Getto lubelskie
Lubelskie Getto (iem. Ghetto Lublin; jidysz לובלינער געטאָ; Lubliner geto) zostało utworzone przez niemiecką nazistowską administrację okupowanej Polski[1] podczas II wojny Światowej, w 1941, na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Zamieszkiwali je w większości Żydzi, chociaż obecni byli tam także Romowie[2]. W 1942 w lubelskim Getcie, jako jednym z pierwszych, podjęto prace nad jego likwidacją[3].
Spis treści |
[edytuj] Historia
Już w 1940 SSPF Odilo Globocnik (dowódca SS na Dystrykt lubelski, który również opracował Plan Nisko) zmusił lubelskich Żydów do skupienia się w żydowskiej dzielnicy (decyzję podjął opierając się o osobistą niechęć do osadzania się Żydów w okolicy siedziby swojego dowództwa. Przed tym, nim 24 marca 1941 powstało Getto, dziesięć tysięcy Żydów zostało wypędzonych na rolnicze okolice miasta[4].
Wypędzenia i gettoizacja w marcu 1941 roku rozpoczęły się, gdy wynikła potrzeba osiedlania żołnierzy Wermachtu przygotowujących się do ataku na ZSRR, w pobliżu linii demarkacyjnej rozdzielającej obszary okupowanej Polski[4]. Getto mieściło się w okolicach Podzamcza, od Bramy Grodzkiej (wtedy nazywanej "Bramą Żydowską", ponieważ była przejściem pomiędzy Starym Miastem, a dzielnicą żydowską)[5], wzdłuż ulic Lubartowskiej i Unickiej, do kolejnej granicy na Franciszkańskiej. Wielu członków żydowskich partii politycznych, jak na przykład Bund, było więzionych na Zamku lubelskim ale mimo tego starali się kontynuować swoją działalność w konspiracji[6].
Już na samym początku istnienia, w getcie więziono 34 tys. Żydów[1] i nieznaną ilość Romów. Praktycznie wszyscy z nich zginęli do zakończenia wojny. Większość z nich, około 30 tys., została przeniesiona, między 17 marca a 11 kwietnia 1942, do obozu Belzec (część z nich przeszła jeszcze przez getto w Piaskach); Niemcy ustalili dzienny limit osób zsyłanych na śmierć na 1400 osób. Pozostałe 4 tys. ludzi zostało najpierw przeniesione do getta na Majdanie Tatarskim (drugie getto utworzone na przedmieściach Lublina) i tam zamordowane lub przewiezione na pobliski Majdanek[1]. Ostatni z dawnych mieszkańców Getta, wciąż w niewoli niemieckiej, zostali poddani egzekucji na Majdanku i w obozie w Trawnikach - obozów, w których 3 listopada 1943 przeprowadzono Operację "Dożynki" (Aktion Erntefest)[7]. Podczas likwidacji Getta, Joseph Goebbels - minister niemieckiej propagandy, napisał w swoim dzienniku: "Procedura jest dość barbarzyńska i nie będę jej tutaj opisywał. Z Żydów nie pozostanie zbyt wiele."[1]
Po zlikwidowaniu lubelskiego Getta, niemieckie władze okupacyjne zmusiły tanią siłę roboczą, składającą się ze więźniów z Majdanka, do zniszczenia i rozbiórki obszaru dawnego Getta, wliczając w to pobliską wioskę - Wieniawę - oraz Podzamcze. Zmuszono ich także do udziału w symbolicznym wydarzeniu wysadzenia Synagogi Maharama (zbudowanej w XVII wieku jako hołd dla Meir Lublin). W ten sposób, naziści na zawsze wymazali z historii kilka wieków kultury i społeczeństwa żydowskiego w Lublinie - w 1939 roku populacja Żydów wynosiła około 1/3 całej wszystkich mieszkańców[7]
Kilka osób zdołało uciec przed likwidacją Getta, do Getta warszawskiego przynosząc wieść o zniszczeniu lubelskiego Getta[1]. Naoczne dowody przekonały niektórych warszawskich Żydów, że naziści maja zamiar wymordować całą ludność żydowską[8]. Jednakże inni, w tym szef warszawskiego Judenratu, Adam Czerniaków, odrzucili doniesienia o masowych mordach, uznając je za "przesadne"[3]. W sumie tylko 230 lubelskich Żydów przeżyło okupację niemiecką.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Jack Fischel, The Holocaust, Greenwood Publishing Group, 1998, pg. 58 [1]
- ↑ Doris L. Bergen, War & Genocide: A Concise History of the Holocaust, Rowman & Littlefield, 2002, pg. 144 [2]
- ↑ 3,0 3,1 Lawrence N. Powell, Troubled Memory: Anne Levy, the Holocaust, and David Duke's Louisiana, UNC Press, 2002, pg. 125 [3]
- ↑ 4,0 4,1 (niem.) Barbara Schwindt, Das Konzentrations- und Vernichtungslager Majdanek: Funktionswandel im Kontext der "Endlösung", Königshausen & Neumann, 2005, p.56, ISBN 3826031237
- ↑ Joanna Zętar: Brama Grodzka w Lublinie (pol.). [dostęp 1 marca 2009].
- ↑ Robert Kuwalek, "Lublin's Jewish Heritage Trail"
- ↑ 7,0 7,1 Mark Salter, Jonathan Bousfield, Poland, Rough Guides, 2002, pg. 304 [4]
- ↑ Alexandra Garbarini, Numbered Days: Diaries and the Holocaust, Yale University Press, 2006, pg. 49 [5]
[edytuj] Literatura
- Tadeusz Radzik, Zagłada lubelskiego getta. The extermination of the Lublin Ghetto, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007
