Iwan Bohun

Iwan Bohun

Iwan Bohun, J. Madejewski, litografia, 1884

Iwan Teodorowicz Bohun (ukr. Іван Богун) (zm. 27 lutego 1664) – pułkownik kozacki, jeden z głównych przywódców powstania Chmielnickiego.

Urodził się prawdopodobnie ok. 1608 r. (gdyż w momencie wybuchu wojny z Rzecząpospolitą miał ok. 40 lat) w Bracławiu. Jego pochodzenie jest nieznane, choć istnieje przypuszczenie, że był synem drobnego szlachcica, dzierżawcy wsi Bubnowa (Kijowszczyzna).

Sotnik Pułku Czehryńskiego, w 1650 r. pułkownik kalnicki. W 1651 r. zdobył i spalił Winnicę. W maju tegoż roku wraz z innymi pułkami bezskutecznie oblegał Kamieniec Podolski i Ołykę (Wołyń). Pod Beresteczkiem wyprowadził resztki wojsk kozackich z okrążenia. Zdecydowany przeciwnik uzależnienia od Moskwy, nie przysiągł wierności carowi podczas rady perejasławskiej. Walczył u boku Chmielnickiego z wojewodą Stanisławem Lanckorońskim i Stefanem Czarnieckim. Występując po stronie rosyjskiej w bitwie pod Ochmatowem w 1655 r., atakiem na flankę wojsk polskich uratował armię kozacką od pewnej klęski.

Podczas potopu szwedzkiego namawiał hetmana do stanięcia po stronie Rzeczypospolitej, potem poparł go jednak przeciw Polsce (traktat w Radnot). Aż do rozstrzelania Iwana Wyhowskiego był jego zwolennikiem, Jerzego Chmielnickiego popierał do czasu, aż ten postanowił związać się z Moskwą. Bohun ponownie nie złożył przysięgi na wierność carowi, lecz później, wobec coraz bardziej prawdopodobnych planów rozbioru Polski i związanej z tym możliwości powstania suwerennej Ukrainy, przyłączył się do wojsk księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, pozostając przy nim aż do klęski w bitwie pod Czarnym Ostrowem w 1657 r. Walczył po stronie polskiej z Rosjanami, został jednak usunięty ze stanowiska, pozbawiony tytułu pułkownika i uwięziony w Malborku. Uwolniony w 1663 r., uczestniczył w zmaganiach z promoskiewskim Iwanem Brzuchowieckim. Rozstrzelany 27 lutego 1664 r. w obozie pod Nowogrodem Siewierskim pod zarzutem zdrady.

Iwan Bohun wydostaje z okrążenia resztki wojsk kozackich w czasie bitwy pod Beresteczkiem, 1651

Posłużył Henrykowi Sienkiewiczowi za pierwowzór bohatera powieści Ogniem i mieczem, Jurko Bohuna. Jest także tytułowym bohaterem powieści Jacka Komudy Bohun, opowiadającej o największej klęsce wojsk Rzeczypospolitej, poniesionej w bitwie pod Batohem w 1652 roku.

Bibliografia, literatura

• Eugenjusz Latacz: Bohun Iwan. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan – Brownsford Marja. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936, s. 227–229. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304032910
• Богун Іван w: Енциклопедія історії України: Т. 1. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. - Київ 2003, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2
• Natalia Jakowenko, Historia Ukrainy do 1795 roku, Warszawa 2011, Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 978-83-01-16763-9
• Władysław Serczyk, Na dalekiej Ukrainie: Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Kraków 1984, Wydawnictwo Literackie, ISBN 83-08-01214-0
• Władysław Serczyk, Na płonącej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny 1648-1651, Warszawa 1998, wyd. Książka i Wiedza, ISBN 83-05-12969-1