Michał Heller

Michał Heller
prałat honorowy Jego Świątobliwości
Kraj działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	12 marca 1936 Tarnów
dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych
Okres sprawowania	od 2008
Wyznanie	katolickie
Kościół	łaciński
Inkardynacja	Diecezja tarnowska
Prezbiterat	26 kwietnia 1959
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Michał Heller w Wikicytatach
Strona internetowa duchownego

Michał Kazimierz Heller (ur. 12 marca 1936 w Tarnowie) – polski prezbiter katolicki, profesor nauk filozoficznych, teolog, fizyk, kosmolog.

Życiorys

Po wybuchu II wojny światowej został w 1940 r. wysiedlony przez ZSRR na Syberię, a w 1944 r. przesiedlony do Urbachu, w okolicach Saratowa. Po powrocie do Polski (1946 r.) podjął naukę i w 1953 r. zdał maturę w IV Liceum Ogólnokształcącym w Tarnowie.

Absolwent tarnowskiego seminarium duchownego i jego późniejszy wykładowca. Pierwszy dziekan Wydziału Teologicznego w Tarnowie. Święcenia kapłańskie przyjął 26 kwietnia 1959 z rąk bpa Karola Pękali, a następnie został wikariuszem w Ropczycach. Dalsze studia podjął na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie w 1966 r. obronił doktorat z kosmologii relatywistycznej, zaś habilitację uzyskał w 1969 r.

Jest profesorem filozofii na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie, pracownikiem Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego, fundatorem i dyrektorem Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2-UJ) oraz dyrektorem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych (UPJP2), a od 1990 r. - członkiem Papieskiej Akademii Nauk.

W 2008 r. jako pierwszy Polak został laureatem Nagrody Templetona, przyznawanej za pokonywanie barier między nauką a religią. 28 czerwca 2008 r. otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Tarnowa. W 2009 r otrzymał Tytuł Małopolanina Roku 2008 nadane przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski.

Poglądy filozoficzne

W metodologii nauki Heller proponuje użycie izomorfizmu jako stosowalności formalizmu matematycznego do opisu świata.

Matematyka jest eidetyczna, ponieważ operuje bytami, których istota jest do uchwycenia sama w sobie i może nadawać się do opisu w naukach społecznych i przyrodniczych.

Epistemologia

Teza Michała Hellera: "Fundamentalna hipoteza, przyjmowana milcząco w samej metodzie współczesnych zmatematyzowanych nauk empirycznych głosi, że w materialnym świecie nie ma niczego, czego nie dałoby się opisać matematycznie. Na mocy tej hipotezy istotowość matematyki przenosi się na świat materialny. Nauki empiryczne są zatem również naukami eidetycznymi."

Konsekwencjami tezy Hellera są:

• interpretacje teorii naukowych muszą zawierać znaczące założenia ontologiczne,
• założenia ontologiczne pozwalają na tworzenie teorii zunifikowanych dających wyjaśnienie świata – sam formalizm matematyczny i dane empiryczne tego nie czynią,
• możliwe są różnorodne interpretacje ontologiczne, które zależą od wyboru systemu wartości interpretatora i nie podlegają ostatecznej argumentacji.

Aby przedrzeć się przez opis i interpretacje rzeczywistości, jakimi dysponujemy w naukach do samej istoty rzeczy (inaczej eidos), Heller proponuje:

• rozważmy zbiory interpretacji dopuszczonych przez formalizmy matematyczne i przewidywania empiryczne teorii,
• znajdźmy niezmienniki interpretacyjne – wspólne elementy struktur teoretycznych (strukturalizm interpretacyjny),
• mogą one wskazywać na stałe cechy rzeczywistości.

Nagrody

• 1987: Nagroda imienia Włodzimierza Zonna za popularyzację wiedzy o Wszechświecie
• 1996: Doktorat Honoris Causa AGH
• 1996: Medal Miasta Tarnowa
• 2000: Wyróżnienie Tarnoviae Merenti Fundacji im. Hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie,
• 2000: Nagroda Naukowa im. Mikołaja Kopernika Fundacji Miasta Krakowa, przyznana przez Polską Akademię Umiejętności w Krakowie
• 2000: Nagroda imienia ks. Idziego Radziszewskiego KUL
• 2001: Nagroda imienia Hugona Steinhausa Polska Fundacja Nauki
• 2006: Nagroda Prezesa Rady Ministrów za 2006 r. za wybitny dorobek oraz osiągnięcia naukowe
• 2006: Złoty Krzyż Zasługi
• 2008: Nagroda Templetona John Templeton Foundation, którą podarował na Centrum Kopernika
• Nagroda Krakowska Książka Miesiąca września za książkę Podglądanie wszechświata (Znak, 2008)
• 2009: Doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
• 2009: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
• 2010: Honorowy Obywatel Miasta Ropczyce
• 2010: Nagroda im. ks. Józefa Tischnera
• 2010: Doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
• 2012: Doktorat Honoris Causa Politechniki Warszawskiej

Publikacje

Wybrane publikacje książkowe:

• 2011: "Filozofia przypadku. Kosmiczna fuga z preludium i codą"
• 2010: "Matematyczność przyrody" (w pracy zbiorowej), Wydawnictwo PETRUS
• 2010: "Pasja wiedzy" (wraz z Józefem Życińskim), Wydawnictwo PETRUS
• 2009: Kosmologia Lemaître'a Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
• 2009: Jak być uczonym
• 2008: Filozofia nauki (Wydawnictwo PETRUS)
• 2008: Ostateczne wyjaśnienia wszechświata
• 2008: Podglądanie wszechświata
• 2007: Pojmowalny wszechświat (wraz z George'em Coynem)
• 2006: Podróże z filozofią w tle
• 2006: Filozofia i Wszechświat. Wybór pism
• 2005: Granice Kosmosu i kosmologii
• 2004: Filozofia przyrody. Zarys historyczny
• 2002: Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata
• 2002: Sens życia i sens wszechświata. Studia z teologii współczesnej
• 2001: Kosmologia kwantowa
• 1998: Czy fizyka jest nauką humanistyczną?
• 1997: Uchwycić przemijanie
• 1995: Wieczność – Czas – Kosmos
• 1995: Szczęście w przestrzeniach Banacha
• 1995: Nauka i wyobraźnia
• 1994: Wszechświat u schyłku stulecia
• 1994: Kosmiczna przygoda Człowieka Mądrego
• 1993: Moralność myślenia
• 1992: Filozofia świata. Wybrane zagadnienia i kierunki filozofii przyrody
• 1990: Dylematy ewolucji (wraz z Józefem Życińskim)
• 1988: Teoretyczne podstawy kosmologii. Wprowadzenie do globalnej struktury czasoprzestrzeni
• 1984: Usprawiedliwienie wszechświata
• 1983: Ewolucja kosmosu i kosmologii
• 1981: Wszechświat i słowo
• 1976: Początek świata
• 1974: Spotkania z nauką
• 1971: Wobec wszechświata

Ponadto jest autorem działu "Kosmologia" w "Encyklopedii fizyki" PWN oraz autorem lub współautorem licznych publikacji w czasopismach naukowych i popularnych. Opublikował też serie rozważań rekolekcyjnych m.in. "Rekolekcje dla poszukujących".

Zobacz też

• strzałka czasu
• ejdetyzm

Bibliografia

Stanisław Wszołek: Krótki życiorys Księdza Profesora Michała Hellera. W: Michał Heller: Podróże z filozofią w tle. Małgorzata Szczerbińska-Polak (wybór i opracowanie), Olgierd Chmielewski (projekt okładki), Grzegorz Zygier, Daniel Malak, Michał Heller (fotografie). Kraków: Znak, 2008. ISBN 978-83-240-0653-3.  (pol.)

Linki zewnętrzne

• Michał Heller w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)