Klasztor Karmelitów Bosych w Przemyślu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Klasztor Karmelitów Bosych i kościół św. Teresy
Obiekt zabytkowy nr rej. A-314 z 26.03.1952[1]
Kościół pw. św. Teresy z wolnostojącą dzwonnicą
Kościół pw. św. Teresy z wolnostojącą dzwonnicą
Państwo  Polska
Miejscowość Przemyśl
Adres ul. Karmelicka 1a
Styl architektoniczny renesans, barok
Architekt Galeazzo Appiani
Rozpoczęcie budowy 1620
Ukończenie budowy 1630
Ważniejsze przebudowy XIX, XX
Pierwszy właściciel Zakon Karmelitów Bosych, Prowincja Polska
Kolejni właściciele Skarb Państwa, Kościół greckokatolicki, Skarb Państwa, Zakon Karmelitów Bosych - Prowincja krakowska
Położenie na mapie Przemyśla
Mapa lokalizacyjna Przemyśla
Klasztor Karmelitów Bosych i kościół św. Teresy
Klasztor Karmelitów Bosych i kościół św. Teresy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Klasztor Karmelitów Bosych i kościół św. Teresy
Klasztor Karmelitów Bosych i kościół św. Teresy
Ziemia 49°46′48″N 22°46′16″E/49,780000 22,771111Na mapach: 49°46′48″N 22°46′16″E/49,780000 22,771111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Klasztor Karmelitów Bosych w Przemyślu — późnorenesansowy XVII-wieczny klasztor karmelitów bosych i kościół pw. św. Teresy z Avila położony przy ulicy Karmelickiej. Usytuowany na wzgórzu, jako jedna z najwyżej położonych przemyskich świątyń, obok Zamku Kazimierzowskiego dominuje w panoramie starej, prawobrzeżnej części miasta. Obok katedry, uważany za najsłynniejszy kościół Przemyśla[2].

Dzieje klasztoru[edytuj | edytuj kod]

Zespół budynków klasztornych został wybudowany w latach 1620-1630 w stylu późnego renesansu dla Prowincji Polskiej zakonu karmelitów bosych z fundacji Marcina Krasickiego - starosty przemyskiego i właściciela Krasiczyna.

W 1784 roku na mocy dekretów cesarza Józefa II przemyski karmel został zlikwidowany, a zakonnicy wysłani do klasztoru w Zagórzu. Opuszczony zespół klasztorny za zgodą władz zaborczych został przejęty przez grekokatolików. Od tego czasu służył jako katedra greckokatolickiej eparchii przemyskiej. Grekokatolicy dokonali wielu zmian w wyglądzie świątyni, usuwając m.in. czarny marmurowy ołtarz główny, zamalowując freski, niszcząc tablicę fundacyjną, a także łacińskie inskrypcje na fasadzie głównej i herb Marcina Krasickiego. Jednocześnie dodali nowe elementy, bizantyjskie - ikonostas, figury patronów Rusi, nową drewnianą kopułę w miejsce barokowej sygnaturki oraz wolnostojącą dzwonnicę[3].

Kościół jako katedra unicka, lata 80. XIX wieku

W 1946 roku, po aresztowaniach greckokatolickich biskupów i likwidacji struktur Kościoła greckokatolickiego w Polsce, do kościoła po 162 latach powrócili karmelici, choć władze komunistyczne znacznie utrudniały korzystanie z obiektów klasztornych.

Od 1991 kościół miał pełnić ponownie funkcję katedry greckokatolickiej na 10-letni okres przejściowy, aż do czasu gdy grekokatolicy wybudują nową, własną świątynię. Jednakże na skutek zdecydowanego sprzeciwu parafian do tego nie doszło. Ostatecznie papież Jan Paweł II wizytując Przemyśl w 1991 roku przekazał grekokatolikom pojezuicki kościół garnizonowy pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. (W kościele tym, już od 1957 roku obok nabożeństw w rycie łacińskim odprawiano również msze w obrządku wschodnim). Od 1996 roku kościół św. Teresy stał się się kościołem garnizonowym, a kościół pojezuicki katedrą archieparchii przemysko-warszawskiej Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego jako Sobór św. Jana Chrzciciela.

W latach 90. XX wieku kościół przeszedł gruntowny remont, w wyniku którego usunięto XIX-wieczne przebudowy (m in. w 1996 zdemontowano drewnianą, astylową bizantyjską kopułę), częściowo odsłonięto zamalowane freski oraz przywrócono pierwotny wygląd fasady z łacińskimi sentencjami z początku XVII stulecia.

W 2007 roku władze Krakowskiej Prowincji Zakonu ze względu na rozkwit klasztoru utworzyły Postulat w Przemyślu[4].

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Ambona w kościele św. Teresy

W skład zabudowań klasztornych wchodzą: Dom zakonny, kościół z dzwonnicą oraz zabudowanie gospodarcze. Na terenie klasztoru znajduje się rozległy ogród oraz sad. Całość otoczona jest wysokim, zabytkowym murem z bramą wjazdową. Kościół św. Teresy z Avila pełni rolę świątyni miejscowej parafii, kościoła przyklasztornego

Wewnątrz świątyni interesujący wystrój: m.in. oryginalna barokowa ambona w kształcie Łodzi Piotrowej z figurami apostołów Piotra i Pawła (II połowa XVIII w.), portale z czarnego marmuru (XVII w.), rokokowe ołtarze boczne, stiukowa dekoracja na sklepieniach oraz przechowywany w zakrystii XVIII-wieczny konfesjonał. Nieliczne zachowane freski na sklepieniach i ścianach zakrystii nawiązują do popularnych w kręgach karmelitańskich wątków teologii mistycznej; m.in. św. Eliasz na górze Karmel, wizerunki świętych: Teresy, Apolonii oraz Tekli.

Liczne tablice pamiątkowe poświęcone: jednostkom wojskowym stacjonującym niegdyś w Przemyślu, żołnierzom polskim poległym i pomordowanym w okresie II wojny światowej oraz cywilnym ofiarom ludobójstwa OUN/UPA na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Benignus, JW,, Zakon Karmelitów Bosych w Polsce, Kraków 1979
  • Gosztyła M., Historia kościoła i klasztoru Ojców Karmelitów Bosych, Przemyśl 1998.
  • Kaniewski, M., Kościoły starego Przemyśla, Przemyśl 1987.
  • Motylewicz, J., Polaczek, J., Kościół i klasztor Ojców Karmelitow, Przemyśl 1998.
  • Konarzewski, M., Przemyski Karmel, Przemyśl 1991.
  • Ruszała, A., OCD, (red.) Cztery wieki Karmelitów Bosych w Polsce 1605-2005, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2005
  • Skarbowski, J., Ziemia Przemyska, Kraków 1963.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]