Lęk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.

Lęk – negatywny stan emocjonalny związany z przewidywaniem nadchodzącego z zewnątrz lub pochodzącego z wewnątrz organizmu niebezpieczeństwa, objawiający się jako niepokój, uczucie napięcia, skrępowania, zagrożenia. W odróżnieniu od strachu jest on procesem wewnętrznym, nie związanym z bezpośrednim zagrożeniem lub bólem[1].

Lęk staje się patologiczny gdy stale dominuje w zachowaniu, gdy nie pozwala na swobodę, a w konsekwencji prowadzi do zaburzeń. Reakcje lękowe tracą swoją przystosowawczą funkcję i są nieadekwatne do bodźców, a niepokój wywołują sytuacje nie mające znamion zagrożenia[2].

Lęk staje się często punktem krystalizacyjnym[3] dla innych objawów, przybiera postać:

  • nieokreślonego niepokoju
  • napadów lękowych
  • zlokalizowaną - dotyczącą określonej części ciała lub sytuacji[4].

Od lęku odróżnia się strach wywołany konkretnym zagrożeniem[5].

LĘK
 
 
odczuwany domniemany
 
 
zaburzenia
związane
ze strachem
zaburzenia
związane
z lękiem
zaburzenia
obsesyjno-
kompulsyjne
zaburzenia
somatoformiczne
 
fobia, PTSD


zespół paniki,
zespół lęku
uogólnionego
zaburzenia
dysocjacyjne,
konwersyjne
 
 
amnezja
psychogenna
,
fuga
zaburzenia
somatyzacyjne
osobowość
mnoga
 
uporczywe bóle
psychogenne
,
hipochondria
 
dysmorfofobia

Rodzaje lęku[edytuj | edytuj kod]

  • lęk odczuwany – wyczekiwanie na wydarzenia przykre, o których nie wiemy nic konkretnego.
  • lęk domniemany – stan emocjonalny powstający na podstawie wyobrażeń, a nie rzeczywistego zagrożenia
  • lęk ukryty – przemieszczenie z przejawu w postać np. somatyczną.
  • lęk wolnopłynący – uczucie przenikającego nieokreślonego niepokoju
  • lęk napadowy (paniczny) – ostry napad lęku z poczuciem przerażenia (obawa przed śmiercią lub zwariowaniem) oraz z silnymi objawami wegetatywnymi
  • agitacja – silny lęk z towarzyszącym niepokojem ruchowym
  • lęk fobiczny (sytuacyjny) – obawa przed określoną sytuacją, która doprowadza do jej unikania
  • lęk antycypowany - lęk przed lękiem np. lękowe oczekiwanie na napad lęku

Komponenty somatyczne lęku[edytuj | edytuj kod]

Lękowi towarzyszą najczęściej objawy somatyczne, takie jak:

Teoria lęku[edytuj | edytuj kod]

Jest to teoria historyczna, na której nie opiera się współczesna diagnoza zaburzeń psychicznych, natomiast może ona być pomocna w terapii.

Według psychoanalizy lęk, będący jednym z popędów, pojawia się gdy napięcia id nie są rozładowywane, ego zaczyna wypełniać się lękiem[7]. Funkcja lęku to ostrzeganie ego przed niebezpieczeństwem.

  • lęk realistyczny - obawa przed rzeczywistymi zagrożeniami w świecie zewnętrznym, nasilenie tego lęku jest proporcjonalne do nasilenia strachu; z lęku realistycznego wywodzą się pozostałe rodzaje lęku;
  • lęk moralny – lęk przed superego czyli własnym sumieniem; poczucie winy, wstyd;
  • lęk neurotyczny[8] – to obawa, że popędy wymkną się spod kontroli i zrobi się coś, za co poniesie się karę, jest irracjonalny bo nie wiąże się z realnym zagrożeniem i nieproporcjonalny, ale ma podstawę w rzeczywistości, ponieważ świat (reprezentowany przez rodziców) karze za działanie impulsywne; ego radzi sobie z nim za pomocą mechanizmów obronnych;
    • lęk anankasytczny– związany z poczuciem przymusu wykonywania czynności, pod wewnętrzną groźbą kary za ich niewykonanie;
    • fobie;
    • lęk paranoidalny;
    • nerwica – stopniowo pojawiają się lęki wewnętrzne albo bardzo silny lęk traumatyczny, z którym organizm nie może sobie poradzić;
  • lęk traumatyczny – silny lęk związany z wewnętrznym napięciem id, którego mechanizmy obronne nie są w stanie wyprzeć, wyleczyć ten lęk można poprzez przerzucenie go w objaw i uświadomienie;
  • psychozy – nerwice nie w pełni zaleczone, poprzez przepełnienie ego lękiem, mogą stanowić pierwszą fazą psychoz.

Freud uważał leczenie objawów lęków neurotycznych za bezcelowe, ponieważ na miejsce wyleczonych pojawią się inne. Negował także skuteczność leczenia samych tylko objawów za pomocą farmakologii lub perswazji.

Przypisy

  1. Richard Gerrig, Philip G. Zimbardo: Psychologia i życie. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2006. ISBN 978-83-01-14632-0.
  2. National Institute of Mental Health 3 września 2008.
  3. Antoni Kępiński: Lęk. Wyd. I. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, s. 11. ISBN 8386078073.
  4. Antoni Kępiński: Lęk. Wyd. I. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, s. 13,20,36. ISBN 8386078073.
  5. A. Ohman: Fear and anxiety: Evolutionary, cognitive, and clinical perspectives, artykuł w publikacji M.Lewis, J.M.Haviland-Jones - Handbook of emotions. Wyd. I. Nowy Jork: The Guilford Press, 2000, s. 573-593.
  6. Antoni Kępiński: Lęk. Wyd. I. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, s. 19. ISBN 8386078073.
  7. Zygmunt Freud: Wstęp do psychoanalizy. Wyd. XII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 346. ISBN 8301143053.
  8. Józef Kozielecki: Koncepcje psychologiczne człowieka. Wyd. X. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak, 2000, s. 131. ISBN 8386770473.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.