Jacob Jordaens

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jacob Jordaens
Jordaens Self-Portrait among Parents Brothers and Sisters detail.jpg
Autoportret (ok. 1615)
Data i miejsce urodzenia 19 maja 1593
Antwerpia
Data i miejsce śmierci 18 października 1678
Antwerpia
Narodowość flamandzka
Dziedzina sztuki malarstwo, rysunek
Styl barok
Ważne dzieła Satyr i wieśniak, Król pije, Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Porwanie Europy (1615-16)
Powrót Świętej Rodziny z Egiptu (1616)
Satyr i wieśniak (1620)
Rodzina artysty (ok. 1621)
Król pije (1638)
Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają (1638-40)
Prometeusz w okowach (1640)

Jacob Jordaens (ur. 19 maja 1593 w Antwerpii, zm. 18 października 1678 tamże[1]) – flamandzki malarz, projektant tapiserii i rysownik, najwybitniejszy, obok Petera Paula Rubensa i Antoona van Dycka, przedstawiciel flamandzkiego malarstwa barokowego.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Był najstarszym synem kupca bławatnego Jacoba Jordaensa. Przez całe życie związany był ze swym rodzinnym miastem. Jesienią 1607 wstąpił do pracowni antwerpskiego mistrza Adama van Noorta, który później został jego teściem. W 1615 został przyjęty do cechu św. Łukasza. W 1616 poślubił Catharinę, najstarszą córkę Adama van Noorta, z którą miał troje dzieci: Elisabeth, Jacoba i Annę Catharinę. W 1618 przeprowadził się do własnego domu. Wkrótce otworzył własną pracownię, w której zatrudniał dużą grupę współpracowników. W 1621 został mianowany starszym cechu św. Łukasza. W 1633 zmarła matka Jacoba, w 1659 – żona Catharina. Ok. 1655 zmienił wyznanie, przeszedł na kalwinizm. Zmarł w wieku 85 lat podczas szalejącej w Antwerpii epidemii. Należał do najbogatszych obywateli miasta, posiadał kilka domów. Realizował liczne zamówienia z całej Europy m.in. królowej Szwecji Krystyny, króla Hiszpanii Filipa IV, królowej angielskiej Henrietty Marii, króla szwedzkiego Karola Gustawa.

Tworzył portrety, sceny rodzajowe, mitologiczne, alegoryczne i religijne. Wykonywał także dekoracje malarskie wnętrz (pałac Huis ten Bosch koło Hagi) oraz kartony do tapiserii.

W swojej twórczości przejawiał skłonność do realistycznego traktowania postaci, podkreślaną jędrnym, wyrazistym modelunkiem i jaskrawą kolorystyką oraz zamiłowanie do wypełnienia całej powierzchni obrazu dużymi i licznymi figurami. W późniejszych jego dziełach kompozycja stała się mniej stłoczona, a koloryt bardziej zharmonizowany. Początkowo stosował w swoich pracach efekty luministyczne Caravaggia, w późniejszym okresie pozostawał pod silnym wpływem Petera Paula Rubensa, z którym współpracował.

Z upodobaniem malował liczne wersje trzech tematów: Satyr i wieśniak (epizod z bajki Ezopa), Koncert rodzinny (ilustracja flamandzkiego przysłowia "Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają" – odpowiednik polskiego "Jaki ojciec, taki syn") oraz Król pije lub Fasolowy król (temat z tradycji ludowej, przedstawiający święto króla fasoli, które we Flandrii obchodzono w dzień Trzech Króli, ilustrujący tezę: "Nikt nie jest bardziej podobny wariatowi niż pijany"). Twórczość Jordaensa związana była silnie z tradycją rodzimą. Sceny religijne i mityczne często przedstawiał jako wydarzenia współczesne, których bohaterem był lud flamandzki. Jego indywidualność najlepiej ukazują obrazy będące pochwałą flamandzkiej żywiołowej radości życia.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Autoportret z rodzicami, bratem i siostrą - 1615, olej na płótnie, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Porwanie Europy - 1615-1516, olej na płótnie, 273 x 235 cm, Gemaldegalerie, Berlin
  • Powrót Świętej Rodziny z Egiptu - 1616, olej na dębie, 63 x 50 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Chrystus jako ogrodnik spotyka trzy Marie - (ok. 1616), olej na desce, 107 x 90,5 cm, Gemaldegalerie, Berlin
  • Święta Rodzina w otoczeniu aniołów - 1616-1617, olej na płótnie, 106 x 222 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Madonna z Dzieciątkiem, małym św. Janem i jego rodzicami - 1616-1617, olej na płótnie, 114 x 153 cm, National Gallery w Londynie
  • Apostoł Paweł i Barnaba w Listrze - 1616, olej na płótnie, 151 x 233 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Córki Cekropsa znajdują Erichtoniosa - 1617, olej na płótnie, 172 x 283 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia
  • Madonna z Dzieciątkiem w girlandzie kwiatów - ok. 1618, olej na płótnie, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Meleager i Atalanta - 1618, olej na płótnie, 152 x 120 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia
  • Ofiara dla Ceres - ok. 1619, olej na płótnie, 165 x 112 cm, Prado, Madryt
  • Kuszenie Marii Magdaleny - 1618-1620, olej na desce, 125 x 97 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille
  • Hiob - ok. 1620, olej na desce, 107 x 92 cm, Institute of Arts, Dietroit
  • Głowa starej kobiety - 1620, olej na desce, Musée des Beaux-Arts, Nancy
  • Merkury i Argus - ok. 1620, olej na płótnie, 202 x 241 cm, Musée des Beaux-Arts, Lyon
  • Satyr u chłopów - 1620, olej na płótnie, 123 x 205 cm, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie
  • Satyr u chłopów - ok. 1620, olej na płótnie, 188 x 168 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela
  • Satyr u chłopów - ok. 1620, olej na płótnie, 171 x 194 cm, Staatliche Museum, Kassel
  • Satyr u chłopów - 1620-1621, olej na płótnie, 174 x 203,5 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
  • Artysta i jego rodzina w ogrodzie - ok. 1621, olej na płótnie, 181 x 187 cm, Prado, Madryt
  • Alegoria płodności ziemi - ok. 1623, olej na płótnie, 180 x 214 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela
  • Prom do Antwerpii - 1623, olej na płótnie. Statens Museum for Kunst, Kopenhaga
  • Portret mężczyzny - 1624, olej na desce, 105,5 x 73,5 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Pan i Syrinks - 1625, olej na płótnie, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia
  • Studium pięciu krów - ok. 1625, olej na płótnie, 66 x 82 cm. Musée des Beaux-Arts, Lille
  • Satyr u chłopów - ok. 1625, olej na płótnie, Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt
  • Święta Rodzina z małym św. Janem - 1620-1625, olej na płótnie, 123 x 93,9 cm, National Gallery w Londynie
  • Czterej Ewangeliści - 1620-1625, olej na płótnie, 133 x 118 cm, Luwr, Paryż
  • Alegoria płodności - 1625-1628, olej na płótnie, 197 x 225,4 cm, Wallace Collection, Londyn
  • Święta Rodzina z aniołem - 1618-1628, olej na płótnie, 90 x 103 cm, Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt
  • Ofiara Izaaka - 1625-1630, olej na płótnie, 242 x 155 cm, Pinacoteca di Brera, Mediolan
  • Ulisses w jaskini Polifema - 1630, olej na płótnie, 76 x 96 cm, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie
  • Triumf Eucharystii - ok. 1630, olej na płótnie, 285 x 235,1 cm Narodowa Galeria Irlandii, Dublin
  • Mały Jowisz karmiony mlekiem Amaltei - 1630-1635, olej na płótnie, 150 x 203 cm, Luwr, Paryż
  • Odyseusz i Kirke1630-1635, olej na płótnie, 86 x 105,5 cm, Muzeum Sztuki w Bazylei
  • Myśliwy z psami - 1635, olej na płótnie, 79 x 120 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille
  • Portret starego mężczyzny - ok. 1637, olej na płótnie, 154 x 118,5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny - 1638, olej na płótnie, 128 x 192 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia
  • Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny - 1638-1640, olej na płótnie, 154 x 208 cm, Luwr, Paryż
  • Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny - 1638-1640, olej na płótnie, 153 x 290 cm, Musée des Braux-Arts, Valenciennes
  • Król pije lub Fasolowy król - 1638, olej na płótnie, 157 x 211 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Król pije lub Fasolowy król - 1638-1640, olej na płótnie, 152 x 204 cm, Luwr, Paryż
  • Król pije lub Fasolowy król - ok. 1640, olej na płótnie, 156 x 210 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela
  • Odpoczynek Diany - 1640, olej na płótnie, 150 x 200 cm, Luwr, Paryż
  • Diana i Akteon - ok. 1640, olej na płótnie, 53,5 x 75,5 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Prometeusz w okowach - ok. 1640, olej na płótnie, 245 x 178 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia
  • Merkury i Argus - ok. 1640, olej na płótnie, 121,3 x 184,8 cm, Norton Simon Museum, Pasadena
  • Syn marnotrawny - ok. 1640, olej na płótnie, 326 x 369 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Portret 73-letniego mężczyzny - 1641, olej na płótnie. Thyssen-Bornemisza Collection, Lugano-Castagnola
  • Diogenes z latarnią - ok. 1642, olej na płótnie, 233 x 349 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Porwanie Europy - 1643, olej na płótnie, 172.1 x 190 cm, Musée des Beaux-Arts, Lille
  • Apostoł Paweł i Barnaba w Listrze - 1645, olej na płótnie, 172 x 242 cm, Akademie der Bildenden Kuenste, Wiedeń
  • Satyr i wieśniak - 1640-1645, olej na płótnie, 130 x 172 cm, Musées Royaux des Beaux-Arts, Bruksela
  • Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny - 1640-1645, olej na płótnie, 145,5 x 218 cm, National Gallery of Canada, Ottawa
  • Jak starzy śpiewają, tak młodzi zagrają lub Koncert rodzinny - olej na płótnie, 168,5 x 205 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Św. Iwon, patron adwokatów - 1645, olej na płótnie, 103 x 129,5 cm, Musées Royaux des Braux-Arts, Bruksela
  • Neptun stwarzający konia - 1640-1650, olej na płótnie, 67 x 131 cm, Galleria Palatina, Florencja
  • Jezus wypędzający kupców ze świątyni - ok. 1650, olej na płótnie, 288 x 436 cm, Luwr, Paryż
  • Triumf księcia Fryderyka Henryka Orańskiego - 1651, olej na płótnie, 110 x 117,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Uczta Kleopatry - 1653, olej na płótnie, 156,4 x 149,3 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Sąd Ostateczny - 1653, olej na płótnie, 391 x 300 cm, Luwr, Paryż
  • Król pije lub Fasolowy król - 1635-1655, olej na płótnie, 243 x 373 cm, Staatliche Museum, Kassel
  • Król pije lub Fasolowy król - ok. 1655, olej na płótnie, 242 x 300 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Pieta1650-1660, olej na płótnie, 221 x 169 cm, Prado, Madryt
  • Portret damy - ok. 1660, olej na płótnie, 68 x 50 cm, Uffizi, Florencja
  • Wieczerza w Emaus - 1645-65, olej na płótnie, 198,5 x 211,5 cm, Narodowa Galeria *Irlandii, Dublin
  • Kupidyn i śpiąca nimfa - olej na płótnie, 167 x 161cm, Muzeum Sztuki Zachodu i Wschodu, Kijów

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrée Boudier, Jacob Jordaens, Wrocław: Eaglemoss Polska, 2001 (Wielcy Malarze ; nr 152)
  • Robert Genaille, Sztuka flamandzka i belgijska, Warszawa: WAiF, 1976 s. 220-223.
  • Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wydaw. Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-221-0686-6
  • Historia sztuki świata, t. 5, Warszawa: Muza SA, 2000. ISBN 83-720027-661-7
  • Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992. ISBN 83-7079-076-3
  • Malarstwo flamandzkie doby Rubensa, van Dycka i Jordaensa 1608-1678, red. Antoni Ziemba, Warszawa: Muzeum Narodowe, 2007. ISBN 978-83-7100-801-6
  • Maciej Monkiewicz, Jordaens Jacob, [w:] Religia, t. 5, Warszawa: Wydaw. Nauk. PWN, 2002. ISBN 83-01-13812-2
  • Bożena Noworyta-Kuklińska, Jordaens Jacob, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 8, Lublin: Tow. Nauk. KUL, 2000. ISBN 83-87703-87-7
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007. ISBN 978-3-8331-2131-9
  • Sztuka świata, t.12, Leksykon A-K, Warszawa: Arkady, 1998. ISBN 83-213-4088-1
  • Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 2, Warszawa: HPS, 2006. ISBN 83-60688-16-8

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Frans Hals – porównaj zupełnie odmienny sposób portretowania u współczesnego Jordaensowi malarza - Fransa Halsa (który w przeciwieństwie do opisywanego artysty nie stosował metafor i alegorii, nawiązań mitologicznych i religijnych).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Allgemeine deutsche Biographie, Bd.: 14, Jetzer - Kähler. Leipzig: 1881. [dostęp 2013-05-18].