Grzymisława (zm. 1258)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzymisława – szkic alabastrowego pomnika z kaplicy Świętej Salomei przy Kościele Franciszkanów w Krakowie.

Grzymisława (ur. 1185-1195[1] lub 8 września 1189[2], zm. zap. 8 listopada 1258[3]) – księżniczka ruska, księżna krakowska, żona księcia Leszka Białego.

Córka księcia łuckiego Ingwara Jarosławowicza[4][5][6], względnie, córka Jarosława Włodzimierzowicza i jego nieznanej z imienia żony, będącej siostrą pierwszej żony Wsiewołoda Wielkie Gniazdo[7]. Zarówno Ingwar Jarosławowicz, jak i Jarosław Włodzimierzowicz, pochodzili z ruskiej dynastii Rurykowiczów, obaj byli potomkami Mścisława Haralda, wlk księcia kijowskiego - Ingwar był jego prawnukiem, a Jarosław wnukiem[8]

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rządy regencyjne[edytuj | edytuj kod]

Po tragicznej śmierci męża podczas zjazdu w Gąsawie 24 listopada 1227 Grzymisława objęła w imieniu swego syna Bolesława rządy regencyjne w Krakowie. Opiekę nad synem Grzymisławy usiłował przejąć brat Leszka, pretendent do tronu krakowskiego, Konrad I mazowiecki. W marcu 1228 zaprosił on księżną na zjazd do Skaryszewa, na którym próbował przejąć władzę w księstwie. Grzymisława nie zgodziła się na przekazanie władzy szwagrowi, oddając tron krakowski i opiekę nad synem Władysławowi Laskonogiemu. Wkrótce wraz z Bolesławem opuściła Kraków, obejmując rządy w księstwie sandomierskim. Po wybuchu wojny domowej w Wielkopolsce i pozbawieniu Laskonogiego władzy przez Władysława Odonica księstwo krakowskie przypadło Henrykowi Brodatemu.

W niewoli u księcia Konrada[edytuj | edytuj kod]

Grzymisława z synem Bolesławem Wstydliwym w więzieniu u Konrada Mazowieckiego – obraz Jana Matejki.

W 1229 Konrad pojmał Henryka Brodatego i wymusił na Grzymisławie przekazanie mu ziemi sandomierskiej. Jesienią 1232 Henryk został uwolniony i wyparł Konrada z Małopolski, zmuszając go do oddania bratowej władzy w Sandomierzu. Na początku 1233 Konrad uwięził Grzymisławę wraz z synem i umieścił w Czersku, a następnie w klasztorze benedyktyńskim w Sieciechowie. Księżną uwolnił wysłany przez Brodatego Klemens z Ruszczy. Po uwolnieniu Grzymisława zrzekła się na rzecz Henryka praw do Krakowa, w zamian uzyskując ziemię sandomierską. Z inicjatywy księcia księżna zwróciła się z prośbą o opiekę do papieża Grzegorza IX, który w 1233 wydał bullę, w której wziął Grzymisławę i jej syna pod opiekę.

Dalsze losy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1235–1239 księżna przebywała w Skale, gdzie udała się zgodnie z prośbą Henryka Brodatego. W 1241 podczas najazdu Tatarów na Polskę, Grzymisława udała się wraz synem do Węgier, a stamtąd do zamku Welehrad na Morawach. Jeszcze w tym samym roku wróciła do Polski, przywożąc ze sobą córkę Salomeę, której mąż Koloman zmarł po bitwie z Mongołami nad rzeką Sajó. W 1243 syn księżnej Bolesław objął władzę na tronie krakowskim. Grzymisława aktywnie wspierała syna w działaniach politycznych. Była również hojną dobrodziejką licznych kościołów i klasztorów. Czyniła nadania dla cystersów w Jędrzejowie i Sulejowie oraz benedyktynów tynieckich. W 1245 księżna wsparła materialnie wyprawę franciszkanina Jana di Piano Carpini do chana mongolskiego, obdarowując go cennymi futrami. Została pochowana w klasztorze klarysek w Zawichoście. W późnych polskich źródłach Grzymisława należała do grona „świętych, błogosławionych i pobożnych”, a wspominano ją 8 lub 9 listopada.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo z Leszkiem Białym[edytuj | edytuj kod]

Większość historyków uznaje, że Grzymisława była jedyną żoną Leszka, poślubioną przez niego w 1207. Współczesny historyk Dariusz Dąbrowski uważa z kolei, że najprawdopodobniej pod koniec 1210 lub w 1211 Grzymisława została drugą żoną księcia krakowskiego Leszka Białego. Pierwszą żoną lub narzeczoną księcia była, wg D. Dąbrowskiego, poślubiona przez niego (bądź zaręczona z nim) pod koniec 1207 lub na początku 1208 nieznana z imienia córka Ingwara Jarosławicza, księcia łuckiego z dynastii Rurykowiczów, którą Leszek oddalił między 1208 a jesienią 1209. Małżeństwo to miało być bezpotomne[9].

Z małżeństwa Grzymisławy i Leszka Białego pochodziło dwoje dzieci:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Włodzimierz Maczeszycz
ur. 1131, po 1 III
zm. 10 V 1171
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Jarosław Włodzimierzowic
ur. ok. 1155–1165
zm. 1205–1209
NN (Marta?)
ur. ?
zm. 25 XII 1200
     
   
Leszek Biały
 ur. zap. 1184 lub 1185
zm. 24 XI 1227
OO   zap. 1210 lub 1211
Grzymisława
(ur. zap. 8 IX 1189
zm. zap. 8 XI 1258)
                   
                   
                   
Bolesław V Wstydliwy
ur. 21 VI 1226
zm. 7 XII 1279
Salomea
ur. 1211 lub 1212
zm. 17 XI 1268


Przypisy

  1. K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, s. 28.
  2. D. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów, s. 616–621.
  3. K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań–Wrocław 2001, s. 28–29. Księżna na pewno zmarła między 14 czerwca a 24 grudnia 1258. Data 8 listopada została podana na niewspółczesnym, niezachowanym epitafium, znajdującym się jeszcze w 1688 w kościele franciszkanów w Zawichoście.
  4. K. Jasiński, Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, s. 27.
  5. Andrzej Marzec, biogram "Leszek Biały" w: Piastowie. Leksykon biograficzny (red. S. Szczur, K. Oźóg), s. 183.
  6. Oswald Balzer, Genealogia Piastów, s. 265.
  7. D. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów, s. 616–621.
  8. D. Dąbrowski, Genealogia Mścisławowiczów tablice genealogiczne s. 818-830.
  9. D. Dąbrowski, Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, s. 67–93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895.
  • Dąbrowski D., Dwa ruskie małżeństwa Leszka Białego. Karta z dziejów Rusi halicko-włodzimierskiej i stosunków polsko-ruskich w początkach XIII wieku, [w:] „Roczniki Historyczne”, t. 72, 2006, ISBN 83-7063-501-6, s. 67–93.
  • Dąbrowski D., Genealogia Mścisławowiczów. Pierwsze pokolenia (do początku XIV wieku), Wydawnictwo Avalon, Kraków 2008, ISBN 978-83-60448-55-7.
  • Jasiński K., Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich, Poznań – Wrocław 2001, ISBN 83-913563-5-3.
  • Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003, ISBN 83-7389-189-7, s. 141–143.
  • Szczur S., Ożóg K. (red.), Piastowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1999, ISBN 83-08-02829-2.