Getto lubelskie
Lubelskie Getto (niem. Ghetto Lublin; jidysz לובלינער געטאָ; Lubliner geto) zostało utworzone przez niemiecką nazistowską administrację okupowanej Polski[1] podczas II wojny Światowej, w 1941, na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Zamieszkiwali je w większości Żydzi, chociaż obecni byli tam także Romowie[2]. W 1942 w lubelskim Getcie, jako jednym z pierwszych, podjęto prace nad jego likwidacją[3].
Spis treści |
Historia [edytuj]
Już w 1940 SSPF Odilo Globocnik (dowódca SS na Dystrykt lubelski, który również opracował Plan Nisko), zmusił lubelskich Żydów do skupienia się w żydowskiej dzielnicy. Decyzję podjął ze względu na osobistą niechęć do Żydów mieszkających w okolicy siedziby swojego dowództwa. Zanim 24 marca 1941 powstało getto, dziesięć tysięcy Żydów zostało wypędzonych pod miasto[4].
Wypędzenia i gettoizacja w marcu 1941 roku rozpoczęły się, gdy wynikła potrzeba osiedlania żołnierzy Wermachtu, przygotowujących się do ataku na ZSRR, w pobliżu linii demarkacyjnej rozdzielającej obszary okupowanej Polski[4]. Getto mieściło się w okolicach Podzamcza, od Bramy Grodzkiej (wtedy nazywanej "Bramą Żydowską", ponieważ była przejściem pomiędzy Starym Miastem a dzielnicą żydowską)[5], wzdłuż ulic Lubartowskiej i Unickiej, do kolejnej granicy na Franciszkańskiej.
Wielu członków żydowskich partii politycznych, jak na przykład Bund, było więzionych na Zamku lubelskim, ale mimo tego starali się kontynuować swoją działalność w konspiracji[6].
Już na samym początku istnienia w getcie więziono 34 tys. Żydów[1] i nieznaną ilość Romów. Praktycznie wszyscy z nich zginęli. Większość z nich - około 30 tys. - między 17 marca a 11 kwietnia 1942 r. została przeniesiona do obozu w Bełżcu (część z nich przeszła jeszcze przez getto w Piaskach). Niemcy ustalili dzienny limit osób zsyłanych na śmierć na 1400 osób. Pozostałe 4 tys. ludzi zostało najpierw przeniesione do getta na Majdanie Tatarskim (drugie getto utworzone na przedmieściach Lublina) i tam zamordowane lub przewiezione na pobliski Majdanek[1]. Ostatni z dawnych mieszkańców getta zginęli w egzekucji na Majdanku i w obozie w Trawnikach, gdzie 3 listopada 1943 przeprowadzono Operację "Dożynki" (Aktion Erntefest)[7]. Podczas likwidacji getta Joseph Goebbels - minister niemieckiej propagandy napisał w swoim dzienniku: "Procedura jest dość barbarzyńska i nie będę jej tutaj opisywał. Z Żydów nie pozostanie zbyt wiele."[1]
Po likwidacji mieszkańców lubelskiego getta niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły rozbiórkę bydynków na jego obszarze siłami więźniów z Majdanka, wliczając w to pobliską wioskę Wieniawę oraz Podzamcze. Wysadzono w powietrze Synagogę Maharama zbudowaną w XVII wieku jako hołd dla Meir Lublin). W ten sposób naziści na zawsze wymazali z historii kilka wieków kultury społeczeństwa żydowskiego w Lublinie (w 1939 roku populacja Żydów wynosiła około 1/3 całej wszystkich mieszkańców)[7]
Kilka osób zdołało uciec przed likwidacją getta do Warszawy, przynosząc wieść o jego zniszczeniu[1]. Naoczne relacje przekonały niektórych warszawskich Żydów, że naziści maja zamiar wymordować całą ludność żydowską[8]. Jednakże inni, w tym szef warszawskiego Judenratu Adam Czerniaków, odrzucili doniesienia o masowych mordach, uznając je za "przesadne"[3]. W sumie tylko 230 lubelskich Żydów przeżyło okupację niemiecką.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Jack Fischel, The Holocaust, Greenwood Publishing Group, 1998, pg. 58 [1]
- ↑ Doris L. Bergen, War & Genocide: A Concise History of the Holocaust, Rowman & Littlefield, 2002, pg. 144 [2]
- ↑ 3,0 3,1 Lawrence N. Powell, Troubled Memory: Anne Levy, the Holocaust, and David Duke's Louisiana, UNC Press, 2002, pg. 125 [3]
- ↑ 4,0 4,1 (niem.) Barbara Schwindt, Das Konzentrations- und Vernichtungslager Majdanek: Funktionswandel im Kontext der "Endlösung", Königshausen & Neumann, 2005, p.56, ISBN 3826031237
- ↑ Joanna Zętar: Brama Grodzka w Lublinie (pol.). [dostęp 1 marca 2009].
- ↑ Robert Kuwalek, "Lublin's Jewish Heritage Trail"
- ↑ 7,0 7,1 Mark Salter, Jonathan Bousfield, Poland, Rough Guides, 2002, pg. 304 [4]
- ↑ Alexandra Garbarini, Numbered Days: Diaries and the Holocaust, Yale University Press, 2006, pg. 49 [5]
Literatura [edytuj]
- Tadeusz Radzik, Zagłada lubelskiego getta. The extermination of the Lublin Ghetto, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007
