Herbert George Wells

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herbert George Wells
Wells w roku 1922
Wells w roku 1922
Data i miejsce urodzenia 21 września 1866
Bromley
Data i miejsce śmierci 13 sierpnia 1946 (79 lat)
Londyn
Narodowość angielska
Język angielski
Alma Mater Royal College of Science
Okres 1901-1946
Gatunki science fiction
Ważne dzieła Wehikuł czasu
Niewidzialny człowiek

Wyspa doktora Moreau
Wojna światów

Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Herbert George Wells w Wikicytatach

Herbert George Wells (ur. 21 września 1866 w Bromley, zm. 13 sierpnia 1946 w Londynie) – powieściopisarz angielski. Po napisaniu powieści takich jak Wojna światów i Wehikuł czasu stał się jednym z pionierów gatunku science fiction.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 21 września 1866 roku[1] w Bromley, hrabstwo Kent (obecnie dzielnica Londynu) jako czwarty, ostatni syn Josepha Wellsa i Sarah Neal. Dzieciństwo spędził w "Atlas House" przy "47 The High Street" – nędznej kamienicy[2]. Jego rodzice z trudem radzili sobie z utrzymaniem rodziny. Ojciec, Joseph Wells, próbował swych sił prowadząc mały sklepik, pracując jako ogrodnik i jako zawodowy gracz w krykieta. Jednak w 1877 r. złamał nogę, w związku z czym nie mógł zarabiać na życie. Z tego powodu matka Herberta – Sarah Neal zaczęła pracę jako służąca w "Up Park" – siedzibie miejscowych bogaczy. Jednak jej charakter spowodował utratę pracy w 1893 r.

W 1874 r. Herbert również złamał nogę. To nieszczęśliwe zdarzenie spowodowało, że przykuty na dłuższy czas do łóżka ośmioletni wówczas Herbert z nudów zaczął czytać ogromną ilość książek, co w znaczącym stopniu ukształtowało jego osobowość i bogatą wyobraźnię. W tym samym roku wstąpił do szkoły podstawowej nazwanej na cześć Thomasa Morleya – "Akademią Handlową pana Morleya". Tam uczył się podstaw ortografii, matematyki, stylistyki, historii i księgowości. Jednak wypadek ojca zmusił Herberta w 1879 r. do opuszczenia szkoły. W 1880 r. próbował swych sił jako stażysta w sklepie tekstylnym w Windsorze, jednak ta trudna i monotonna praca stanowiła dla młodego człowieka ciężkie przeżycie. Następnie został pomocnikiem nauczyciela w malutkiej, prywatnej szkole w Wookey. Jednak szkoła zbankrutowała i Wells trafił do apteki w Midhurst jako uczeń. Rodzice nie byli w stanie utrzymać Herberta, więc i ten etap jego życia zakończył się niepowodzeniem. Zmuszony przez życie piętnastoletni chłopiec wrócił znów do sklepu tekstylnego, tym razem w Southsea, ale ciężka wielogodzinna praca dawała mu się we znaki i po dwóch latach wrócił do matki do "Up Park".

Studia[edytuj | edytuj kod]

Wells trafił następnie do szkoły średniej w Midhurst prowadzonej przez Horacego Byatta, gdzie uczył się już wcześniej łaciny podczas pracy w aptece. Tam został nauczycielem na stażu. W tym też czasie podnosił swe kwalifikacje pedagogiczne i w 1884 r. uzyskał roczne stypendium w "Kensington Normal School" w Londynie za świetne wyniki egzaminów. Studiował tam głównie biologię pod okiem Tomasza Huxleya, osiągając bardzo dobre oceny. Niestety nie stać go było na zamieszkanie w Londynie, więc zajmował ciasny i zimny pokoik w Westbourne Park, codziennie dojeżdżając lub gdy go nie było na to stać - docierał pieszo do szkoły. W następnym roku studiował fizykę, ale już nie z tak świetnymi wynikami. Następny rok studiował geologię, ale nie zdał egzaminów i w 1887 r. musiał opuścić szkołę. W tym czasie był także redaktorem w czasopiśmie studenckim "The Science School Journal", gdzie ukazała się w 1888 jego pierwsza wersja późniejszego Wehikułu czasu.

Praca[edytuj | edytuj kod]

W 1887 r. trafił do szkoły pod nazwą "Akademia Holt" w Wrexham w Walii. Tam podczas rozgrywek sportowych doznał ciężkiego urazu nerki, a po tym wypadku i po stwierdzeniu gruźlicy wrócił do "Up Park". W 1888 r. znalazł pracę jako nauczyciel języka angielskiego, matematyki i rysunków w "Henley House School" w Londynie, zdobywając uznanie wśród swych uczniów. W latach 1890-1893 uczył w "University Correspondence College", lecz jego praca polegała bardziej na sprawdzaniu testów uczniów niż na nauczaniu. Tutaj też napisał swój podręcznik biologii Textbook of Biology wydany w 1893 r.

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

H. G. Wells w 1943

W październiku 1891 r. Wells poślubił swą daleką kuzynkę Izabele Marię i zamieszkali w wynajętym domku. Ich życie nie układało się dobrze, dochodziło do kłótni z ograniczoną intelektualnie żoną. Małżonkowie rozstali się i Wells od 1894 r. związał się ze swą poznaną wcześniej studentką Amy Catherine Robbins, którą poślubił w 1895 r. W tym też czasie pogorszył się stan jego zdrowia i musiał zrezygnować z nauczania i zająć się pisarstwem. Pisał coraz więcej materiałów dziennikarskich do prasy, zaczął także wydawać nowele i powieści. Przyniosło mu to sukces finansowy, a za uzyskane w ten sposób pieniądze kupił posiadłość w Heatherlea, by w końcu w 1900 r. osiąść w wybudowanym przez niego domu na wybrzeżu Anglii i nazwanym "Spade House".

W 1898 r. wraz z żoną i z przyjacielem George'em Gissingem wyruszył w podróż do Włoch. Jednakże w tym czasie nasiliły się kłopoty z nerką.

W 1901 r. urodził się pierwszy syn Herberta i Katarzyny – George Philip, a dwa lata później drugi syn – Frank Richard. Potem stosunki między małżonkami zaczęły się psuć za sprawą romansów pisarza.

W 1902 r. wstąpił do Towarzystwa Fabiańskiego ("Fabian Society") głoszącego ideały o podłożu socjalistycznym. Na skutek wewnętrznych tarć w ugrupowaniu i konfliktu z Bernardem Shawem opuścił zniechęcony to ugrupowanie w 1906 r.

W 1910 r. sprzedał "Spade House", a w 1911 r. przeniósł się do Francji. Jednak w 1912 r. powrócił do Anglii. W 1914 i 1920 r. odwiedził Rosję. Zwłaszcza ta druga podróż, rosyjska bieda i katastrofa gospodarcza skłoniły pisarza do snucia katastroficznych wizji w swych powieściach fantastycznych. Lenina po rozmowie z nim oceniał jako marzyciela. Ponownie odwiedził ten kraj w 1934 r. przeprowadzając między innymi długi wywiad ze Stalinem.

Wybuch I wojny światowej traktował początkowo jako szansę dla Anglii na zdobycie dominującej roli, dzięki której na świecie miał zapanować pokój, wkrótce jednak zmienił zdanie i stał się pacyfistą. Z tego powodu II wojna światowa była dla niego ciężkim przeżyciem. Spędził ją w Londynie, doświadczając bombardowania stolicy Wielkiej Brytanii z narażeniem swego życia.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Wells tworzył bardzo dużo. Pisał również pod pseudonimem Reginald Bliss. Książki Niewidzialny człowiek czy Wojna światów stały się kanonem gatunku. Adaptacja radiowa Wojny światów wykonana przez Orsona Wellesa wywołała w 1938 r. panikę w USA, gdyż słuchacze uznali słuchowisko za relację z prawdziwej inwazji. Wojna światów doczekała się również wersji muzycznej. "Jeff Wayne's Musical Version Of The War Of The Worlds" to jedno z ciekawszych dzieł muzyki rozrywkowej lat 70. XX wieku. W rolę narratora wcielił się Richard Burton. Kolejne reedycje płyty ukazały się w latach 1995 i 2005. Wojnę światów sfilmował Steven Spielberg w 2005 r. (adaptacja budzi jednak liczne kontrowersje).

Najsłynniejsza powieść Wellsa Wehikuł czasu, opublikowana w 1895 roku, doczekała się licznych wydań na całym świecie. Sfilmowana po raz pierwszy w 1960 r., powróciła do kin w 2002 roku w nowej ekranizacji.

Jego twórczość z tego okresu przepełniona jest pesymistyczną wizją świata. Po sukcesie, jaki przyniosły Wellsowi powieści science-fiction, skierował swoje zainteresowania w stronę literatury obyczajowo-społecznej. Kolejny etap jego twórczości to utopie i traktaty, a także dzieła encyklopedyczne z zakresu historii, filozofii, biologii i nauk ekonomicznych.

W roku 1933 w powieści The Shape of Things to Come przewidział, że wojna światowa, której się bał wybuchnie w styczniu 1940[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Przez sobie współczesnych był uważany za publicystę oraz rzecznika postępu kulturalnego i reform społecznych o poglądach pacyfistycznych. Jest jednym z najpoczytniejszych pisarzy fantastyki naukowej, wywarł duży wpływ na przemiany polityczne w Anglii po I wojnie światowej.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Wells napisał sześćdziesiąt trzy książki, głównie z obszaru fantastyki, ale także powieści obyczajowe, filozoficzno-historyczne oraz z zakresu biologii.

Fantastyka i biologia[edytuj | edytuj kod]

  • 1893Text-Book of Biology
  • 1895Wehikuł czasu (The Time Machine), po raz pierwszy wydany w Polsce jako "Podróż w czasie. Opowieść fantastyczna" Warszawa 1899 w tłumaczeniu Feliksa Wermińskiego
  • 1895Cudowny gość (The Wonderful Visit)
  • 1896The Wheels of Chance
  • 1896Wyspa doktora Moreau (The Island of Dr Moreau)
  • 1897Niewidzialny człowiek (The Invisible Man)
  • 1898Wojna światów (The War of the Worlds), pierwsze polskie wydanie: 1899r. Nakładem Redakcyi "Gazety Polskiej" Druk J.Sikorskiego, Warecka 14 / Przekład Maryi Wentz'l[4]
  • 1899Kiedy śpiący budzi się (When the Sleeper Wakes)
  • 1901Pierwsi ludzie na księżycu (The First Men In The Moon), polskie wydanie: PIW, Warszawa 1959
  • 1901Wizje przyszłości (Anticipations)
  • 1902Syrena (The Sea Lady)
  • 1903 - Prawda o Pyecerafcie (The Truth About Pyecraft)
  • 1904Pokarm bogów (The Food of the Gods and How It Came to Earth)
  • 1905Współczesna utopia (A Modern Utopia)
  • 1906W dni komety (In the Days of the Comet)
  • 1907The Future in America
  • 1908Wojna w przestworzu (The War in the Air)
  • 1909Anna Weronika (Ann Veronica)
  • 1910Historia pana Polly (The History of Mr. Polly)
  • 1912Marriage
  • 1913The Passionate Friends
  • 1914The Wife of Sir Isaac Harman
  • 1914The World Set Free
  • 1914The War That Will End War
  • 1915Bealby
  • 1915Boon
  • 1915The Research Magnificent
  • 1917God the Invisible King
  • 1917The Soul of a Bishop
  • 1918Janka i Piotr (Joan and Peter)
  • 1919Nieśmiertelny ogień (The Undying Fire)
  • 1920Rosja we mgle (Russia in the Shadows)
  • 1922Krótka historia świata (A Short History of the World)
  • 1923Ludzie jak bogowie (Men Like Gods)
  • 1924Sen (The Dream)
  • 1925Ojciec Krystyny Alberty (Christina Alberta's Father)
  • 1927Strajk (Meanwhile)
  • 1928Wyspa wariatów (Mr. Blettsworthy on Rampole Island)
  • 1930Nauka o życiu (The Science of Life)
  • 1930The Autocracy of Mr. Parham
  • 1932Praca, bogactwo i szczęście ludzkości (The Work, Wealth and Happines of Mankind)
  • 1932The Bulpington of Blup
  • 1933The Shape of Things to Come
  • 1934Próba autobiografii (Experiment in Autobiography)
  • 1936Gracz w krokieta (The Croquet Player)
  • 1937Brynhild
  • 1938Dolores (Apropos of Dolores)
  • 1938Mózg świata (World Brain)
  • 1938The Brothers
  • 1939The Fate of Homo Sapiens
  • 1939The Holly Terror
  • 1940New World Order
  • 1940Babes In The Darkling Wood
  • 1941You Can't Be Too Careful
  • 1945Mind at the End of Its Tether

Powieści obyczajowe[edytuj | edytuj kod]

  • 1900Miłość i pan Lawisham (Love and Mr Lewisham)
  • 1905Kipps
  • 1909Tono-Bungay
  • 1910Nowy Machavelli (The New Machiavelli)
  • 1916Mr. Britling Sees It Through
  • 1926Świat Williama Clissolda (The World of William Clisspol)

Filozoficzno-historyczne[edytuj | edytuj kod]

  • 1908First and last Things
  • 1920Historia świata (The Outline of History)
  • 1921The Salvaging of Civilization

Przypisy

  1. Norman Cornthwaite Nicholson: H.G. Wells (ang.). britannica.com. [dostęp 2012-03-24].
  2. H. G. Wells: A Modern Utopia. Penguin Classics, 1905. ISBN 9780141441122.
  3. H. G. Wells: The Shape of Things to Come. Penguin Classics, 1933. ISBN 0141441046.
  4. H.G. Wells "Wojna światów" Gazeta Polska - Warszawa 1899r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]