Jan Paweł II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy papieża. Zobacz też: film o tym tytule. Na tę stronę wskazuje także przekierowanie „Karol Wojtyła”. Zobacz też: Karol Wojtyła – polski oficer, ojciec Jana Pawła II.
Jan Paweł II
Ioannes Paulus Secundus
Karol Józef Wojtyła
Święty Kościoła katolickiego
Jan Paweł II w 2004 roku
Jan Paweł II w 2004 roku
Herb Jan Paweł II Totus Tuus
Cały Twój
Kraj działania  Polska
 Watykan
Data i miejsce urodzenia 18 maja 1920
Wadowice
Data i miejsce śmierci 2 kwietnia 2005
Watykan
papież
Okres sprawowania 16 października 1978 – 2 kwietnia 2005
arcybiskup metropolita krakowski
Okres sprawowania 8 czerwca 1964 – 16 października 1978
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Diakonat 20 października 1946
Prezbiterat 1 listopada 1946
Nominacja biskupia 4 lipca 1958
Sakra biskupia 28 września 1958
Kreacja kardynalska 26 czerwca 1967
Paweł VI
Kościół tytularny San Cesareo in Palatio
Pontyfikat 16 października 1978
Podpis podpis}}}
Odznaczenia
Order Orła Białego Komandoria Missio Reconciliationis Order Ecce Homo Krzyż Wielki Pierwszej Klasy Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Order Uśmiechu Złoty Order Olimpijski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Jan Paweł II w Wikiźródłach
Wikicytaty Jan Paweł II w Wikicytatach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Święty
Jan Paweł II
papież
John Paul II 1980 cropped.JPG
Jan Paweł II w 1980 roku.
Data beatyfikacji 1 maja 2011
Plac Świętego Piotra
przez Benedykta XVI
Data kanonizacji 27 kwietnia 2014
Plac Świętego Piotra
przez Franciszka
Wspomnienie 22 października
Atrybuty pastorał, piuska, buty papieskie, pierścień rybaka, mitra
Patron Świdnicy[1], Wadowic[2] Obornik[3], Bełchatowa[4], Światowych Dni Młodzieży[5], Ostrołęki[6], Rodzin[7], Ełku[8]
Szczególne miejsca kultu Kaplica św. Sebastiana w Watykanie, Sanktuarium św. Jana Pawła II w Krakowie, Dom Rodzinny w Wadowicach
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 28 września 1958
Miejscowość Kraków
Miejsce archikatedra krakowska
Konsekrator Eugeniusz Baziak
Współkonsekratorzy Franciszek Jop
Bolesław Kominek

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus PP. II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski, a następnie arcybiskup metropolita krakowski, kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969-1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Miasto Watykan (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), kawaler Orderu Orła Białego, święty Kościoła katolickiego[9].

Poeta i poliglota, a także aktor, dramaturg i pedagog. Filozof historii, fenomenolog, mistyk i przedstawiciel personalizmu chrześcijańskiego.

Jest papieżem, który odbył najwięcej podróży zagranicznych oraz najwięcej osób wyniósł na ołtarze[10][11]. Jego proces beatyfikacyjny był jednym z najkrótszych w historii Kościoła, rozpoczął się miesiąc po pogrzebie, a zakończył się sześć lat po śmierci, zaś proces kanonizacyjny zakończył się trzy lata po beatyfikacji, dziewięć lat po śmierci[12][13].

Życie przed wyborem na papieża

Dzieciństwo i młodość

Matka chrzestna papieża, Maria Wiadrowska z dziećmi
Ks. Figlewicz z ministrantami
Tablica w wadowickiej bazylice z datami narodzin, a także wyboru Karola Wojtyły na biskupa i papieża

Karol Wojtyła urodził się w Wadowicach 18 maja 1920 roku, jako drugi syn Karola Wojtyły i Emilii z Kaczorowskich[14]. Ród Wojtyłów wywodzi się z Czańca koło Kęt i Lipnika. Ród Kaczorowskich pochodzi z Michalowa koło Szczebrzeszyna.

Karol Wojtyła został ochrzczony w kościele parafialnym 20 czerwca 1920 roku przez księdza Franciszka Żaka, kapelana wojskowego[14]. Rodzicami chrzestnymi Karola Wojtyły byli Józef Kuczmierczyk, szwagier Emilii Wojtyły, i jej siostra, Maria Wiadrowska[15]. Pierwszą Komunię przyjął w 29 maja 1929[15], a sakramentu bierzmowania udzielił mu abp Adam Stefan Sapieha 3 maja 1938; przyszły papież wybrał imię Hubert, na cześć Karola Huberta Rostworowskiego[14].

Zachowały się relacje, że rodzice nadali przyszłemu papieżowi imię Karol na cześć Karola Habsburga. Drugie imię, Józef, miało zostać nadane na cześć Franciszka Józefa. Papież spotkał się kiedyś z Zytą Burbon-Parmeńską, żoną ostatniego cesarza Austrii Karola I Habsburga, witając ją słowami „Miło mi powitać cesarzową mojego ojca”. W rodzinie Wojtyłów silna była więź sympatii z Austrią. Ostatnim błogosławionym, którego Jan Paweł II wyniósł na ołtarze, był właśnie ostatni cesarz Austrii bł. Karol I Habsburg[a][16].

Rodzina Wojtyłów żyła skromnie. Jedynym źródłem utrzymania była pensja ojca – wojskowego urzędnika w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w stopniu porucznika[17]. Matka pracowała dorywczo jako szwaczka. Edmund, brat Karola, po ukończeniu wadowickiego gimnazjum studiował medycynę w Krakowie i został lekarzem[14]. Wojtyłowie mieli jeszcze jedno dziecko – Olgę, która zmarła 16 godzin po urodzeniu 7 lipca 1916 r. w Białej[18]. Papież wspominał ją w opublikowanym po śmierci testamencie – na równi z rodzicami i bratem. Fakt urodzin i śmierci starszej siostry papieża ujawnił francuski dziennikarz i filozof André Frossard, autor wydanej w 1982 roku książki Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II.

W dzieciństwie Karola nazywano najczęściej zdrobnieniem imienia – Lolek. Uważano go za chłopca utalentowanego i wysportowanego. Regularnie grał w piłkę nożną oraz jeździł na nartach[17]. Bardzo ważnym elementem życia Karola były wycieczki krajoznawcze, a także spacery po okolicy Wadowic. W większości wycieczek towarzyszył mu ojciec.

Grobowiec rodziców i brata na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Wczesny okres jego dojrzewania jako nastolatka został naznaczony śmiercią najbliższych. Gdy miał 9 lat, zmarła matka (13 kwietnia 1929 r.). Trzy lata później, 5 grudnia 1932, w wieku 26 lat, na szkarlatynę zmarł jego brat Edmund[14].

Od września 1930 roku, po zdaniu egzaminów wstępnych, Karol Wojtyła rozpoczął naukę w 8-letnim Państwowym Gimnazjum Męskim im. Marcina Wadowity w Wadowicach[17]. Według jego katechetów, wyróżniała go wówczas ogromna wiara[17]. W pierwszej klasie ks. Kazimierz Figlewicz zachęcił go do przystąpienia do kółka ministranckiego, którego stał się prezesem. Katecheta ten miał znaczny wpływ na rozwój duchowy młodego Karola Wojtyły. Jednym z nauczycieli Karola Wojtyły i jego wychowawcą był Mirosław Moroz (1893–1940), w 1940 roku zamordowany w Katyniu[19].

Podczas nauki w gimnazjum Karol zainteresował się teatrem[17] – występował w przedstawieniach Kółka Teatralnego stworzonego przez polonistów z wadowickich gimnazjów: żeńskiego im. Michaliny Mościckiej i męskiego im. Marcina Wadowity.

Studia i dojrzewanie duchowe

14 maja 1938 Karol Wojtyła zakończył naukę w gimnazjum, otrzymując świadectwo maturalne z oceną celującą, która umożliwiała podjęcie studiów na większości uczelni bez egzaminów wstępnych. Karol Wojtyła wybrał studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[20]. Studia rozpoczął w październiku 1938 roku.

W pierwszym roku studiów Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem do rodzinnego domu matki przy ul. Tynieckiej 10 w Krakowie[17]. Pozostał wierny swej pasji – piłce nożnej, uczęszczał na mecze Cracovii. Od października 1938 do lutego 1941 roku Karol Wojtyła studiował, uczęszczał na spotkania grupy literackiej, a także tworzył poezję[17]. W lutym 1940 poznał Jana Tyranowskiego, który prowadził dla młodzieży męskiej koło wiedzy religijnej. Uczestniczący w nim Wojtyła poznał wówczas i po raz pierwszy czytał pisma św. Jana od Krzyża.

18 lutego 1941 roku po długiej chorobie zmarł ojciec Karola Wojtyły. W 1942 i 1943, jako reprezentant krakowskiej społeczności akademickiej, udawał się do Częstochowy, by odnowić Śluby Jasnogórskie.

Wojna odebrała Karolowi Wojtyle możliwość kontynuowania studiów, zaczął więc, w 1940 roku, pracować jako pracownik fizyczny w zakładach chemicznych Solvay[17]. Początkowo od jesieni 1940 przez rok w kamieniołomie w Zakrzówku, a potem w oczyszczalni wody w Borku Fałęckim[17]. W tym okresie Wojtyła związał się z Unią.

Jesienią roku 1941 Karol Wojtyła wraz z przyjaciółmi założył Teatr Rapsodyczny[17], który swoje pierwsze przedstawienie wystawił 1 listopada 1941. Rozstanie Wojtyły z teatrem nastąpiło nagle w roku 1942, gdy postanowił studiować teologię i wstąpił do tajnego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Krakowie[20]. W okresie od kwietnia 1945 do sierpnia 1946 roku Karol Wojtyła pracował na uczelni jako asystent i prowadził seminaria z historii dogmatu.

Był to też okres rozwoju literackiego Karola Wojtyły. Pierwszy zbiór wierszy Renesansowy psałterz, powstały w 1939 roku (wydany w 1999), ma jeszcze charakter poetyckich pierwocin; jest też wyrazem hołdu dla wielkiej tradycji, w tym dla Jana Kochanowskiego. W marcu 1946 powstał między innymi, poemat Pieśń o Bogu ukrytym, o charakterze wizyjnym i mistycznym, nawiązujący twórczo do św. Jana od Krzyża[17]. Tworzył poezję metafizyczną.

Kapłaństwo, praca naukowa i twórcza

Karol Wojtyła jako wikary w Niegowici
Karol Wojtyła na spływie kajakowym

13 października 1946 roku alumn Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Krakowie, Karol Wojtyła, został subdiakonem, a tydzień później diakonem. 1 listopada 1946 roku w Kaplicy w Pałacu Arcybiskupów Krakowskich kardynał Adam Stefan Sapieha wyświęcił Karola Wojtyłę na księdza[21]. 2 listopada jako neoprezbiter odprawił mszę prymicyjną w krypcie św. Leonarda w katedrze na Wawelu. 15 listopada Karol Wojtyła wraz z klerykiem Stanisławem Starowieyskim poprzez Paryż wyjechał do Rzymu, aby kontynuować studia na Papieskim Międzynarodowym Athenaeum Angelicum (obecnie Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu (Angelicum)) w Rzymie[17]. Przez okres studiów zamieszkiwał w Kolegium Belgijskim, gdzie poznał wielu duchownych z krajów frankofońskich oraz z USA. W 1948 roku ukończył studia z dyplomem summa cum laude i otrzymał stopień doktora za dysertację pt. „Problem wiary u św. Jana od Krzyża[17]. Dla potrzeb doktoratu nauczył się języka hiszpańskiego, by czytać teksty renesansowego mistyka w oryginale.

W lipcu 1948 roku Karol Wojtyła został skierowany do pracy w parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Niegowici, gdzie spełniał zadania wikariusza i katechety[20]. Wolny czas starał się spędzać z młodzieżą na łonie natury. W sierpniu 1949 roku został przeniesiony do parafii św. Floriana w Krakowie[20]. Tam założył mieszany chorał gregoriański. Nadal wyprawiał się na wycieczki z młodzieżą. Aby zmylić ówczesną milicję, zdejmował podczas nich sutannę i pozwolił, by nazywano go „wujkiem”.

W 1951 roku po śmierci kardynała Sapiehy, Karol Wojtyła został skierowany na urlop w celu ukończenia pracy habilitacyjnej[17]. Dużo uwagi poświęcał także pracy publicystycznej, pisał eseje filozoficzne (np. Personalizm tomistyczny – o Tomaszu z Akwinu, O humanizmie św. Jana od Krzyża) i szkice. Często publikował w krakowskich periodykach katolickich: miesięcznikuZnak” i „Tygodniku Powszechnym”. W związku z habilitacją podjął systematyczne studia nad myślą etyczną fenomenologa Maxa Schelera[20], którego pisma czytał w oryginale niemieckim. Pisał wiele m.in. na temat chrześcijańskiej etyki seksualizmu. Dnia 12 grudnia 1953 jego praca „Ocena możliwości oparcia etyki chrześcijańskiej na założeniach systemu Maksa Schelera” [taka spolszczona wersja imienia w tytule] została przyjęta jednogłośnie przez Radę Wydziału Teologicznego UJ, jednak Wojtyła nie uzyskał habilitacji z powodu odmowy Ministerstwa Oświaty.

Karol Wojtyła powrócił do przerwanych obowiązków. Wykładał m.in. w seminariach diecezji: krakowskiej, katowickiej i częstochowskiej (mieściły się one wszystkie w Krakowie) oraz na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim[17]. Jego wykłady obejmowały głównie teologię moralną i etykę małżeńską, ale ogarniały też szeroko pojętą historię filozofii[20].

Biskup, kardynał

Ulica Franciszkańska 3, „Okno papieskie” nad bramą wjazdową do Pałacu Biskupiego w Krakowie
Kardynał Karol Wojtyła i Jan Paweł I – 4 września 1978
Herb Karola Wojtyły jako arcybiskupa krakowskiego

4 lipca 1958 r. Karol Wojtyła został mianowany biskupem tytularnym Ombrii, a także biskupem pomocniczym Krakowa[14]. Konsekracji biskupiej Karola Wojtyły dokonał 28 września 1958 w katedrze na Wawelu metropolita krakowski i lwowski, arcybiskup Eugeniusz Baziak[14]. Współkonsekratorami byli biskupi Franciszek Jop i Bolesław Kominek[14]. W 1962 roku został krajowym duszpasterzem środowisk twórczych i inteligencji. Na okres biskupstwa Karola Wojtyły przypadły także obrady II soboru watykańskiego, w których aktywnie uczestniczył[22]. Już w tym okresie bardzo dużo czasu poświęcał na podróże zagraniczne w celach ewangelizacyjnych i religijnych. W 1963 odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej[23].

Jako biskup przyjął, zgodnie z obyczajem, hasło przewodnie swej posługi, które brzmiało: Totus Tuus[14] (łac. Cały Twój). Dewizę tę kierował do Matki Chrystusa. Inspiracją była duchowość maryjna francuskiego pisarza ascetycznego epoki baroku, św. Ludwika Marii Grignion de Montfort. Z jego książki Traktat o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny Wojtyła przejął koncepcję „niewolnictwa duchowego”, rozumianego jako dobrowolne, ufne i całkowite poddanie swego życia wiary i posługi w Kościele duchowemu macierzyństwu Matki Bożej.

13 stycznia 1964, półtora roku po śmierci swego poprzednika, arcybiskupa Eugeniusza Baziaka, Karol Wojtyła został mianowany arcybiskupem metropolitą krakowskim[14]. Ingres odbył się w katedrze wawelskiej w dniu 8 marca 1964[24]. Podczas konsystorza z 26 czerwca 1967 został nominowany kardynałem[14]. 28 czerwca 1967 roku otrzymał w Kaplicy Sykstyńskiej od papieża Pawła VI czerwony biret, a jego kościołem tytularnym stał się kościół św. Cezarego z Afryki[14].

Jako biskup diecezji krakowskiej wizytował parafie, odwiedzał klasztory (w tym zgromadzenie albertynów, założone przez św. brata Alberta). W 1965 otworzył proces beatyfikacyjny siostry Faustyny Kowalskiej, z której Dzienniczkiem oraz orędziem Miłosierdzia Bożego zapoznał się wcześniej. Spotykał się z inteligencją krakowską, zwłaszcza ze środowiskiem naukowym i artystycznym. Ponadto jeździł na Podhale i w Tatry.

Ogłosił drukiem (pod pseudonimem Andrzej Jawień) dramaty: Przed sklepem jubilera i jak misterium ujęte Promieniowanie ojcostwa, także poematy. W 1969 wydał filozoficzną monografię z zakresu antropologii Osoba i czyn, a w 1972 – publikację książkową o II soborze watykańskim. Pomimo obowiązków duszpasterskich systematycznie prowadził wykłady na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, kształtując tam swą szkołę badawczą z zakresu etyki. Według świadectwa Tadeusza Nowaka, kardynał Wojtyła w 1970 roku był przeciwny rozsyłaniu i czytaniu w diecezji krakowskiej listu pasterskiego, który Episkopat Polski przygotowywał na 50. rocznicę wojny polsko-bolszewickiej[25].

Wojtyła przez wiele lat był zaangażowany w sprawy krakowskiego Wydziału Teologicznego, który decyzją Rady Ministrów w 1954 roku przestał być częścią Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kierując listy do duchownych i wiernych archidiecezji, zwracał uwagę na problem. Spotykał się z osobistościami środowisk akademickich, m.in. z profesorem Adamem Vetulanim, wykładowcą UJ, który jeszcze pod koniec lat 50. pomagał Wojtyle przy jego pracy o Dekrecie Gracjana[26]. W 1974 roku, w sześćsetną rocznicę urodzin królowej Jadwigi, fundatorki Wydziału, kardynał skierował publiczny list do premiera rządu PRL. Rada Wydziału Teologicznego przedrukowała pismo memoriałem domagając się zgodnie z sugestią prof. Vetulaniego „stwierdzenia posiadania przez Papieski Wydział Teologiczny w Krakowie praw i przywilejów wyższej uczelni akademickiej”[27].

Wojtyła zyskał dojrzałość jako myśliciel, sięgając do rozległej tradycji filozoficznej (grecka etyka klasyczna, św. Tomasz z Akwinu, fenomenologia), lecz też do Biblii i do mistyki (zawsze mu bliski święty Jan od Krzyża) i budując harmonijnie koncepcję zarówno z filozofii, jak i teologii: człowieka jako integralnej osoby. Człowiek jest zadomowiony pośród świata jako byt cielesno-duchowy, otwarty na transcendencję, a godność i wolność dał mu Bóg. Tym sposobem Wojtyła stał się wybitnym przedstawicielem personalizmu. W filozofii reprezentował neotomizm fenomenologizujący. Swoje poglądy stosował też i przedstawiał w pracy duszpasterskiej.

Stał się znanym poza Polską autorytetem. Był obok prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego, najważniejszą postacią Episkopatu Polski. Z „prymasem Tysiąclecia” (bo tak nazywał kard. Wyszyńskiego) ściśle współpracował, okazując szacunek dla jego doświadczenia i mądrości. Jako kardynał odbywał podróże zagraniczne, zapraszany też przez środowiska uniwersyteckie. Wiosną 1976 papież Paweł VI zaprosił go do Watykanu, by w dniach 7-13 marca głosił tam rekolekcje wielkopostne (wydane później w publikacji książkowej).

16 października 1978 na zwołanym po śmierci Jana Pawła I drugim konklawe w ósmym głosowaniu kard. Karol Wojtyła został wybrany na papieża i przybrał imię Jana Pawła II. Według szacunków, jego kandydaturę poparło 103 kardynałów, na 111 głosujących. Wynik wyboru ogłoszono o godzinie 18.44. Formalna inauguracja pontyfikatu miała miejsce w trakcie mszy św. na placu Św. Piotra 22 października 1978[17]. Jan Paweł II był pierwszym papieżem z Polski, jak również pierwszym po 455 latach (od czasu pontyfikatu Hadriana VI) biskupem Rzymu, niebędącym Włochem[20] oraz mając 58 lat został wybrany najmłodszym papieżem od czasu wyboru Piusa IX w 1846, który w chwili wyboru miał 54 lata[28]. Wielokrotnie sam przywoływał spełnione proroctwo Juliusza Słowackiego z wiersza „Słowiański papież”.

Pontyfikat

Karol Wojtyła jako Jan Paweł II na Balkonie Bazyliki św. Piotra w dniu wyboru

Lata 1978–1981

Głównym wykładnikiem pontyfikatu Wojtyły były pielgrzymki[17]. Z tego też powodu został on wkrótce potem nazwany: „papież-pielgrzym”[20]. Swoją pierwszą podróż apostolską odbył w styczniu 1979 do Meksyku (gdzie otworzył Konferencję Biskupów Ameryki Łacińskiej) i do kilku państw Ameryki Łacińskiej[17]. Pokreślił tam również, że politycy, krajów w większości katolickich, przy okazji sprawowania władzy powinni pamiętać o prawach człowieka, wolności religijnej i godności ludzkiej[29]. Po powrocie do Rzymu, w marcu wydał swoją pierwszą encyklikę – Redemptor hominis, w której podkreślił nauki głoszone w krajach odwiedzonych podczas pielgrzymki, a także rozszerzył nauki o sprawiedliwość społeczną[17].

W czerwcu tego samego roku udał się w pierwszą pielgrzymkę do Polski, gdzie podczas tej wizyty padły słynne[30] później słowa: „Wołam, ja, syn polskiej ziemi, a zarazem ja, Jan Paweł II, papież. Wołam z całej głębi tego Tysiąclecia, wołam w przeddzień Święta Zesłania, wołam wraz z wami wszystkimi: Niech zstąpi Duch Twój! Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi![31], które pochodzą z Biblii[32]. Głoszone przez niego nauki walnie przyczyniły się do późniejszych transformacji ustrojowych w europejskich państwach bloku wschodniego[17]. Podczas trzeciej pielgrzymki papież udał się do Irlandii i USA, gdzie skrytykował postawy kapitalistyczne i wyzyskiwanie biednych państw przez bogate[17]. Odwiedził wówczas także siedzibę ONZ[20].

W listopadzie odbył swoją ostatnią podróż w 1979 i odwiedził Turcję. Spotkał się wówczas z patriarchą Cerkwi prawosławnej[29]. Uważa się, że był to pierwszy krok w stronę budowania ekumenizmu[29].

Na ten okres przypada także ostre upomnienie Kongregacji Nauki Wiary dla niemieckiego księdza teologa, Hansa Künga (za głoszenie nauk niezgodnych z doktryną Kościoła) oraz wydanie kolejnej papieskiej encykliki – Dives in misericordia[17].

Zamachy na Jana Pawła II

Tablica upamiętniająca zamach na Jana Pawła II
Information icon.svg Osobny artykuł: Zamach na Jana Pawła II.
Information icon.svg Osobny artykuł: Zamach Juana Fernandeza Krohna.

13 maja 1981 roku, podczas audiencji generalnej na placu Św. Piotra w Rzymie o godzinie 17:19, Jan Paweł II został postrzelony przez tureckiego zamachowca Mehmeta Alego Ağcę[20]. Jak ustalili śledczy, chwilę wcześniej Ali Ağca mierzył w jego głowę, jednak Jan Paweł II schylił się wtedy do małej dziewczynki (Sara Bartoli) i wziął ją na ręce. Zamachowiec opóźnił oddanie strzału prawdopodobnie dlatego, że dziewczynka, którą papież trzymał na rękach, lekko przysłoniła go, co uniemożliwiło zamachowcowi dokładne wycelowanie. Ranny papież osunął się w ramiona stojącego za nim sekretarza, Stanisława Dziwisza. Ochrona przewiozła Jana Pawła II do polikliniki Gemelli, gdzie poddano papieża sześciogodzinnej operacji. Papież wierzył, że swoje ocalenie nie zawdzięczał tylko szczęściu – wyraził to słowami: „Jedna ręka strzelała, a inna kierowała kulę”[20]. Zamach miał miejsce 13 maja, podobnie jak pierwsze objawienie Matki Boskiej w Fátimie w roku 1917[33]. Jan Paweł II spędził na rehabilitacji w szpitalu 22 dni. Potem wielokrotnie cierpiał z powodu różnorodnych dolegliwości, będących następstwem postrzału, lecz nigdy nie ukrywał swoich niedomagań przed wiernymi, ukazując wszystkim oblicze zwykłego człowieka, poddanego cierpieniu.

Dokładnie rok później papież udał się do Fatimy, by podziękować Niepokalanemu Sercu Maryi za uratowanie go od śmierci[33]. Został wówczas zaatakowany bagnetem przez Juana Maríę Fernándeza y Krohn, lecz nie odniósł poważnych obrażeń[33].

Lata 1981–1989

Jeszcze odbywając rekonwalescencję, papież wydał kolejną encyklikę – Laborem exercens, w której zaapelował o godziwe traktowanie pracowników, niekonsumpcjonistyczny system sprawowania rządów i nowy ład społeczno-ekonomiczny[17]. W tym samym czasie w Polsce zawiązał się Związek Zawodowy „Solidarność”, z którym papież sympatyzował[33]. W grudniu 1981 prezes Rady Ministrów Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny, co doprowadziło do represji wobec członków „Solidarności”[33]. W tym okresie Jan Paweł II często prowadził prywatne rozmowy z władzami polskimi i radzieckimi[33].

W 1982 roku papież odbył pierwszą w historii pielgrzymkę do Wielkiej Brytanii, gdzie doszło do spotkania z głową Kościoła anglikańskiego – królową Elżbietą II[17]. Rok później, podczas wizyty w Afryce Środkowej, papież apelował o pokój w państwach ogarniętych wojną domową. W 1986 roku papież odwiedził zlaicyzowaną Holandię, gdzie został chłodno przyjęty przez postępowych katolików[17].

Z punktu widzenia religijnego i ekumenicznego przełomowy był rok 1986, kiedy to papież modlił się w Asyżu wspólnie z przywódcami wielkich religii o pokój na świecie (27 października)[20]. Oprócz tego był pierwszą głową Kościoła katolickiego, który odwiedził synagogę (Rzym)[20]. Na okres lat osiemdziesiątych przypada także zaangażowanie papieża w sprawy doktrynalne. Podobnie jak w przypadku Hansa Künga, cofnięto zezwolenia na działalność naukową lub udzielono upomnień od Kongregacji Nauki Wiary. Upomniano m.in. Charlesa Currana, Edwarda Schillebeeckxa (za głoszenie poglądów niezgodnych z doktryną wiary), Gustavo Gutiérreza i Leonardo Boffa (za popieranie teologii wyzwolenia)[17]. Jednocześnie, w 1988 Jan Paweł II ekskomunikował konserwatywnego arcybiskupa Marcela Lefebvre’a (od którego pochodzi ruch lefebrystów)[17].

W 1982 roku nadał status prałatury personalnej instytucji Opus Dei[17].

Jesień Ludów w Europie Wschodniej

Information icon.svg Osobny artykuł: Jesień Ludów.

Zdaniem historyków papież, popierając ideę niezależnych, wolnych związków zawodowych, walnie przyczynił się do upadku systemów komunistycznych w państwach bloku wschodniego[17]. Zapoczątkowały to wydarzenia w Polsce z roku 1989: w kwietniu nastąpiło zalegalizowanie związków zawodowych, a w czerwcu odbyły się pierwsze częściowo wolne wybory[33]. Po tych wydarzeniach podobne zmiany ustrojowe rozpoczęły się w innych państwach, m.in.: aksamitna rewolucja na Czechosłowacji, Trójkątny Stół na Węgrzech czy Okrągły Stół w Bułgarii. W tym czasie, ówczesny przywódca ZSRR, Michaił Gorbaczow odwiedził Jana Pawła II w Watykanie, jako pierwszy władca tego kraju w historii[33]. Dwa lata później, kiedy Gorbaczow był już prezydentem, Związek Radziecki rozpadł się[33].

Lata 1989–2000

Jeszcze w roku 1990, dzięki dobrym relacjom z Gorbaczowem, Stolica Apostolska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Federacją Rosyjską[17]. Zarazem jego ustalenia z prezydentem USA Billem Clintonem, doprowadziły do ustalenia w 1994 roku stanowiska ws. wspólnego działania Stanów Zjednoczonych i Watykanu, na rzecz pokoju na świecie[17]. Zaowocowało to kolejnym wystąpieniem przed Zgromadzeniem Ogólnym Narodów Zjednoczonych (w 1995), gdzie Jan Paweł II zaapelował o „uwolnienie przyszłości polityki i ludzi od obciążenia cynizmem[20]. Ponadto ze względu na dobre stosunki z wyznawcami judaizmu, w 1993 Stolica Apostolska uznała państwo Izrael[20].

Lata 90. były kolejną dekadą naznaczoną licznymi pielgrzymkami, choć z powodu operacji stawu biodrowego w 1994, papież musiał nieco ograniczyć swoją działalność misyjną[17]. Jeszcze w 1992 odbył podróż do Afryki, gdzie senegalskim Domu Niewolników na Gorée modlił się o przebaczenie dla handlarzy czarnoskórej ludności, którzy sprzedawali niewolników do pracy przy zbiorach kawy i bawełny[20]. W latach 1995-1996 odbył też pielgrzymki do państw Ameryki Środkowej i Centralnej, a także na Filipiny – największego katolickiego państwa Azji[17].

Początek dekady to także starania papieża o pokój na świecie – zwłaszcza w ogarniętych wojnami domowymi państwach afrykańskich oraz sytuacji na Bałkanach[17]. Niektóre papieskie działania pozostawały jednak bez odpowiedzi, jak choćby apele o zaprzestanie wojen w Zatoce Perskiej oraz o zniesienie embarga na Kubę[33]. Prawdopodobnie dzięki takiemu stanowisku, kiedy w 1998 wizytował ten kraj został ciepło przyjęty przez komunistycznego prezydenta Fidela Castro, co doprowadziło do większej akceptacji kubańskiego Kościoła katolickiego przez władze[33].

W tym czasie Jan Paweł II zadbał także o reformę Kościoła[34]. Jeszcze pod koniec lat 80. zreformował Kurię Rzymską, a w 1992 wydał nowy Katechizm Kościoła Katolickiego[34]. Siedem lat później poparł działania na rzecz ochronę środowiska naturalnego, uznając, że niszczenie środowiska może być grzechem ciężkim[34].

Jubileusz Roku 2000

Information icon.svg Osobny artykuł: Wielki Jubileusz Roku 2000.

Od początku pontyfikatu planem Papieża było wprowadzić Kościół w nowe tysiąclecie[20]. Z okazji roku milenijnego, postanowił uczcić to wprowadzając obchody Roku Jubileuszowego. Obchody poprzedziły jedne z ważniejszych wydarzeń pontyfikatu pod względem dialogu z innymi religiami[35]. W marcu 2000 papież odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej i spotkał się w Jerozolimie z premierem Izraela Ehudem Barakiem[35]. W trakcie pielgrzymki papież odwiedził m.in. instytut Jad Waszem, poświęcony ofiarom Holocaustu, a także modlił się przy Ścianie Płaczu[35].

Lata 2000–2005

Papież Jan Paweł II podczas audiencji generalnej w dniu 29 września 2004 na placu Św. Piotra w Rzymie

W ostatnich latach pontyfikatu, Jan Paweł II musiał ograniczyć swoją aktywność, ze względu na stan zdrowia[36]. Postępująca choroba Parkinsona oraz przebyte w latach 90. operacje, znacznie nadszarpnęły zdrowie papieża i zmusiły do mniejszej ilości pielgrzymek, jednak pomimo tego nie rozważał możliwości rezygnacji[36]. Od 2003 roku jego stan nie pozwolił mu już poruszać się w pozycji stojącej, więc pokazywał się publicznie wyłącznie siedząc[36].

Od 14 marca 2004 roku pontyfikat Jana Pawła II jest uznawany za najdłuższy, po pontyfikacie św. Piotra i bł. Piusa IX. Był papieżem przez 26 i pół roku (9666 dni). Długość jego pontyfikatu podkreśla także kontrast z papiestwem jego poprzednika Jana Pawła I, który papieżem był jedynie 33 dni. Osobistym sekretarzem Jana Pawła II przez cały pontyfikat był Stanisław Dziwisz, od 2006 kardynał. Jego drugim osobistym sekretarzem był natomiast Mieczysław Mokrzycki.

Pielgrzymki

Papież na lotnisku w Gdyni – 11 czerwca 1987
Jan Paweł II w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej w 1999 roku
Liczba podróży apostolskich Jana Pawła II

Charakterystycznym elementem pontyfikatu Jana Pawła II były podróże zagraniczne. Odbył ich 104, odwiedzając wszystkie zamieszkane kontynenty[11]. W wielu miejscach, które odwiedził, nigdy przedtem nie postawił stopy żaden papież. Był m.in. pierwszym papieżem, który odwiedził Wielką Brytanię (od roku 1534 Kościół Anglii nie uznaje władzy zwierzchniej Stolicy Apostolskiej) jest też pierwszym w historii papieżem, który odwiedził Biały Dom[37] oraz jest też pierwszym papieżem, który odwiedził Sejm RP[38]. Mimo wielu zabiegów nie udało mu się jednak odbyć pielgrzymki do Rosji, prawdopodobnie ze względu na niechęć ze strony patriarchatu moskiewskiego, który zarzuca Watykanowi prozelityzm[39].

Jan Paweł II jako papież najwięcej razy odwiedził m.in. Polskę (8 razy), USA (7 razy), Francję (7 razy) oraz ze spotkaniami z młodzieżą na Światowych Dniach Młodzieży (9 razy).

Podróże apostolskie do Polski:

Jan Paweł II odbył także blisko 100 podróży na terenie Włoch (najważniejsze z nich):

Beatyfikacje i kanonizacje

Podczas swojego pontyfikatu, Jan Paweł II beatyfikował i kanonizował o wiele więcej osób niż jakikolwiek poprzedni papież. Ogłosił błogosławionymi w sumie 1338 ludzi, a świętymi 482 osoby, podczas 51 uroczystości[10].

Nominacje kardynalskie

Jan Paweł II kreował 231 kardynałów, na dziewięciu konsystorzach[14]. Mianował także jednego kardynała in pectore – jego nazwisko nigdy nie zostało ujawnione[14].

Ostatnie lata

Choroba i śmierć

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat śmierci Jana Pawła II.
Tłumy wiernych oczekujących w kolejce, aby oddać hołd zmarłemu Janowi Pawłowi II, przechodząc obok jego ciała wystawionego w Bazylice św. Piotra na Watykanie (5 kwietnia 2005)

Jan Paweł II od 1992 r. cierpiał na postępującą chorobę Parkinsona[40]. Mimo licznych spekulacji i sugestii ustąpienia z funkcji, które nasilały się w mediach zwłaszcza podczas kolejnych pobytów papieża w szpitalu, pełnił ją aż do śmierci. W lipcu 1992 przeszedł operację w celu usunięcia guza nowotworowego na jelicie grubym[40]. Jego długoletnie zmagania z chorobą i ze starością były osobistym przykładem głoszonych na ten temat poglądów, w których podkreślał godność ludzkiego cierpienia i odnosił je do męki Chrystusa. 13 maja 1992 papież, w 11. rocznicę zamachu, ustanowił Światowy Dzień Chorego.

Nagłe pogorszenie stanu zdrowia papieża rozpoczęło się 1 lutego 2005. Przez ostatnie dwa miesiące życia Jan Paweł II wiele dni spędził w szpitalu i nie udzielał się publicznie. Przeszedł grypę oraz zabieg tracheotomii, wykonany z powodu niewydolności oddechowej[40].

W czwartek 31 marca tuż po godzinie 11, gdy Jan Paweł II udał się do swej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze, ze wzrostem temperatury ciała do 39,6 °C. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. Czynnikiem wywołującym była infekcja dróg moczowych w osłabionym chorobą Parkinsona i niewydolnością oddechową organizmie[40].

Uszanowano wolę papieża, który chciał pozostać w domu. Podczas mszy przy jego łożu, którą Jan Paweł II koncelebrował z przymkniętymi oczyma, kardynał Marian Jaworski udzielił mu sakramentu namaszczenia. 2 kwietnia, w dniu śmierci, o godzinie 7:30 rano, papież zaczął tracić przytomność, a późnym porankiem przyjął jeszcze watykańskiego sekretarza stanu kardynała Angelo Sodano. Później tego samego dnia doszło do gwałtownego wzrostu temperatury. Około godziny 15.30 bardzo słabym głosem papież powiedział: „Pozwólcie mi iść do domu Ojca”. O godzinie 19 wszedł w stan śpiączki, a monitor wykazał postępujący zanik funkcji życiowych. Osobisty lekarz papieski Renato Buzzonetti stwierdził śmierć papieża Jana Pawła II o godzinie 21:37 czasu miejscowego, a elektrokardiograf wyłączono po 20 minutach od tej chwili. Zmarł po zakończeniu Apelu Jasnogórskiego, w pierwszą sobotę miesiąca i wigilię Święta Miłosierdzia Bożego, w 9666. dniu swojego pontyfikatu[14]. W ciągu ostatnich dwóch dni życia nieustannie towarzyszyli mu wierni z całego świata, śledząc na bieżąco wiadomości dochodzące z Watykanu oraz trwając na modlitwie w jego intencji[41].

Po otrzymaniu zgody kardynała kamerlinga Eduarda Somalo[b] 3 kwietnia 2005 zabalsamowane[42] ciało Jana Pawła II umieszczono na katafalku, ubrano w ozdobne szaty papieskie i wystawiono na widok publiczny w Sali Klementyńskiej Pałacu Apostolskiego. Następnego dnia zostały przeniesione do Bazyliki Świętego Piotra, gdzie były dostępne dla delegacji państwowych i pielgrzymów przybyłych na obrzędy pogrzebowe.

Pogrzeb

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat pogrzebu Jana Pawła II.
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat ujawnienia testamentu Jana Pawła II.
Information icon.svg Osobny artykuł: Testament Jana Pawła II.
Information icon.svg Osobny artykuł: Pogrzeb Jana Pawła II.
Ciało Jana Pawła II, wystawione w Bazylice św. Piotra; w tle widać prezydentów USA: George’a W. Busha (z żoną Laurą), George’a H. W. Busha i Billa Clintona oraz sekretarz stanu Condoleezzę Rice i Andy’ego Carda
Uroczystość pogrzebowa Jana Pawła II
Grobowiec w Grotach Watykańskich
(Pierwsze miejsce pochówku Jana Pawła II)
Kaplica Kapłańska w Sanktuarium Jana Pawła II z płytą nagrobną Jana Pawła II przywiezioną z Watykanu

Pogrzeb Jana Pawła II odbył się w piątek 8 kwietnia 2005 r. Trumnę z prostych desek z drewna cyprysowego (symbolu nieśmiertelności) ustawiono wprost na rozłożonym na bruku placu Św. Piotra dywanie. Mszy świętej koncelebrowanej przez kilka tysięcy kardynałów, arcybiskupów, biskupów i patriarchów katolickich Kościołów wschodnich przewodniczył dziekan kolegium, kardynał Joseph Ratzinger (który 11 dni później został następcą zmarłego papieża)[14]. Uczestniczyło w niej na placu Św. Piotra ok. 300 tysięcy wiernych oraz 200 prezydentów i premierów, a także przedstawiciele różnych religii światowych, w tym duchowni islamscy i żydowscy[43]. Wielu zgromadzonych na uroczystości ludzi miało ze sobą transparenty z włoskim napisem santo subito („święty natychmiast”). W całym Rzymie przed ekranami rozstawionymi w wielu miejscach miasta zgromadziło się 5 mln ludzi, w tym ok. 1,5 mln Polaków[44].

Procesji z trumną przewodniczył kardynał kamerling, Eduardo Martínez Somalo. W krypcie Jana XXIII w Grotach Watykańskich trumnę złożono w drugiej, cynkowej, którą szczelnie zalutowano, a tę w trzeciej, wykonanej z drewna orzechowego. Do trumny został włożony woreczek z medalami wybitymi w czasie pontyfikatu Jana Pawła II oraz umieszczony w ołowianym pojemniku akt, który zawiera najważniejsze fakty z okresu jego pontyfikatu. Trumny zostały opatrzone watykańskimi pieczęciami. W złożeniu trumny uczestniczyli jedynie najbliżsi współpracownicy papieża, arcybiskupi Stanisław Dziwisz i Piero Marini.

Grobowiec Jana Pawła II początkowo był umiejscowiony w krypcie w podziemiach Bazyliki Świętego Piotra, w pobliżu miejsca, gdzie według tradycji ma znajdować się grobowiec św. Piotra[45]. W tym samym miejscu przez 37 lat (1963-2000) do czasu beatyfikacji pochowany tam był papież Jan XXIII[46].

W ramach uroczystości związanych z beatyfikacją 29 kwietnia 2011 w obecności kardynała Tarcisio Bertone dokonano otwarcia grobu i wyjęcia z niego trumny z ciałem papieża Jana Pawła II[47]. Następnie trumna bez otwierania została wystawiona na widok publiczny w Bazylice Świętego Piotra, gdzie odwiedził ją m.in. papież Benedykt XVI[48].

Po uroczystościach związanych z beatyfikacją Jana Pawła II, 2 maja 2011 trumna ze szczątkami Jana Pawła II została złożona w Kaplicy Świętego Sebastiana Bazyliki Świętego Piotra, tuż za słynną Pietą watykańską Michała Anioła. Trumnę przykryto płytą z białego marmuru, na której widnieje napis: „Beatus Ioannes Paulus PP. II”. Nowy grób został udostępniony dla wiernych o godz. 7.00 3 maja 2011[49]. Poprzednia płyta nagrobna, po obrzędach beatyfikacyjnych w 2011, została przewieziona do Krakowa[50] i spoczywa tam w łagiewnickim Sanktuarium Błogosławionego Jana Pawła II stanowiącym część Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”[51].

Reakcja mediów oraz polityków

Ogłoszenie żałoby narodowej

Rada Ministrów uchwałą z 3 kwietnia 2005 nr 80/2005 opublikowaną w Monitorze Polskim numer 19, pozycja 307 wprowadziła żałobę narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 3 kwietnia 2005 do dnia pogrzebu, ponadto zwróciła się z apelem do wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, władz państwowych, samorządowych, organizacji społecznych i zawodowych, innych podmiotów i instytucji oraz organizatorów imprez masowych o zachowanie żałoby narodowej i wspólne uczczenie pamięci Jego Świątobliwości Papieża Jana Pawła II[52].

Reakcja mediów i świata polityki

Na czas żałoby w miastach odwoływano zaplanowane seanse filmowe, przedstawienia teatralne oraz wszelkie inne imprezy rozrywkowe. TVP zaprzestała także transmisji meczów Ligi Mistrzów. Stacje telewizyjne większość (a TVP i TVN24 – całość) czasu antenowego poświęcały aktualnym wydarzeniom w Watykanie i wspomnieniom o zmarłym papieżu. Część polskich stacji (m.in. MTV, Jetix i VIVA Polska) całkowicie wstrzymała emisję swoich programów do poniedziałku, 4 kwietnia. Wszystkie stacje wstrzymały emisję reklam. Przez cały żałobny tydzień polskie telewizje muzyczne prezentowały spokojną, stonowaną muzykę[53].

Wiele programów publicystycznych na kilka dni zaprzestało zapraszania polityków. Sami politycy powstrzymywali się w tym czasie od publicznych sporów. Słynne stało się podanie sobie ręki przez Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Wałęsę podczas spotkania w Rzymie. Wielu mieszkańców Warszawy bardzo pozytywnie przyjęło organizowane w stolicy uroczystości żałobne, którym patronował ówczesny prezydent tego miasta, Lech Kaczyński.

Jan Paweł II Wielki

Tablica na pomniku Jana Pawła II w Sydney, tytułująca Go jako 'John Paul the Great’ (pol. Jan Paweł Wielki)

Po śmierci papieża zaczęto dodawać mu nowy przydomek, nazywając go Janem Pawłem Wielkim. Tylko trzech papieży w historii Kościoła katolickiego nosiło taki przydomek: Leon I, Mikołaj I i Grzegorz I.

Przydomek ten pojawił się po raz pierwszy w homilii wygłoszonej przez kardynała Angelo Sodano w czasie żałobnej mszy na placu Św. Piotra w niedzielę 3 kwietnia 2005[54] (nazajutrz po śmierci Jana Pawła II), w publikacjach „Tygodnika Powszechnego” oraz programach informacyjnych i publicystycznych największych amerykańskich stacji telewizyjnych („John Paul the Great” – CNN, Fox News, ABC, CBS). Również następca Wojtyły, Benedykt XVI rozpoczął swoje wystąpienie od słów: Po wielkim papieżu Janie Pawle II...[55][56]

Procesy wyniesienia na ołtarze

Proces beatyfikacyjny

Msza beatyfikacyjna
Beatyfikacja
Tłum wiernych podczas beatyfikacji
Tłum wiernych podczas beatyfikacji
Relikwiarz z ampułką zawierająca krew Jana Pawła II umieszczony w mensie ołtarzowej w kaplicy Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się” na Łagiewnikach w Krakowie
Grób Jana Pawła II w Kaplicy św. Sebastiana (napis na płycie nagrobnej w ramach przygotowań do kanonizacji został zmieniony na SANCTVS)

13 maja 2005 papież Benedykt XVI zezwolił na natychmiastowe rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego Jana Pawła II, udzielając dyspensy od pięcioletniego okresu oczekiwania od śmierci kandydata, jaki jest wymagany przez prawo kanoniczne[57]. Od momentu zezwolenia na rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego Janowi Pawłowi II przysługuje tytuł Sługi Bożego. Formalnie proces rozpoczął się 28 czerwca 2005, kiedy zaprzysiężeni zostali członkowie trybunału beatyfikacyjnego. Postulatorem procesu został polski ksiądz Sławomir Oder[58].

2 kwietnia 2007 zakończyła się faza diecezjalna procesu. Wszystkie akta zostały przekazane do watykańskiej Kongregacji ds. kanonizacyjnych. 19 grudnia 2009 papież Benedykt XVI podpisał dekret o heroiczności cnót Jana Pawła II[14].

Podczas przygotowań do procesu beatyfikacyjnego dwie osoby zeznały, że Jan Paweł II regularnie się biczował w akcie pokuty za grzechy. Zeznała tak polska zakonnica Tobiana Sobótka z zakonu Najświętszego Serca Jezusowego, której spisane zeznania odnalazła komisja analizująca życie papieża. Te doniesienia potwierdził także były papieski sekretarz z lat 80., pochodzący z Konga biskup Emery Kabongo, który stwierdził także m.in., że papież umartwiał się w szczególności zaraz przed wyświęcaniem biskupów i kapłanów[58]. Rzecznik prasowy Watykanu nie skomentował tych informacji, tłumacząc, że wszystkie dokumenty są utajnione do czasu ukończenia ostatecznego raportu.

12 stycznia 2011 komisja Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych zaaprobowała cud za wstawiennictwem Jana Pawła II mający polegać na uzdrowieniu francuskiej zakonnicy Marie Simon-Pierre Normand[59]. Zgodnie z konstytucją apostolską Jana Pawła II Divinus perfectionis Magister z 1983 r., ustalającą nowe zasady postępowania kanonizacyjnego, orzeczenie Kongregacji zostało przedstawione papieżowi, który ma wyłączne prawo decyzji o kościelnym kulcie publicznym sług Bożych[60].

14 stycznia 2011 papież Benedykt XVI podpisał dekret o cudzie, wyznaczył na dzień 1 maja 2011, w Święto Miłosierdzia Bożego, beatyfikację papieża Jana Pawła II. Tego dnia ok. godz. 10:40 nastąpiła beatyfikacja Jana Pawła II podczas uroczystej mszy świętej na placu Św. Piotra w Rzymie[14]. Nabożeństwo prowadził papież Benedykt XVI, który uczynił wyjątek, osobiście celebrując beatyfikację swojego poprzednika – jako zwyczajną praktykę przyjął, że beatyfikacjom przewodniczył jego delegat, a on sam dokonywał jedynie kanonizacji[61][62]. W uroczystości uczestniczyło w nim wiele zagranicznych delegacji. Liczba wiernych uczestniczących w nabożeństwie była szacowana przez włoską policję na milion osób, w tym kilkadziesiąt tysięcy Polaków[63]. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów ogłosiła, że dniem wspomnienia liturgicznego bł. Jana Pawła II będzie 22 października – data inauguracji pontyfikatu w 1978[64].

Proces kanonizacyjny

Kanonizacja
Msza kanonizacyjna
Msza kanonizacyjna
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat rozpoczęcia procesu beatyfikacji Jana Pawła II.
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat zakończenia procesu beatyfikacyjnego
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons

Dnia 5 lipca 2013 papież Franciszek wydał dekret w sprawie cudu za wstawiennictwem bł. Jana Pawła II[65]. Cudem tym, jak poinformował ks. Federico Lombardi, jest zatwierdzone przez lekarzy i teologów z Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych i niewytłumaczalne z punktu widzenia medycznego, uzdrowienie kobiety z Kostaryki, Floribeth Mora Diaz cierpiącej na nieoperacyjnego tętniaka mózgu[66]. Kobieta, oglądając beatyfikację Jana Pawła II, zaczęła do niego się modlić, po czym doznała nagłego uzdrowienia[66]. Data kanonizacji obu papieży została ujawniona na konsystorzu, który odbył się 30 września[67]. Tego dnia papież Franciszek spotkał się z kardynałami ze świata i wyznaczył na dzień 27 kwietnia 2014 (Niedziela Miłosierdzia Bożego) kanonizację dwóch papieży: Jana Pawła II i Jana XXIII[68]. W Niedzielę Miłosierdzia Bożego papież Franciszek przy koncelebrze emerytowanego papieża Benedykta XVI odprawił na placu Św. Piotra mszę świętą kanonizacyjną obu papieży[9]. W uroczystości uczestniczyło wiele zagranicznych delegacji, w tym także z Polski[69]. Podczas tej uroczystości papież Franciszek ogłosił św. Jana Pawła II patronem rodzin[7]. Była to pierwsza podwójna kanonizacja papieży w XXI wieku i zarazem pierwsza kanonizacja głowy Kościoła od czasu kanonizacji Piusa X w 1954[70][71], jak również była to pierwsza taka uroczystość na Placu Świętego Piotra, gdzie koncelebrował urzędujący i emerytowany papież[72]. We wrześniu 2014 papież Franciszek zarządził wpisanie świętego Jana Pawła II do powszechnego Kalendarza Rzymskiego w randze wspomnienia dowolnego[73].

Światowe Dni Młodzieży

Jan Paweł II chętnie spotykał się z młodymi ludźmi i poświęcał im dużo uwagi. Na spotkanie w Rzymie 31 marca 1985 roku, który ONZ ogłosiło Międzynarodowym Rokiem Młodzieży, napisał list apostolski na temat roli młodości jako okresu szczególnego kształtowania drogi życia (Dilecti Amici), a 20 grudnia zapoczątkował tradycję Światowych Dni Młodzieży[74]. Odtąd co roku przygotowywał orędzie skierowane do młodych, które stawało się tematem tego międzynarodowego spotkania, organizowanego w różnych miejscach świata (odbyło się ono również w Polsce – Częstochowa, 1991). Zaraz po ogłoszeniu daty beatyfikacji przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich, kard. Stanisław Ryłko poinformował, iż Jan Paweł II zostanie patronem Światowych Dni Młodzieży[5].

Ekumenizm i stosunki międzyreligijne

Wiele czasu poświęcił budowie jedności pomiędzy Kościołami chrześcijańskimi[20]. Sam podkreślał także ważność ekumenizmu w swoim pontyfikacie, m.in. w encyklice Redemptor hominis: nigdy nie przestanę tego podkreślać i będę popierał każdy wysiłek podejmowany w tym kierunku na wszystkich płaszczyznach, w których spotkamy naszych braci chrześcijan.

Jan Paweł II wielką wagę przywiązywał do stosunków z ludźmi innej wiary, nie tylko w ramach chrześcijaństwa, ale także członków innych religii abrahamowych i ateistów. Osobiście uczestniczył we wspólnym trwaniu w modlitwie w Asyżu przedstawicieli kilkudziesięciu religii światowych.

Judaizm

Jan Paweł II wygłosił wiele przemówień i napisał dużą liczbę listów na temat stosunku chrześcijan do społeczności żydowskiej. Skupił się nie tylko na tragedii Holocaustu, ale również na aspektach teologicznych w relacjach między chrześcijaństwem a Narodem Wybranym, rozwijając i wprowadzając w praktykę myśl zaistniałą w dokumencie soborowym Nostra aetate. Zdaniem watykanistów, należy widzieć w tej papieskiej wrażliwości echa jego przeżyć sprzed II wojny światowej i zwłaszcza z czasów wojennych. Potępił antysemityzm, który określił jako postawę nie do pogodzenia z chrześcijaństwem[17]. W okresie Wielkiego Jubileuszu roku 2000 dokonał historycznego wyznania win Kościoła – w tym win względem Żydów[35]. Ważnymi etapami pojednawczymi były: wizyta w Wielkiej Synagodze w Rzymie 13 kwietnia 1986, która była pierwszą papieską wizytą w synagodze praktycznie od początku chrześcijaństwa oraz pielgrzymka do Ziemi Świętej (20–26 marca 2000), w czasie której modlił się przed Ścianą Płaczu[35].

Islam

W 1999 papież ucałował Koran przywieziony w prezencie przez muzułmańskich duchownych. W lutym 2000 roku, podczas wizyty w Egipcie, spotkał się w Kairze z sunnickim szejkiem, Wielkim Imamem Al-Azhar[35]. Było to pierwsze spotkanie papieża z duchowym przywódcą islamskim[35]. Rok później został pierwszym papieżem, który wszedł do muzułmańskiego meczetu – podczas wizyty w Syrii modlił się przy relikwiach Jana Chrzciciela w Meczecie Umajjadów w Damaszku[35]. Przez cały okres swojego pontyfikatu spotkał się z ponad 50 przywódcami muzułmańskimi[35].

Niekatolickie Kościoły chrześcijańskie

Jan Paweł II przez cały pontyfikat szukał zbliżenia z Kościołami protestanckimi i Cerkwią prawosławną. Pierwszymi wyrazami tych starań były jego pielgrzymki do Turcji w 1979, gdzie spotkał się z patriarchą ekumenicznym Konstantynopola, i do Wielkiej Brytanii w 1982, gdzie spotkał się z królową Elżbietą II[17]. Odwiedził także Katedrę w Canterbury oraz wiele kościołów luterańskich w Niemczech i Szwecji[39]. Wyraz swojej działalności ekumenicznej dał także w wydanej w 1995 encyklice Ut unum sint[39].

Mimo wielu zabiegów nie udało mu się jednak odbyć pielgrzymki do Rosji, prawdopodobnie ze względu na niechęć ze strony patriarchatu moskiewskiego, który zarzucał Watykanowi prozelityzm[39].

Dokumenty papieskie

Encykliki Jana Pawła II

Encykliki to najważniejsze i podstawowe dokumenty papieskie. Jan Paweł II pisał je po polsku[75], jednak oficjalny charakter miała zawsze wersja łacińska tekstu, która służyła do dalszych przekładów na języki nowożytne. Zgodnie z tradycją kościelną tytuł encykliki tworzą pierwsze słowa jej oficjalnego tekstu. Poniżej podano w nawiasie tłumaczenie tytułu na podstawie polskiego tekstu (niekiedy Jan Paweł II nadawał encyklice także podtytuł). Papież wydał 14 encyklik[76]:

  1. Redemptor hominis (Odkupiciel człowieka) – 4 marca 1979. Pierwsza encyklika Jana Pawła II (przyjęta z wielkim zainteresowaniem i z aprobatą), zarazem pierwsza z cyklu trynitarnego, podejmującego nową interpretację Boga jako Trójcy Świętej. Temat: Jezus Chrystus jako Syn Boży. Analiza „Boskiego” oraz „ludzkiego wymiaru Odkupienia”, w tym ofiary Chrystusa na krzyżu jako przejawu miłości do każdej osoby, co ukazuje godność ludzką. Słynne zdanie: „Człowiek nie może żyć bez miłości” (a jest nią finalnie Bóg). Encyklikę interpretowano jako manifest personalizmu i humanizmu chrześcijańskiego.
  2. Dives in misericordia (Bogaty w Miłosierdziu), podtytuł: O Bożym Miłosierdziu – 30 listopada 1980. Druga encyklika trynitarna. Temat: Bóg-Ojciec. Analiza miłosierdzia jako najwyższego przymiotu Stwórcy: przejawu Jego miłości do każdej osoby ludzkiej, co umacnia jej godność. Osobny rozdział zawiera interpretację egzystencjalną przypowieści o synu marnotrawnym (Łk 15,11-32). W interpretacjach wskazywano związek z Dzienniczkiem św. Faustyny Kowalskiej, którego wizję Miłosierdzia Bożego papież analitycznie i twórczo rozwinął.
  3. Laborem exercens (Z pracy), podtytuł: O pracy ludzkiej – 14 września 1981.
  4. Slavorum apostoli (Apostołowie Słowian), podtytuł: Na 1100 rocznicę dzieła ewangelizacji Św. Cyryla i Metodego – 2 czerwca 1985.
  5. Dominum et vivificantem (Pana i Ożywiciela), podtytuł: O Duchu Świętym w życiu Kościoła i świata – 18 maja 1986. Trzecia encyklika trynitarna. Temat: Duch Święty. Studium unaoczniania się Boga jako osobowej miłości. Analiza pojęć biblijnych („ruah”, „nefesh”, „Parakletos”). Duch Święty zapowiedziany przez Chrystusa w toku Ostatniej Wieczerzy jako osobowe tchnienie miłości Boga ku ludziom, przenikające świat. „Grzech” jako akt wolnej woli człowieka: zamknięcie na ducha miłości.
  6. Redemptoris Mater (Matka Odkupiciela), podtytuł: Błogosławiona Maryja Dziewica w życiu pielgrzymującego Kościoła – 25 marca 1987.
  7. Sollicitudo rei socialis (Społeczna troska), podtytuł: Społeczna troska – 30 grudnia 1987.
  8. Redemptoris missio (Misja Odkupiciela), podtytuł: O stałej aktualności posłania misyjnego – 7 grudnia 1990.
  9. Centesimus annus (Stulecie), podtytuł: W stulecie encykliki Leona XIII „Rerum Novarum” – 1 maja 1991.
  10. Veritatis splendor (Blask prawdy), podtytuł: Podstawowe problemy nauczania moralnego Kościoła – 6 sierpnia 1993.
  11. Evangelium Vitae (Ewangelia życia), podtytuł: O wartości i nienaruszalności życia ludzkiego – 25 marca 1995.
  12. Ut unum sint (tytuł zachowany w tekście polskim w wersji łacińskiej; sens: Aby byli jedno), podtytuł: O działalności ekumenicznej – 25 maja 1995.
  13. Fides et ratio (Wiara i rozum), podtytuł: O relacjach między wiarą a rozumem – 14 września 1998.
  14. Ecclesia de Eucharistia (Kościół dzięki Eucharystii), podtytuł: Eucharystia w życiu Kościoła – 17 kwietnia 2003.

Listy apostolskie

Jan Paweł II napisał ponad 40 listów apostolskich[77]:

  1. Rutilans Agmen 8 maja 1979
  2. Patres Ecclesiae 2 stycznia 1980
  3. Amantissima Providentia 29 kwietnia 1980
  4. Sanctorum Altrix 11 lipca 1980
  5. Egregiae Virtutis 31 grudnia 1980
  6. A Concilio Constantinopolitano I 25 marca 1981
  7. Salvifici Doloris 11 lutego 1984
  8. Redemptionis Anno 20 kwietnia 1984
  9. Les grands mystères 1 maja 1984
  10. Dolentium Hominum 11 lutego 1985
  11. Dilecti Amici 31 marca 1985
  12. Augustinum Hipponensem 28 sierpnia 1987
  13. Sescentesima Anniversaria 5 czerwca 1987
  14. Spiritus Domini 1 sierpnia 1987
  15. Duodecimum Saeculum 4 grudnia 1987
  16. Euntes In Mundum Universum 25 stycznia 1988
  17. Mulieris Dignitatem 15 sierpnia 1988
  18. Vicesimus Quintus Annus 4 grudnia 1988
  19. List Apostolski z okazji pięćdziesiątej rocznicy wybuchu II wojny światowej 27 sierpnia 1989
  20. List Apostolski o sytuacji w Libanie 7 września 1989
  21. List Apostolski na 100-lecie Papieskiego Dzieła św. Piotra Apostoła 1 października 1989
  22. List Apostolski na pięćsetlecie ewangelizacji Nowego Świata 29 czerwca 1990
  23. List do Kościoła w Polsce w związku z ustanowieniem nowej organizacji kościelnej 25 marca 1992
  24. Ordinatio Sacerdotalis 22 maja 1994
  25. Tertio Millennio Adveniente 10 listopada 1994
  26. Orientale Lumen 2 maja 1995
  27. List Apostolski na 400-lecie unii brzeskiej 12 listopada 1995
  28. List Apostolski na 350-lecie unii użhorodzkiej 18 kwietnia 1996
  29. Operosam Diem 1 grudnia 1996
  30. Laetamur Magnopere 15 sierpnia 1997
  31. Divini Amoris Scientia 19 października 1997
  32. Dies Domini 31 maja 1998
  33. Inter Munera Academiarum 28 stycznia 1999
  34. 300 rocznica unii Greckokatolickiego Kościoła Rumunii z Kościołem Rzymskim 20 lipca 2000
  35. Novo millennio ineunte (6 stycznia 2001)
  36. Z okazji 1700 rocznicy "Chrztu Armenii" 17 lutego 2001
  37. List Apostolski do Katolików z Węgier na zakończenie "Millennium Węgierskiego" 25 lipca 2001
  38. Misericordia Dei 2 maja 2002
  39. Rosarium Virginis Mariae o Różańcu Świętym 16 października 2002
  40. Spiritus et Sponsa – z okazji czterdziestej rocznicy ogłoszenia Konstytucji Sacrosanctum Concilium o Liturgii Świętej 4 grudnia 2003
  41. Mane nobiscum Domine 7 października 2004
  42. Gwałtowny rozwój 24 stycznia 2005
Information icon.svg Zobacz też: Listy Jana Pawła II.

Adhortacje apostolskie

Jan Paweł II wydał 14 adhortacji apostolskich[78]:

  1. Catechesi Tradendae – O katechizacji w naszych czasach – 1979.
  2. Familiaris Consortio – O zadaniach rodziny chrześcijańskiej w świecie współczesnym – 1981.
  3. Redemptionis Donum – O konsekracji zakonnej w świetle tajemnicy odkupienia – 1984.
  4. Reconciliatio et Paenitentia – O pojednaniu i pokucie w dzisiejszym posłannictwie Kościoła – 1984.
  5. Christifideles Laici – O powołaniu i misji świeckich w Kościele i w świecie dwadzieścia lat po Soborze Watykańskim II – 1988.
  6. Redemptoris Custos – O świętym Józefie i jego posłannictwie w życiu Chrystusa i Kościoła – 1989.
  7. Pastores Dabo Vobis – O formacji kapłanów we współczesnym świecie – 1992.
  8. Ecclesia in Africa – O Kościele w Afryce – 1995.
  9. Vita Consecrata – O życiu konsekrowanym i jego misji w Kościele i w świecie – 1996.
  10. Ecclesia in America – O Kościele w Ameryce – 1999.
  11. Ecclesia in Asia – O Kościele w Azji – 1999.
  12. Ecclesia in Oceania – O Kościele w Oceanii – 2001.
  13. Ecclesia in Europa – O Kościele w Europie – 2003.
  14. Pastores Gregis – O biskupie, słudze Ewangelii Jezusa Chrystusa dla nadziei świata – 2003.

Konstytucje apostolskie

Jan Paweł II wydał kilka Konstytucji apostolskich[79]:

Krytyka

Niektóre poglądy głoszone przez Jana Pawła II wywoływały i nadal wywołują wyraźną krytykę. Różne środowiska oceniały jego działalność z odmiennych, czasem przeciwstawnych perspektyw, dlatego krytyka ta nie była jednolita.

Stosunek papieża do kapłaństwa kobiet stał się podstawą krytyki pochodzącej ze środowiska feministycznego. Wśród organizacji walczących o prawa człowieka kontrowersje budziły wypowiedzi papieża, dotyczące zakazu stosowania antykoncepcji. Krytycy, m.in. belgijski kardynał Godfried Danneels, zwracali uwagę, iż potępianie używania prezerwatyw jest jednym z powodów rozprzestrzeniania się wirusa HIV[80].

Wewnątrz Kościoła Jan Paweł II spotkał się z krytyką ze strony zwolenników zniesienia celibatu księży. Poważnym zarzutem wobec papieża stało się oskarżenie o niewłaściwe traktowanie przypadków pedofilii pośród kapłanów[81].

Papież ten był również krytykowany za negatywne nastawienie do teologii wyzwolenia, którą uważał za nie w pełni zgodną z wiarą katolicką. Okazywał wręcz niechęć do tego nurtu, potępił go podczas pielgrzymki do Meksyku w 1979. Z tego też powodu powstał konflikt między Janem Pawłem II a arcybiskupem Oscarem Romero z Salwadoru[82].

Niektórzy konserwatyści (m.in. sedewakantyści, sedeprywacjoniści i część lefebrystów) widzieli w papieżu modernistę, podważającego tradycje Kościoła. Przeciwstawiali się także wspieraniu przez Jana Pawła II ekumenizmu oraz szerokiego otwarcia Kościoła katolickiego na inne religie[83].

Zwyczaje Jana Pawła II

Obelisk upamiętniający nadanie Roma Termini w Rzymie imienia Jana Pawła II

Za pontyfikatu Jana Pawła II, dzięki samemu papieżowi, nastąpiły ogromne zmiany w Watykanie, a także w postrzeganiu osoby papieża przez społeczność zarówno katolicką, jak i pozostałych chrześcijan oraz wyznawców innych religii. Zaraz po swoim wyborze na Stolicę Apostolską, przy składaniu homagium nowo wybranemu papieżowi, Jan Paweł II nie pozwolił prymasowi Wyszyńskiemu uklęknąć przed sobą. Pierwsze przemówienie wygłosił po włosku, a więc w języku narodu, do jakiego przemawiał. Do tej pory przyjęte było, że papież zawsze swoje pierwsze przemówienie wygłasza po łacinie. Do kolejnych nowości w tym pontyfikacie należą:

  • liczne pielgrzymki (zagraniczne oraz do parafii we Włoszech)[17],
  • spotkania z duchownymi innych wyznań oraz odwiedziny świątyń różnych wyznań chrześcijańskich oraz religii niechrześcijańskich[20];
  • udział w przedsięwzięciach artystycznych: koncertach, występach zespołów, projekcjach filmowych[17];
  • prywatne spotkania z wiernymi;
  • bezpośrednie spotkania z ludźmi w trakcie pielgrzymek;
  • żarty i bezpośredniość w kontaktach z ludźmi[17].

Wprawdzie już od Jana XXIII papiestwo zaczęło rezygnować z niektórych elementów ceremoniału, jednakże Jan Paweł II zniwelował większość barier, przyjmując postawę papieża bliskiego wszystkim ludziom, papieża-apostoła. Nie zmieniło się to nawet po zamachu.

Twórczość i publikacje

Poezja

Karol Wojtyła jako poeta był najpierw zafascynowany Biblią i renesansem, o czym świadczy młodzieńczy zbiór wierszy (wydany po latach) Renesansowy psałterz, nawiązujący do Jana Kochanowskiego. Potem przedmiotem trwałej fascynacji stał się romantyzm, zwłaszcza Juliusz Słowacki oraz Cyprian Kamil Norwid. Wczesne utwory publikował od roku 1950 w prasie katolickiej pod pseudonimami literackimi Andrzej Jawień, AJ i Piotr Jasień, a po 1961 roku – Stanisław Andrzej Gruda. Współpracował z „Tygodnikiem Powszechnym”.

Wojtyła uprawiał lirykę refleksyjną, precyzyjną i powściągliwą stylistycznie, często wizyjną. Dwa nieduże poematy Pieśń o Bogu ukrytym oraz Pieśń o blasku wody skupiają się wokół doświadczeń wewnętrznych człowieka w jego obcowaniu z naturą, tajemnicą bytu, a w końcu z Bogiem. Utwór Myśl jest przestrzenią dziwną to niemal filozoficzna analiza ludzkich aktów poznawczych, w tym fenomenu intelektu jako daru (po latach temat powróci w encyklice Fides et ratio). Poemat Kamieniołom rozważa moc osoby ludzkiej, jej pracę, budowanie wspólnoty z naturą i ludźmi (temat niewątpliwie nawiązuje do Norwida, a później podejmie go książka Osoba i czyn). Rozwija te myśli obszerny, z pogranicza poezji i prozy poetyckiej, utwór Wigilia wielkanocna 1966, z mistycznym motywem rozmowy z Bogiem, z tematem cierpienia i natury, wreszcie z finalną wizją ziemi jako świętej więzi człowieka i przyrody, co jest obrzędem ukazującym światło Boga.

Działalność artystyczna (wcześniej aktorstwo, później twórczość literacka) zakończyła się z chwilą jego wyboru na papieża. Wyjątkiem jest jednak wydany 6 marca 2003 Tryptyk rzymski, który sygnował już jako Jan Paweł II.

W roku 1999 udziałem Jana Pawła II ukazała się płyta kompaktowa Abbà Pater, z fragmentami recytowanymi i śpiewanymi przez Jana Pawła II, w opracowaniu muzycznym Leonarda de Amicis oraz Stefano Mainettiego. To wydawnictwo muzyczne powstało dla uczczenia oficjalnych obchodów 2000-lecia chrześcijaństwa oraz jubileuszu dwudziestolecia pontyfikatu. Jest ono pierwszym w historii wydawnictwem muzycznym z udziałem papieża. Powstało przy udziale Radia Watykańskiego i pod patronatem nuncjatur apostolskich w kilku krajach. Utwór Pater Noster pochodzący z płyty, ukazał się również w wersji wideo.

Interpretacje poezji Wojtyły, nagrane też na płycie, zaprezentowała aktorka Danuta Michałowska, zaprzyjaźniona z nim w czasach Teatru Rapsodycznego[84].

Dramaturgia, teatr

Z teatrem Karol Wojtyła zetknął się już w gimnazjum w Wadowicach, gdzie brał udział jako aktor w przedstawieniach szkolnych. Swoje zainteresowania teatralne traktował bardzo poważnie, a na kształtowanie jego osobowości jako artysty miał największy wpływ jego mistrz, reżyser teatralny Mieczysław Kotlarczyk. Brał udział w stworzonym jesienią roku 1941 przez Kotlarczyka Teatrze Słowa (później nazywanym Teatrem Rapsodycznym). W 1942, ku rozczarowaniu Kotlarczyka, Wojtyła zrezygnował z dalszej pracy artystycznej i postanowił studiować teologię w tajnym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Krakowie, a potem na konspiracyjnym Wydziale Teologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Mimo że Karol Wojtyła w latach 40. wybrał drogę kapłaństwa, nie zerwał swoich związków z teatrem – był dramaturgiem i krytykiem teatralnym. Napisał kilka dramatów. Wczesne sztuki teatralne Wojtyły to Hiob (utwór osnuty wokół biblijnej Księgi Hioba) i Jeremiasz, także o tematyce biblijnej – oba z 1940. Uważa się, że jedna ze sztuk o tematyce starotestamentowej zaginęła w czasie wojny[potrzebne źródło].

Sztuka Brat naszego Boga (powst. 1944–1950) została zainspirowana postacią żyjącego na przełomie XIX i XX wieku św. Adama Chmielowskiego, znanego jako Brat Albert. Adam Chmielowski, malarz i teoretyk sztuki, stał się założycielem zgromadzenia albertynów, zajmował się w Krakowie pomocą biednym, upośledzonym i chorym. Utwór Wojtyły przedstawia dylematy moralne artysty, który porzuca malarstwo, by służyć biednym. W roku 1989 Adam Chmielowski został przez Jana Pawła II kanonizowany. Przed sklepem jubilera (powst. 1960) to najbardziej znana sztuka Wojtyły, wielokrotnie wystawiana w teatrze. Ma postać, jak podaje podtytuł, „medytacji o sakramencie małżeństwa”, która „przechodzi chwilami w dramat”. Tematem jest miłość między ludźmi: jako nadzieja lub rozczarowanie, jako uczucie i więź intymna, a w końcu jako uświęcający sakrament. Wymiaru symbolicznego nabiera postać jubilera: jest on jak ojcowski i miłujący Bóg. Miłość małżeńska okazuje się drogą do Stwórcy.

Ostatni dramat Wojtyły, Promieniowanie ojcostwa (powst. 1964), określony został w podtytule jako „misterium”. Dotyczy podmiotowości ludzkiej, fenomenu miłości, także Boga jako tajemnicy metafizycznej. Człowiek od samoświadomości przechodzi do czynu (Wojtyła później będzie analizował to w monografii filozoficznej Osoba i czyn), spełnia się poprzez miłość, czując się zarazem jak dziecko, rozpozna istotę Boga jako miłującego Ojca („Powraca się do ojca przez dziecko”).

Styl Wojtyły – dramaturga krystalizuje się w stopniowym odchodzeniu od rozbudowanej fabuły w stronę dyskursywnego stawiania zagadnień. Jeszcze Brat naszego Boga bliski jest realizmowi, ukazuje splot wydarzeń, śledzi przemiany wewnętrzne bohatera. W dramatach późnych, Przed sklepem jubilera i najbardziej radykalnym i nowatorskim (przez to prawie niewykonalnym teatralnie) Promieniowaniu ojcostwa, wydarzeń zewnętrznych jest niewiele, akcja sceniczna staje się skąpa. Mnożą się rozbudowane monologi, partie narracyjne, fragmenty zapisane jak esej (budowany jak proza poetycka). Właściwą bohaterką tych utworów staje się myśl. Tekst buduje skupioną wizję. Wojtyła wypracował swoistą „dramaturgię wnętrza” (jak to określił Bolesław Taborski), intelektualno-wizyjną.

Filozofia

Karol Wojtyła zetknął się z filozofią w czasie studiów seminaryjnych, które odbywał w Metropolitalnym Wyższym Seminarium Duchownym w Krakowie w latach 1944-1946. Była to filozofia w ujęciu tomistycznym. W późniejszym okresie zapoznał się z dziełami niemieckiego fenomenologa Maxa Schelera; było to na tyle inspirujące spotkanie, iż Wojtyła poświęcił swą pracę habilitacyjną (1953 r.) zagadnieniu możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej na systemie Schelera. I choć dostrzegł trudność pogodzenia etyki Schelera z moralnością chrześcijańską, wykorzystywał narzędzia fenomenologii we własnych koncepcjach filozoficznych.

Centralnym tematem filozofii Wojtyły był człowiek: jego wolność i moralność. Koncepcję personalistyczną Wojtyły można streścić w słowach: człowiek jest osobą. Konstruując swoją myśl Wojtyła korzysta ze szkieletu pojęciowego tomizmu, uzupełniając go jednak o elementy analizy fenomenologicznej; jest to metoda podobna do tej, której używała Edyta Stein. Obecność elementów tomizmu w filozofii Wojtyły i jego przenikanie się z analizą fenomenologiczną trafnie ujmuje Rocco Buttiglione: filozofia tomistyczna jest „cały czas niejako obecna jako wielka hipoteza fundamentalna, która jest weryfikowana poprzez analizę fenomenologiczną i która – z drugiej strony – nieustannie pilotuje tę analizę, pozwalając uzyskać jej większą głębię”[85].

Najważniejszym wkładem Wojtyły w filozofię jest dzieło Osoba i czyn (1969 r.). Wychodząc z kategorii czynu ludzkiego i analizy świadomości człowieka Wojtyła szkicuje główne rysy swojej antropologii: człowiek jest osobą, to znaczy świadomym sprawcą swoich czynów, przez które sam stanowi o sobie, posiada siebie i panuje nad sobą. W ostatnim rozdziale Wojtyła zajmuje się zagadnieniem czynów spełnianych we wspólnocie osób[86].

Koncepcja antropologiczna Wojtyły stanowi swoistą podbudowę jego myśli teologicznej, w sposób szczególny z zakresu „teologii ciała” i katolickiej nauki społecznej.

Książki, które wydał jako Karol Wojtyła

Jeszcze przed rozpoczęciem pontyfikatu Karol Wojtyła wydał kilkanaście książek[87]:

  • Renesansowy psałterz – Kraków 1999; młodzieńczy zbiór wierszy, powst. przed II wojną światową;
  • Świętego Jana od Krzyża nauka o wierze (tytuł w innym przekładzie: Zagadnienie wiary w dziełach świętego Jana od Krzyża) – rozprawa doktorska obroniona w 1948 na Uniwersytecie Angelicum w Rzymie, napisana po łacinie (tytuł: Doctrina de fide apud S. Ioannem de Cruce) o św. Janie od Krzyża, czytanym w oryginale, ogłoszona w czasopiśmie „Collectanea Theologica” XXI: 1950, a streszczenie polskie w „Ateneum Kapłańskim” 1950, z. 1; promocja doktorska w Polsce: 16 XII 1948 na Uniwersytecie Jagiellońskim; pełna wersja w przekładzie polskim (istnieją 2 tłumaczenia), jako książka: od 1991; liczne przekłady na obce języki nowożytne;
  • Wykłady lubelskie – Lublin, KUL, 1986; zapis wykładów z filozofii głoszonych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w latach 1954–1956;
  • Elementarz etyczny – Kraków 1983; szkice zamieszczane pierwotnie w „Tygodniku Powszechnym” w roku 1957;
  • Ocena możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniach systemu Maksa Schelera – Lublin, KUL, 1959; książka habilitacyjna na temat Maxa Schelera, czytanego w oryginale niemieckim; habilitacja przyjęta 3 XII 1953 na Uniwersytecie Jagiellońskim, ostatnia przed likwidacją Wydziału Teologicznego UJ przez władze stalinowskie;
  • Miłość i odpowiedzialność – Lublin, KUL, 1960; monografia przedstawiająca analizę psychologiczną, filozoficzną i teologiczną zjawiska miłości; wielokrotnie wznawiana; liczne przekłady na języki obce;
  • Osoba i czyn – Kraków 1969; najważniejsza monografia filozoficzna; studium z zakresu antropologii chrześcijańskiej, inspirowane przez fenomenologię i tomizm; w duchu humanizmu budowana koncepcja osoby ludzkiej jako suwerennego podmiotu; wiele przekładów na języki obce;
  • U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II – Kraków 1972; pisana przez jednego z głównych jego uczestników monografia na temat II Soboru Watykańskiego i jego dorobku intelektualnego; po 16 X 1978 liczne przekłady na języki obce;
  • Znak, któremu sprzeciwiać się będą – Poznań, Pallottinum, 1976 (wersja ocenzurowana przez cenzurę prewencyjną PRL); edycja pełna: Znak sprzeciwu. Paryż, Editions du Dialogue, 1980; zapis rekolekcji głoszonych w Watykanie na prośbę papieża Pawła VI;
  • Poezje i dramaty – Kraków, Znak, 1979; całość dorobku artystycznego autora (prócz młodzieńczych psalmów oraz późnego Tryptyku rzymskiego); utwory poetyckie, m.in. poematy; Pieśń o Bogu ukrytym, Stanisław; dramaty, m.in.: Brat naszego Boga (o malarzu św. Adamie Chmielowskim, znanym jako Brat Albert), Przed sklepem jubilera, Promieniowanie ojcostwa; także esej O teatrze słowa (na temat Teatru Rapsodycznego Mieczysława Kotlarczyka); liczne wznowienia i przekłady na języki obce;
  • Aby Chrystus się nami posługiwał – Kraków, Znak, 1979; zbiór esejów z całego okresu pracy twórczej sprzed pontyfikatu; m.in.: Apostoł (o Janie Tyranowskim), O humanizmie św. Jana od Krzyża, Personalizm tomistyczny (o św. Tomaszu z Akwinu; także przedruk cyklu szkiców Elementarz etyczny
  • Zagadnienie podmiotu moralności – Lublin, KUL, 1991; zespół rozpraw z zakresu etyki; tu przedruk książki habilitacyjnej z 1959 roku.

Książki, które wydał jako Jan Paweł II

Nakładem Wydawnictwa Znak ukazała się w kilku wydaniach pozycja, zawierająca teksty przemówień i homilii, jakie Jan Paweł II wygłosił w Polsce: Jan Paweł II – Pielgrzymki do Ojczyzny, której faktycznym autorem jest papież.

Wydawnictwa muzyczne

Nagrody i wyróżnienia

Filmy

Zobacz też

Uwagi

  1. „Podobno ojciec Papieża Polaka, który do 1918 roku służył w ck armii, swojemu urodzonemu w 1920 roku synowi nadał imię Karol na cześć ostatniego cesarza Austrii i ostatniego koronowanego króla Węgier.”, [w:] Grzegorz Kucharczyk. Błogosławiony cesarz. Nasz Dziennik. Nr 3, 2011.
  2. W zgodzie z punktem 30 konstytucji apostolskiej Universi Dominici Gregis z lutego 1996 roku nikomu nie wolno było fotografować czy filmować papieża zarówno chorego w łóżku, jak zmarłego, ani nagrywać przy pomocy jakiegokolwiek urządzenia jego słów, aby je potem odtworzyć. Jeśli ktoś, po śmierci papieża, chciałby fotografować go w celach dokumentacyjnych, musiałby poprosić o zgodę Kardynała Kamerlinga Świętego Kościoła Rzymskiego, który mógł pozwolić jedynie na wykonanie fotografii papieża ubranego już w szaty pontyfikalne.

Przypisy

  1. Jan Paweł II ogłoszony patronem Świdnicy (pol.). Urząd Miejski w Świdnicy. [dostęp 2013-08-26].
  2. Jan Paweł II patronem Wadowic (pol.). Urząd Miejski Wadowice. [dostęp 2013-08-26].
  3. Jan Paweł II patronem Obornik (pol.). Urząd Miejski w Obornikach. [dostęp 2013-08-26].
  4. Błogosławiony Jan Paweł II Patron Bełchatowa (pol.). Miasto Bełchatów. [dostęp 2013-08-26].
  5. 5,0 5,1 Patroni i Orędownicy (pol.). Światowe Dni Młodzieży 2013. [dostęp 2013-08-28].
  6. Radni uznali Jana Pawła II za Patrona Ostrołęki (pol.). ostroleka.pl. [dostęp 2014-04-24].
  7. 7,0 7,1 Św. Jan Paweł II patronem rodzin (pol.). niedziela.pl. [dostęp 2014-04-27].
  8. Jan Paweł II patronem Ełku (pol.). elk.wm.pl. [dostęp 2014-06-02].
  9. 9,0 9,1 John XXIII and John Paul II inscribed in the Book Of Saints (ang.). News Vatican. [dostęp 2014-04-27].
  10. 10,0 10,1 Beati e Santi del pontificato di Giovanni Paolo II (ang.). Vatican Information Service. [dostęp 2013-08-27].
  11. 11,0 11,1 Jubilee Pilgrimages of the Holy Father (ang.). Vatican Information Service. [dostęp 2013-08-27].
  12. Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II jednym z najkrótszych w historii Kościoła. interia.pl.
  13. Kanonizacja Jana Pawła II 27 kwietnia 2014 – najkrótszy w historii proces kanonizacyjny..
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 14,14 14,15 14,16 14,17 Wojtyła, Karol (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-08-26].
  15. 15,0 15,1 Kalendarium wadowickie Karola Wojtyły (pol.). Papieska Bazylika w Wadowicach. [dostęp 2013-08-26].
  16. Zygmunt Podlejski: Do nieba przez aklamację. 2010, s. 18.
  17. 17,00 17,01 17,02 17,03 17,04 17,05 17,06 17,07 17,08 17,09 17,10 17,11 17,12 17,13 17,14 17,15 17,16 17,17 17,18 17,19 17,20 17,21 17,22 17,23 17,24 17,25 17,26 17,27 17,28 17,29 17,30 17,31 17,32 17,33 17,34 17,35 17,36 17,37 17,38 John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 458-462. ISBN 83-06-02633-0.
  18. Dziennikarz KAI odkrył fakty dotyczące siostry Jana Pawła II (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2013-08-26].
  19. Katyń! Pamiętamy w Wadowicach (pol.). wadowice24.pl. [dostęp 2013-08-26].
  20. 20,00 20,01 20,02 20,03 20,04 20,05 20,06 20,07 20,08 20,09 20,10 20,11 20,12 20,13 20,14 20,15 20,16 20,17 20,18 Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 179-182. ISBN 83-7006-437-X.
  21. Absolwenci WSD (1 listopada 1946) (pol.). Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej. [dostęp 2013-08-26].
  22. Julian Groblicki, Eugeniusz Florkowski: Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Poznań: Pallotinum, 1968, s. 9-23.
  23. Janusz Kotański: Polskie ślady w Ziemi Świętej. Nasz Dziennik, 2013-03-28. [dostęp 2013-07-09].
  24. George Weigel, Świadek nadziei, Kraków 2000, s. 232n.
  25. Roman Graczyk, Cena przetrwania? SB wobec Tygodnika Powszechnego, Warszawa 2011, s. 204, ISBN 978-83-7700-015-1.
  26. Karol Wojtyła. Le traité de Penitentia de Gratien dans l’abrégé de Gdańsk Mar. F. 275. „Studia Gratiana”. VII, 1959. Bolonia. 
  27. Tadeusz Pieronek: Głos Adama Vetulaniego w obronie praw Wydziału Teologicznego UJ. W: Adam Vetulani. 1901–1976. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005. ISBN 83-60183-08-2.
  28. His Holiness John Paul II Biography Pre-Pontificate.
  29. 29,0 29,1 29,2 Blessed John Paul II: First year of travels (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-28].
  30. „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze Ziemi, tej Ziemi!”. 34 lata temu Jan Paweł II przybył po raz pierwszy do Ojczyzny (pol.). WPolityce.pl. [dostęp 2014-03-19].
  31. Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi... Tej ziemi! (pol.). Wiadomości24.pl. [dostęp 2014-03-19].
  32. Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi, tej ziemi! (pol.). Polskie Radio. [dostęp 2014-03-19].
  33. 33,00 33,01 33,02 33,03 33,04 33,05 33,06 33,07 33,08 33,09 33,10 Blessed John Paul II: Political and cultural messages (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-28].
  34. 34,0 34,1 34,2 Blessed John Paul II: Ecclesiastical and theological contributions (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-29].
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 35,5 35,6 35,7 35,8 Blessed John Paul II: World religions (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-29].
  36. 36,0 36,1 36,2 Blessed John Paul II: Final years (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-29].
  37. Pope John Paul II Fast Facts (ang.). CNN, 2013-08-13. [dostęp 2013-08-13].
  38. Jan Paweł II i Sejm RP (pol.). prawicarzeczypospolitej.org. [dostęp 2005-04-13].
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Blessed John Paul II: Christian ecumenism (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2013-08-29].
  40. 40,0 40,1 40,2 40,3 Jan Paweł II – kalendarium cierpienia (pol.). Ekumeniczny Serwis Informacyjny. [dostęp 2013-08-26].
  41. PAP: Cały świat czuwa (pol.). Interia.pl, 2008-04-02.
  42. Jan Paweł II – błogosławionym. katolik.pl.
  43. Lista przywódców w Watykanie (pol.). Gazeta.pl, 2008-04-07.
  44. Okrzyki wiernych: Natychmiast święty! (pol.). Gazeta.pl, 2008-04-08.
  45. Pogrzeb papieża Jana Pawła II. psz.pl. [dostęp 2012-11-17].
  46. Świat: Papież Jan Paweł II pochowany pod Bazyliką św. Piotra. pmedia.pl.
  47. Złożenie ciała Jana Pawła II (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2011-04-29].
  48. Papież oddał hołd Błogosławionemu (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2011-05-01].
  49. Trumna Jana Pawła II już w Kaplicy św. Sebastiana. tvn24.pl, 2011-05-02. [dostęp 2012-11-17].
  50. Płyta z grobu Jana Pawła II jest już w Krakowie. wp.pl, 2011-05-04. [dostęp 2012-11-17].
  51. Sanktuarium (pol.). www.sanktuariumjp2.pl. [dostęp 2013-07-09].
  52. M.P. z 2005 r. Nr 19, poz. 307
  53. Dziennikarstwo: Żałoba w polskich mediach (pol.). Platforma Medialna. [dostęp 2013-08-27].
  54. Ostatnie przesłanie Jana Pawła II (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2005-04-03].
  55. Po wielkim Papieżu Janie Pawle II kardynałowie wybrali mnie... (pol.). wp.pl. [dostęp 2005-04-20].
  56. Benedykt XVI o Janie Pawle II: Wielki papież, świadek Chrystusa (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2011-04-03].
  57. Response of His Holiness Benedict XVI for the examination of the cause of beatification nad canonisation of John Paul II (ang.). Vatican Information Service. [dostęp 2013-08-27].
  58. 58,0 58,1 Asceza serca (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  59. Pope John Paul II to be beatified May 1, 2011 (ang.). Radio Watykańskie. [dostęp 2013-08-27].
  60. Konstytucja Apostolska Divinus perfectionis Magister (ang.). W: cz. III Procedure in the Sacred Congregation, pkt. 15) [on-line]. Vatican Information Service. [dostęp 2013-03-19].
  61. Znana jest już data beatyfikacji Jana Pawła II!. centrumopatrznosci.pl. [dostęp 2011-01-14].
  62. Ogłoszono datę beatyfikacji Jana Pawła II. „Módlmy się o cud”. onet.pl. [dostęp 2011-01-14].
  63. Błogosławiony Jan Paweł II (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2013-08-27].
  64. Decree concerning liturgical worship in honour of blessed John Paul II (ang.). Vatican Information Service. [dostęp 2013-08-27].
  65. Pope Francis signs canonization decrees for John XXIII and John Paul II (ang.). News Vatican. [dostęp 2013-07-05].
  66. 66,0 66,1 Jan Paweł II niebawem kanonizowany (pol.). Radio Watykańskie. [dostęp 2013-07-05].
  67. 30 września poznamy datę kanonizacji Jana Pawła II i Jana XXIII (ang.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2013-08-27].
  68. Canonization date announced for Blessed Popes John Paul II and John XXIII (ang.). News Vatican. [dostęp 2013-09-30].
  69. Delegacje polskich władz pojadą na kanonizację papieży (pol.). ekai.pl. [dostęp 2014-04-23].
  70. Wspólna kanonizacja dwóch gigantów Kościoła. radiopik.pl. [dostęp 2014-04-13].
  71. Pierwsza kanonizacja papieża od 60 lat. deon.pl. [dostęp 2014-04-22].
  72. Benedykt XVI będzie na kanonizacji Jana Pawła II. Watykan czeka na pół miliona pielgrzymów (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2014-04-23].
  73. Jan Paweł II w liturgii całego Kościoła. [dostęp 2014-09-12].
  74. Wielkie spotkanie młodych z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży (pol.). Światowe Dni Młodzieży. [dostęp 2013-08-28].
  75. Ks. Ptasznik: Jan Paweł II zawsze pisał po polsku (pol.). Archidiecezja łódzka. [dostęp 2013-08-27].
  76. Nauczanie Papieża Jana Pawła II: Encykliki (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  77. Nauczanie Papieża Jana Pawła II: Listy (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  78. Nauczanie Papieża Jana Pawła II: Adhortacje (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  79. Nauczanie Papieża Jana Pawła II: Konstytucje Apostolskie (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  80. John Hooper, Andrew Osborn: Cardinal backs use of condoms (ang.). The Guardian, 2004-01-13. [dostęp 2010-06-20].
  81. Alan Cooperman: Debate continues over pope’s reaction to sex-abuse scandal (ang.). snapnetwork.org za The Washington Post, 2005-04-02. [dostęp 2011-10-27].
  82. Vicente Navarro: A Profoundly Rightwing Pope (ang.). CounterPunch. [dostęp 2013-08-27].
  83. Sandro Magister: My Friend, Islam: The „Dialogue At All Costs” of Pope Wojtyla (ang.). Chiesa Express Online. [dostęp 2013-08-27].
  84. Danuta Michałowska: czuję radość – Jan Paweł II był oczywistym kandydatem na ołtarze (pol.). ekai.pl. [dostęp 2011-01-14].
  85. R. Buttiglione, Kilka uwag o sposobie czytania Osoby i czynu, w: Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, KUL 1985.
  86. Kulturologia polska XX wieku. kulturologia.uw.edu.pl.
  87. Bibliografia prac naukowych Karola Wojtyły (pol.). Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. [dostęp 2013-08-27].
  88. M.P. z 1993 r. Nr 35, poz. 346
  89. Order Orła Białego (pol.). Prezydent.pl. [dostęp 2013-08-26].
  90. Congressional Gold Medal Recipients (ang.). United States House of Representatives. [dostęp 2013-08-26].
  91. Presidential Medal of Freedom Recipients (ang.). United States Senate. [dostęp 2013-08-26].
  92. Uroczystoć nadania godności doktora honoris causa UJ papieżowi Janowi Pawłowi II (pol.). Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 2013-08-26].
  93. Doktor Honoris Causa KUL Sługa Boży Jan Paweł II (pol.). Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. [dostęp 2010-06-24].
  94. Doktorzy Honoris Causa – Jego Świątobliwość Ojciec Święty Jan Paweł II (pol.). Uniwersytet Opolski. [dostęp 2010-06-24].
  95. UMK – Ojciec Święty Jan Paweł II doktorem honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (pol.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. [dostęp 2010-06-24].
  96. Doktorzy Honoris Causa (pol.). Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. [dostęp 2010-08-27].
  97. Doktorzy honoris causa (pol.). Uniwersytet Rzeszowski. [dostęp 2013-08-26].
  98. Pope John Paul II, Man of the Year (ang.). Time. [dostęp 2013-08-26].
  99. Kawalerowie Orderu Uśmiechu (pol.). Order Uśmiechu. [dostęp 2013-08-27].
  100. Laureaci Statuetki Dziecięcej Nagrody SERCA (pol.). Dziecięca Nagroda SERCA. [dostęp 2013-08-27].
  101. Damy i Kawalerowie Orderu. Order Ecce Homo. [dostęp 11 kwietnia 2013].
  102. Liste des lauréats du Prix (niem.). Le Prix Charlemagne. [dostęp 2013-08-26].
  103. Rzym: dworzec kolejowy Termini bez imienia Jana Pawła II (pol.). Katolicka Agencja Informacyjna. [dostęp 2013-08-27].
  104. Jan Paweł II honorowym obywatelem Rzymu (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2013-08-27].
  105. Jan Paweł II patronem miast (pol.). rp.pl. [dostęp 21 marca 2013].
  106. Honorowi Obywatele Miasta Koła
  107. Jan Paweł II
  108. Jego Świątobliwość Ojciec Święty Błogosławiony Jan Paweł II
  109. Laureaci WIKTORÓW w latach 1985–2011 (pol.). Media Corporation. [dostęp 2013-08-27].
  110. Jan Paweł II – patron szkół, szpitali, ulic.
  111. Da Un Paese Lontano (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  112. Przychodzę, by wam służyć (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-02-16].
  113. Witness to Hope (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  114. Pope John Paul II (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  115. Karol. A man who became a pope (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  116. Karol. Un papa rimasto uomo (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  117. Lolek (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].
  118. Świadectwo (pol.). Internetowa Baza Filmu Polskiego. [dostęp 2013-08-26].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Wikinews
Zobacz kategorię wiadomości w serwisie Wikinews na temat Jan Paweł II


Poprzednik
Jan Paweł I
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
1978-2005
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
Benedykt XVI