Iwan Wyhowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Iwan Wyhowski
Iwan Wyhowski
Iwan Wyhowski
Abdank
Abdank
Data śmierci 16 marca 1664
Miejsce śmierci Korsuń
Rodzice Ostap Wyhowski
Małżeństwo Helena Stetkiewicz,c. Bohdana
Dzieci Marianna, Timofij, Ostap
Pieczęć Wyhowskiego
Kozacy
Repin Cossacks.jpg

Iwan Wyhowski[1], ukr. Іван Виговський (zm. 16 marca 1664) – szlachcic polski, pisarz wojska zaporoskiego, następnie hetman kozacki i w końcu wojewoda kijowski.

W czasie powstania Chmielnickiego został w 1648, nad Żółtymi Wodami, wzięty do niewoli tatarskiej. Wykupiony przez Bohdana Chmielnickiego, został pisarzem generalnym wojska zaporoskiego, a następnie kierownikiem kancelarii hetmańskiej.

Od 1657 w imieniu małoletniego syna Chmielnickiego Jerzego sprawował rządy na Ukrainie Naddnieprzańskiej. Był zwolennikiem porozumienia z Rzecząpospolitą Obojga Narodów, w 1658 zawarł w imieniu Hetmanatu unię hadziacką. Wcześniej (1 czerwca 1658) pokonał pod Połtawą oddziały prorosyjskiej opozycji (Martyn Puszkar, Jakiw Barabasz).

W 1659 rozgromił armię rosyjską w bitwie pod Konotopem. Przeciwko postanowieniom unii hadziackiej wybuchło jednak wkrótce (z inspiracji Rosji) powstanie kozackie tzw. czerni, czyli miejscowego chłopstwa ruskiego, które doprowadziło w 1659 do odebrania hetmaństwa Wyhowskiemu. Buławę po nim przejął Jerzy Chmielnicki.

Ożeniony z Aleną Statkiewicz, córką Bohdana Statkiewicza, senatora Wielkiego Księstwa Litewskiego.

W 1660 został wojewodą kijowskim. Walczył pod Lubarem i pod Cudnowem.

Oskarżony o knowania z Rosją przez rywalizującego z nim o przywództwo Pawła Teterę, został rozstrzelany przez wojsko koronne. Według Janusza Tazbira odbyło się to bez śledztwa i sądu[2]. Innego zdania był Eustachy Iwanowski, który napisał: Roku 1664 w Korsuniu został rozstrzelanym Wyhowski, wojewoda Kijowski, nie przez Czarnieckiego, jak sądzą błędnie, ale z wyroku sądu wojennego[3]. Zdaniem Zbigniewa Wójcika Wyhowski skłaniał się coraz wyraźniej ku Tatarom i Turkom, przy pomocy których spodziewał się uwolnić Ukrainę od Polaków i Rosjan. Pułkownik Sebastian Machowski wykonując rozkaz Jana Kazimierza (7 stycznia 1664), aby „żadnego respektu nie mając i braku osób nie czyniąc, sądzili i dekret [wyrok] swój zaraz do egzekucji skutecznej przywodzili, to przed oczyma mając, że gdyby albo oziębłość jaka w tym była, albo zwłoka zbyteczna nastąpiła, pewnie by ta konjuracyja [sprzysiężenie] z tych ludzi domowa wnet, ile w tych tu krajach już nie pierwsza rebellia, sensim urosła'" postąpił tak, że wraz z Teterą zwabili Wyhowskiego do Korsunia. Tutaj obaj żandarmi Rzeczypospolitej zainscenizowali parodię sądu, w wyniku którego Iwan Wyhowski, jeden z twórców unii hadziackiej, człowiek, któremu Rzeczpospolita bardzo dużo zawdzięczała i na którym wiele w swoim czasie zbudować zamierzała, został przez oddział egzekucyjny polski rozstrzelany (16 III). Musimy wyraźnie stwierdzić, że Machowski nie działał tu samowolnie, lecz do takiego rozwiązania sprawy miał całkowite pełnomocnictwo królewskie, działał więc w imieniu najwyższych władz Rzeczypospolitej.[4]

Przypisy

  1. W polskiej literaturze często spotykany jest jako Jan Wyhowski.
  2. Janusz Tazbir, Jak Polska Ukrainę straciła w „Polityka4 listopada 2009.
  3. Eustachy Iwanowski, Rozmowy o polskiéj koronie, str. 650
  4. Zbigniew Wójcik Traktat Andruszowski 1667 i jego geneza Warszawa 1959 s. 146.

Bibliografia, literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I.
  • Łukasz Ossoliński, Rzecz o hetmanie Wyhowskim, Warszawa 2009, wyd. Prószyński i Ska.
  • Piotr Kroll, Od ugody hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658-1660, Warszawa 2008, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, ISBN 978-83-235-0496-2.
Poprzednik
Stanisław Rewera Potocki
POL województwo kijowskie IRP COA.svg Wojewoda kijowski
1660–1664
POL województwo kijowskie IRP COA.svg Następca
Stefan Czarniecki