechświata
  • 2008: Podglądanie wszechświata
  • 2008: Kosmologia Lemaitre'a
  • 2007: Pojmowalny wszechświat (wraz z George'em Coynem)
  • 2007: Elementy filozofii przyrody
  • 2006: Podróże z filozofią w tle
  • 2006: Filozofia i Wszechświat. Wybór pism
  • 2005: Granice Kosmosu i kosmologii
  • 2004: Filozofia przyrody. Zarys historyczny
  • 2002: Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata
  • 2002: Sens życia i sens wszechświata. Studia z teologii współczesnej
  • 2002: Czas i przyczynowość
  • 2001: Kosmologia kwantowa
  • 2000: Rekolekcje
  • 1999: Rozmowy na koniec wieku (wraz z Katarzyną Janowską i Piotrem Mucharskim)
  • 1998: Czy fizyka jest nauką humanistyczną?
  • 1997: Uchwycić przemijanie
  • 1996: Mechanika kwantowa dla filozofów
  • 1995: Wieczność – Czas – Kosmos
  • 1995: Szczęście w przestrzeniach Banacha
  • 1995: Nauka i wyobraźnia
  • 1994: Wszechświat u schyłku stulecia
  • 1994: Kosmiczna przygoda Człowieka Mądrego
  • 1993: Moralność myślenia
  • 1993: Fizyka ruchu i czasoprzestrzeni
  • 1992: Filozofia świata. Wybrane zagadnienia i kierunki filozofii przyrody
  • 1992: Nowa fizyka i nowa teologia
  • 1991: Osobliwy wszechświat : wstęp do teorii klasycznej osobliwości kosmologicznej
  • 1991: Rozmowy w nocy : rekolekcyjne zamyślenia o sobie i Wszechświecie
  • 1990: Dylematy ewolucji (wraz z Józefem Życińskim)
  • 1988: Teoretyczne podstawy kosmologii. Wprowadzenie do globalnej struktury czasoprzestrzeni
  • 1988: Wszechświat – maszyna czy myśl ? : filozofia mechanicyzmu – powstanie, rozwój, upadek(wraz z Józefem Życińskim)
  • 1984: Usprawiedliwienie wszechświata
  • 1983: Ewolucja kosmosu i kosmologii
  • 1983: Drogi myślących (wraz z Józefem Życińskim)
  • 1981: Wszechświat i słowo
  • 1980: Wszechświat i filozofia : szkice z filozofii i historii nauki (wraz z Józefem Życińskim)
  • 1980: Zagadnienia filozoficzne współczesnej nauki : wstęp do filozofii przyrody (wraz z Mieczysławem Lubańskim i Szczepanem Ślagą)
  • 1976: Początek świata
  • 1974: Spotkania z nauką
  • 1971: Wobec wszechświata

Ponadto jest autorem działu "Kosmologia" w "Encyklopedii fizyki" PWN oraz autorem lub współautorem licznych publikacji w czasopismach naukowych i popularnych. Opublikował też serie rozważań rekolekcyjnych m.in. "Rekolekcje dla poszukujących".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Prof. Michał Heller. [dostęp 2014-11-05].
  2. Michał Heller / Sybiracy Elbląg – Związek Sybiraków Oddział w Elblągu
  3. Maria Gazda (red.), Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, str. 29
  4. Marek Smoła, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Anioła w Tarnowie 1945–2005 Szkoła i ludzie Zarys monograficzny, Tarnów 2005, wydawca IV LO i Gimnazjum nr 10 w Tarnowie Mościcach. ISBN 83-922879-0-8, str. 380
  5. Absolwenci IV LO (dostęp 16 lutego 2011)
  6. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa Politechniki Warszawskiej. pap.pl. [dostęp 25 lutego 2012].
  7. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa UKSW.
  8. Andrzej Niedojadło (red. nacz.), Encyklopedia Tarnowa, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ISBN 978-83-87366-96-4
  9. Ks. prof. dr hab. dr h.c. mult. Michał Heller – pomysłodawca, fundator i dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych. Copernicus Center. [dostęp 2.042014].
  10. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa UKSW.
  11. [http://arxiv.org/pdf/gr-qc/0311053.pdf Noncommutative Unification of General Relativity and Quantum Mechanics. A Finite Model]. [dostęp 2014-11-05].
  12. Początek jest wszędzie. Nowa Hipoteza pochodzenia wszechświata.. [dostęp 2014-11-05].
  13. Michał Heller, Marek Hetmański: CW 10 lat: O kosmologii, teologii i racjonalności. Computerworld, 2010.
  14. Doktoraty honoris causa nadane przez AGH. agh.edu.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  15. M.P. z 2007 r. Nr 21, poz. 241
  16. Prof. Michał Heller honorowym obywatelem Tarnowa. naukawpolsce.pap.pl. [dostęp 2014-08-11].
  17. M.P. z 2009 r. Nr 30, poz. 432
  18. Ks. prof. Michał Heller doktorem honoris causa Politechniki Warszawskiej. pap.pl. [dostęp 25 lutego 2012].
  19. Honorowy doktorat UJ dla ks. prof. Michała Hellera. krakow.gazeta.pl/. [dostęp 2 marca 2012].
  20. Medale Świętego Jerzego wręczone!. tygodnik.onet.pl. [dostęp 2014-08-20].
  21. "Wszystkim nam przypadł w udziale dobry los". prezydent.pl, 2014-05-03. [dostęp 2014-05-03].
  22. http://www.up.lublin.pl/root/?page=4&form=default&rid=5622

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Wszołek: Krótki życiorys Księdza Profesora Michała Hellera. W: Michał Heller: Podróże z filozofią w tle. Małgorzata Szczerbińska-Polak (wybór i opracowanie), Olgierd Chmielewski (projekt okładki), Grzegorz Zygier, Daniel Malak, Michał Heller (fotografie). Kraków: Znak, 2008. ISBN 978-83-240-0653-3. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]