Iwan Gonta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwan Gonta

Iwan Gonta, ukr. Іва́н Ґо́нта (ur. 1705, zm. 1768) – jeden z przywódców (począwszy od rzezi humańskiej) koliszczyzny w 1768 na Ukrainie Prawobrzeżnej.

Syn ruskiego chłopa spod Humania. Był setnikiem nadwornej milicji wojewody kijowskiego Franciszka Salezego Potockiego, od którego otrzymał w dzierżawę swoją rodzinną wieś. Razem z dowodzonym przez siebie oddziałem zamiast bronić Humania zdradził Potockiego i dołączył do hajdamaków Maksyma Żeleźniaka. Po masowym mordzie dokonanym w Humaniu 24 czerwca 1768 ruskie chłopstwo ogłosiło go księciem humańskim.

 Osobne artykuły: KoliszczyznaRzeź humańska.

7 lipca (27 czerwca s.s) 1768 pojmany przez Rosjan podstępem (podczas pozornej fraternizacji uczestników koliszczyzny z Kozakami dońskimi - żołnierzami Imperium Rosyjskiego)[1] wraz z 65 Kozakami zaporoskimi (poddanymi Rosji) i 780 Kozakami poddanymi polskimi przez przybyłych pod Humań Kozaków dońskich - rosyjskich żołnierzy generała Kreczetnikowa[2], został wydany staroście halickiemu Franciszkowi Ksaweremu Branickiemu i stracony po torturach[3] we wsi Serby (obecnie Hontiwka) koło Mohylowa.

Upamiętnienie postaci na Ukrainie[edytuj | edytuj kod]

Na Ukrainie jego postać otoczona jest szacunkiem, w m.in. miastach: Lwowie, Kijowie, Żytomierzu, Czerniowcach, Dubnie, Winnicy a także w samym Humaniu istnieją ulice jego imienia. W Kijowie ponad to działa organizacja jego imienia - "Fundacja na rzecz konsolidacji państwowości Ukrainy Iwana Gonty". W Chrystynówce wzniesiono jego pomnik. Podczas odsłonięcia pomnika w Chrystynówce mer (prezydent) tego miasta Mykoła Nakonieczny podkreślił, że pomnik Gonty będzie przypominał Ukraińcom, że powinni walczyć o ojczystą ziemię z jej ciemiężcami[4].

Iwan Gonta jest bohaterem poematu Tarasa Szewczenki pt. Hajdamacy (1841).

Przypisy

  1. Dowódca rosyjski Kołogrywow zadeklarował współpracę w walce antyszlacheckiej i w tym celu zażądał dostarczenia kajdan do wspólnego obozu, co kozacy Gonty uczynili. Następnie po libacji z Gontą aresztował go, a biesiadujący jego żołnierze uczynili to samo z resztą oddziału Gonty. Por. Franciszek Rawita-Gawroński Historya ruchów hajdamackich (w. XVIII), Brody 1913 t. II s. 219-220
  2. Franciszek Rawita-Gawroński Historya ruchów hajdamackich (w. XVIII), Brody 1913 t. II s. 219-220
  3. obdarty ze skóry i poćwiartowany żywcem. Źródło:Kalendarium dziejów Polski, ISBN 83-08-03025-4
  4. Morderca Polaków i Żydów ukraińskim bohaterem

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]