James McNeill Whistler
| James McNeill Whistler | |
 Aranżacja szarości – portret malarza (autoportret); ok. 1872, Detroit Institute of Arts |
|
| Imiona i nazwisko | James Abbott McNeill Whistler |
| Data i miejsce urodzenia | 10 lipca 1834 Lowell, Massachusetts, Stany Zjednoczone |
| Data i miejsce śmierci | 17 lipca 1903 Londyn, Wielka Brytania |
| Narodowość | amerykańska |
| Dziedzina sztuki | malarstwo |
| Styl | impresjonizm |
| Ważne dzieła | Matka Whistlera, Symfonia w bieli nr 1, Symfonia w bieli nr 2, Symfonia w bieli nr 3 |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
James Abbott McNeill Whistler (ur. 10 lipca[uwaga 1] 1834 w Lowell, Massachusetts, Stany Zjednoczone, zm. 17 lipca 1903 w Londynie, Wielka Brytania) – amerykański malarz i grafik, aktywny głównie w Anglii.
Syn oficera, kontynuował rodzinną tradycję uczęszczając przez kilka lat do West Point, skąd go zwolniono za braki w dziedzinie chemii. W 1855 wyjechał do Paryża, gdzie zetknął się z Édouardem Manetem, Charles'em Baudelaire'em i Henri Fantin-Latourem. W 1859 przyjechał do Londynu, następnie wiele podróżował. W 1863 wystawiał w Salonie Odrzuconych. W 1890 osiadł w Paryżu. Jego twórczość, związana z wczesną fazą impresjonizmu, wykazuje także wpływ Gustave`a Courbeta oraz grafiki japońskiej, której był jednym z pierwszych odkrywców i entuzjastów. W swych obrazach kładł nacisk na zagadnienia kolorystyczne, zestawiając układy barwne na wzór kompozycji muzycznych, stosował subtelne, prawie monochromatyczne zestawienia kolorów. Jako grafik uprawiał akwafortę i litografię.
Spis treści |
[edytuj] Biografia i twórczość
James McNeill Whistler urodził się w Stanach Zjednoczonych w 1834 jako syn znanego inżyniera kolejowego George’a Washingtona Whistlera[1] i jego drugiej żony Anny Matildy McNeill[2]. W 1843 George Whistler przeniósł się z rodziną do Sankt Petersburga w Rosji, gdzie młody James pobierał lekcje malarstwa[3].
Lata 1847-48 Whistler spędził w Londynie wśród krewnych, podczas gdy jego ojciec pracował nadal w Petersburgu, gdzie zmarł w 1849.
Po pobycie w Anglii James Whistler powrócił do Ameryki, żeby w 1851 zostać słuchaczem akademii wojskowej West Point[4]. W 1854 został usunięty z akademii za brak postępów w nauce (chemia) i niedostateczną dyscyplinę[2].
W 1855 wyjechał z powrotem do Europy, postanawiając poświęcić się malarstwu. Początkowo osiadł w Paryżu, gdzie m. in. uczęszczał do Ecole Impériale et Spéciale de Dessin w Paryżu[2], ale w 1859 przeniósł się do Londynu, gdzie miał spędzić większość swego życia[5]. W Londynie spotkał Gabriela Rosettiego i innych członków Bractwa Prerafaelitów, którzy później wywarli głęboki wpływ na jego twórczość[6].
W Londynie spotkał też Joannę Hiffernan, modelkę, która miała zostać jego kochanką. Ich stosunki były określane jako "małżeństwo bez błogosławieństwa kościelnego"[7]. Z udziałem Hiffernan jako modelki powstał m. in. znany cykl trzech obrazów zatytułowany Symfonia w bieli.
W 1865 Whistler współpracował z Gustave’m Courbetem. Spotkał też Alberta Moore’a; obaj stali się wyznawcami filozofii sztuka dla sztuki. W 1866 z powodów rodzinnych i politycznych Whistler wyjechał do Valparaiso (Chile), gdzie namalował kilka obrazów, w tym Nokturn w błękicie i złocie – zatoka w Valparaiso[2].
W 1870 ze związku Whistlera z Joanną Hiffernan urodził się ich nieślubny syn Charles Hanson[2].
W 1871 Whistler namalował portret matki, zatytułowany Aranżacja szarości i czerni nr 1: matka artysty, potocznie: Matka Whistlera, najbardziej znany obraz artysty[8] i jeden z najsłynniejszych amerykańskich obrazów znajdujących się poza granicami Stanów Zjednoczonych[9].
W tym samym roku artysta rozpoczął też malowanie cyklu obrazów pod wspólnym tytułem: „nokturny”, który zasugerował mu F. R. Leyland. Pierwszym obrazem z tego cyklu był Nokturn w błękicie i srebrze – Chelsea[2].
W latach 1872–1877 Whistler namalował kolejny obraz z tego cyklu, zatytułowany Nokturn w czerni i w złocie – spadająca raca. Obraz został po raz pierwszy wystawiony w 1878 w londyńskiej Grosvenor Gallery i spotkał się z kompletnym niezrozumieniem ze strony londyńskiej publiczności wychowanej na obrazach prerafaelitów. Znany krytyk sztuki John Ruskin skrytykował dzieło Whistlera nazywając je “kubłem farby wylanym w twarz publiczności.“[10]. W odpowiedzi na te komentarze Whistler oskarżył Ruskina o zniesławienie. Wygrał proces, ale uzyskał tylko nieznaczne odszkodowanie. Koszty procesu doprowadziły Whistlera do bankructwa. W 1879 dom artysty został sprzedany a on sam wjechał do Wenecji, żeby wykonać 12 akwafort na zlecenie Towarzystwa Sztuk Pięknych. Do Londynu powrócił w 1880[11]. Akwaforty zostały wystawione w Londynie w 1880 i 1883 oraz na wystawie Wunderlicha w Nowym Jorku w 1883[2].
Pierwszy zestaw akwafort weneckich, obejmujący 12 prac, został opublikowany w 1880 a zestaw drugi (26 akwafort) w 1886. Whistler wykonał też, choć nigdy nie opublikował, kilka dalszych zestawów, w tym Zestaw Jubileuszowy (Jubilee Set) w 1887 i Zestaw Renesansowy we Francji w 1888 i Amsterdamie w 1889[2].
Artysta dużo podróżował po Anglii i Europie kontynentalnej. Jego prace były wystawiane w Europie i Ameryce. W 1883 w Nowym Jorku na wystawie Pedestal Fund Art Loan Exhibition zaprezentowano jego pierwszą akwarelę, Śnieg, namalowaną w Amsterdamie w 1882. W 1884 razem ze swoimi wychowankami, urodzonym w Australii Mortimerem Menpesem i urodzonym w Niemczech Walterem Sickertem malował morskie pejzaże w St. Ives[2].
W 1884 namalował Aranżację czerni – portret Señora Pablo de Sarasate. Obraz był wystawiany w Londonie, Hamburgu, Paryżu i na koniec, w 1896, w Pittsburghu, gdzie został zakupiony przez tamtejszy Carnegie Museum of Art, pierwszą amerykańską publiczną galerię, która kopiła jego pracę[2].
In 1886 Towarzystwo Artystów Brytyjskich (Society of British Artists) w Londonie, w nadziei na ożywienie działalności, wybrało Whistlera na swego prezesa. Whistler na nowym stanowisku dał się poznać jako autokrata a reformy, których się podjął, nie wzbudziły uznania, więc został zmuszony od rezygnacji[2].
W 1888 Whistler ożenił się z Beatrix, wdowę po Edwardzie Williamie Godwinie. Była ona artystką i projektantką i pozowała Whistlerowi do kilku litografii, w tym do Duetu (1894). Najbardziej przejmujące z litografii: Na Balkonie i Siesta ukazują Beatrix umierającą na raka (zmarła w 1896)[2].
W 1890 wydawnictwo William Heinemann opublikowało zbiór listów i pamfletów Whistlera The Gentle Art of Making Enemies[2].
W 1896 Whistler został wybrany pierwszym prezesem Międzynarodowego Towarzystwa Rzeźbiarzy, Malarzy i Rytowników (International Society of Sculptors, Painters and Gravers) [2].
Whistler zmarł w Londynie 17 lipca 1903[2].
[edytuj] Najważniejsze dzieła
-
Przy fortepianie, 1858-59, Taft Museum of Art
-
Matka Whistlera, 1871, Musée d'Orsay
-
Nokturn w błękicie i złocie – stary Battersea Bridge, ok. 1872-1875, Tate Britain
_1864.jpg&filetimestamp=20050611123521)
Uwagi
- ↑ Podawana jest też data 11 lipca, patrz: University of Glasgow: The Correspondence of James McNeill Whistler: Biografical Notes (ang.). [dostęp 2011-10-14].
Przypisy
- ↑ Ronald Anderson, Anne Koval: James McNeill Whistler: Beyond the Myth. s. 3-6.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 University of Glasgow: The Correspondence of James McNeill Whistler: Biografical Notes (ang.). [dostęp 2011-10-14].
- ↑ Stanley Weintraub: Whistler: A biography. s. 6-9.
- ↑ Ronald Anderson, Anne Koval: James McNeill Whistler: Beyond the Myth. s. 26-31.
- ↑ Margaret F. MacDonald: Whistler, James (Abbott) McNeill.
- ↑ Robin Spencer: Whistler, James Abbott McNeill (1834–1903).
- ↑ Stanley Weintraub: Whistler: A biography. s. 71.
- ↑ Natasha Wallace w: JSSGallery.org: Arrangement in Grey and Black: Portrait of the Painter's Mother (ang.). [dostęp 2011-10-14].
- ↑ Jean-Gilles Berizzi w: Musée d'Orsay: [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/arrangement-en-gris-et-noir-n1-445.html?no_cache=1 James Abbott McNeill Whistler: Portrait of the Artist's Mother] (ang.). [dostęp 2011-10-14].
- ↑ Natasha Wallace w: JSSGallery.org: Nocturne in Black and Gold The Falling Rocket (ang.). [dostęp 2011-10-14].
- ↑ Nicolas Pioch (Webmuseum,Paris): Whistler, James Abbott McNeill (ang.). [dostęp 2011-10-14].
[edytuj] Bibliografia
- Ronald Anderson, Anne Koval: James McNeill Whistler: Beyond the Myth. London: John Murray, 1994. ISBN 0719550270. (ang.)
- Ian. Chilvers: Oksfordzki leksykon sztuki. Warszawa: Arkady, 2002, s. 704-705. ISBN 83-213-4157-8.
- Margaret F. MacDonald: Whistler, James (Abbott) McNeill. Wyd. Grove Art Online. Oxford. (ang.) (wymagana jest subskrypcja)
- Robin Spencer: Whistler, James Abbott McNeill (1834–1903). Wyd. Oxford Dictionary of National Biography. Oxford. DOI:10.1093. (ang.) (wymagana jest subskrypcja)
- Stanley Weintraub: Whistler: A biography. London: Collins, 1974. ISBN 0002119943. (ang.)
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||
