Grzymisława (zm. 1258)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grzymisława – szkic alabastrowego pomnika z kaplicy Świętej Salomei przy Kościele Franciszkanów w Krakowie.

Grzymisława (ur. zap. 8 września 1189[1], zm. zap. 8 listopada 1258[2]) – księżniczka ruska, księżna krakowska, żona księcia Leszka Białego, najprawdopodobniej córka Jarosława Włodzimierzowica, wnuka księcia kijowskiego Mścisława I Haralda, i nieznanej z imienia siostry pierwszej żony Wsiewołoda Wielkie Gniazdo.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rządy regencyjne[edytuj | edytuj kod]

Po tragicznej śmierci męża podczas zjazdu w Gąsawie 24 listopada 1227 Grzymisława objęła w imieniu swego syna Bolesława rządy regencyjne w Krakowie. Opiekę nad synem Grzymisławy usiłował przejąć brat Leszka, pretendent do tronu krakowskiego, Konrad I mazowiecki. W marcu 1228 zaprosił on księżną na zjazd do Skaryszewa, na którym próbował przejąć władzę w księstwie. Grzymisława nie zgodziła się na przekazanie władzy szwagrowi, oddając tron krakowski i opiekę nad synem Władysławowi Laskonogiemu. Wkrótce wraz z Bolesławem opuściła Kraków, obejmując rządy w księstwie sandomierskim. Po wybuchu wojny domowej w Wielkopolsce i pozbawieniu Laskonogiego władzy przez Władysława Odonica księstwo krakowskie przypadło Henrykowi Brodatemu.

W niewoli u księcia Konrada[edytuj | edytuj kod]

Grzymisława z synem Bolesławem Wstydliwym w więzieniu u Konrada Mazowieckiego – obraz Jana Matejki.

W 1229 Konrad pojmał Henryka Brodatego i wymusił na Grzymisławie przekazanie mu ziemi sandomierskiej. Jesienią 1232 Henryk został uwolniony i wyparł Konrada z Małopolski, zmuszając go do oddania bratowej władzy w Sandomierzu. Na początku 1233 Konrad uwięził Grzymisławę wraz z synem i umieścił w Czersku, a następnie w klasztorze benedyktyńskim w Sieciechowie. Księżną uwolnił wysłany przez Brodatego Klemens z Ruszczy. Po uwolnieniu Grzymisława zrzekła się na rzecz Henryka praw do Krakowa, w zamian uzyskując ziemię sandomierską. Z inicjatywy księcia księżna zwróciła się z prośbą o opiekę do papieża Grzegorza IX, który w 1233 wydał bullę, w której wziął Grzymisławę i jej syna pod opiekę.

Dalsze losy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1235–1239 księżna przebywała w Skale, gdzie udała się zgodnie z prośbą Henryka Brodatego. W 1241 podczas najazdu Tatarów na Polskę, Grzymisława udała się wraz synem do Węgier, a stamtąd do zamku Welehrad na Morawach. Jeszcze w tym samym roku wróciła do Polski, przywożąc ze sobą córkę Salomeę, której mąż Koloman zmarł po bitwie z Mongołami nad rzeką Sajó. W 1243 syn księżnej Bolesław objął władzę na tronie krakowskim. Grzymisława aktywnie wspierała syna w działaniach politycznych. Była również hojną dobrodziejką licznych kościołów i klasztorów. Czyniła nadania dla cystersów w Jędrzejowie i Sulejowie oraz benedyktynów tynieckich. W 1245 księżna wsparła materialnie wyprawę franciszkanina Jana di Piano Carpini do chana mongolskiego, obdarowując go cennymi futrami. Została pochowana w klasztorze klarysek w Zawichoście. W późnych polskich źródłach Grzymisława należała do grona „świętych, błogosławionych i pobożnych”, a wspominano ją 8 lub 9 listopada.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo z Leszkiem Białym[edytuj | edytuj kod]

Najprawdopodobniej pod koniec 1210 lub w 1211 Grzymisława została drugą żoną księcia krakowskiego Leszka Białego. Pierwszą żoną lub narzeczoną księcia była poślubiona przez niego (bądź zaręczona z nim) pod koniec 1207 lub na początku 1208 nieznana z imienia córka Ingwara, księcia łuckiego z dynastii Rurykowiczów, którą Leszek oddalił między 1208 a jesienią 1209. Małżeństwo to było bezpotomne. Dawniej uznawano, że Grzymisława była jedyną żoną Leszka, poślubioną przez niego w 1207. Obecnie jednak uważa się, że Leszek był żonaty dwukrotnie[3].

Z małżeństwa Grzymisławy i Leszka Białego pochodziło dwoje dzieci:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Włodzimierz Maczeszycz
ur. 1131, po 1 III
zm. 10 V 1171
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Jarosław Włodzimierzowic
ur. ok. 1155–1165
zm. 1205–1209
NN (Marta?)
ur. ?
zm. 25 XII 1200
     
   
Leszek Biały
 ur. zap. 1184 lub 1185
zm. 24 XI 1227
OO   zap. 1210 lub 1211
Grzymisława
(ur. zap. 8 IX 1189
zm. zap. 8 XI 1258)
                   
                   
                   
Bolesław V Wstydliwy
ur. 21 VI 1226
zm. 7 XII 1279
Salomea
ur. 1211 lub 1212
zm. 17 XI 1268


Przypisy

  1. Najprawdopodobniej jest identyczna z córką Jarosława Włodzimierzowica o której narodzinach wspomina Latopis nowogrodzki. Zob. D. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów, Kraków 2008, s. 616–621.
  2. K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań–Wrocław 2001, s. 28–29. Księżna na pewno zmarła między 14 czerwca a 24 grudnia 1258. Data 8 listopada została podana na niewspółczesnym, niezachowanym epitafium, znajdującym się jeszcze w 1688 w kościele franciszkanów w Zawichoście.
  3. D. Dąbrowski, Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, s. 67–93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dąbrowski D., Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, ISBN 83-7063-501-6, s. 67–93.
  • Dąbrowski D., Genealogia Mścisławowiczów. Pierwsze pokolenia (do początku XIV wieku), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2008, ISBN 978-83-60448-55-7, s. 616–621.
  • Jasiński K., Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań – Wrocław 2001, ISBN 83-913563-5-3, s. 27–29.
  • Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003, ISBN 83-7389-189-7, s. 141–143.