Koźlarz czerwony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Koźlarz dębowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koźlarz czerwony
Koźlarz czerwony: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj koźlarz
Gatunek koźlarz czerwony
Nazwa systematyczna
Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 646 (1821)
Po przekrojeniu miąższ koźlarza czerwonego sinieje


Koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum (Bull.) Gray) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1]

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał F. Berdau w 1876. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też przez S. Domańskiego pod nazwą kozak czerwony[2]. Ma wiele regionalnych nazw, m.in: czerwony grzyb, czerwonogłówka, czerwony łebiec, kraśniak, osak, osowiak, osiczak, osiniak, podosiniak, podosinnik, podosowik, trzepietak, panek[3]. Synonimów naukowych ma ok. 60. Niektóre z nich[4]:

  • Boletus aurantiacus Bull. 1791
  • Boletus aurantiacus var. rufus (Schaeff.) Mérat 1821
  • Boletus aurantius var. rufus Pers. 1801
  • Boletus quercinus (Pilát) Hlaváček 1990
  • Boletus rufus Schaeff. 1763)
  • Boletus salicola (Watling) Hlaváček 1988
  • Boletus scaber var. aurantiacus (Bull.) Opat. 1836
  • Boletus versipellis var. aurantiacus (Bull.) Vassilkov 1948
  • Krombholzia aurantiaca (Roques ex Bull.) E.J. Gilbert
  • Krombholzia aurantiaca subsp. rufa (Schaeff.) Maire 1933
  • Krombholziella aurantiaca (Bull.) Maire 1937
  • Krombholziella quercina (Pilát) Šutara 1982
  • Krombholziella rufa Schaeff. ex Alessio 1985
  • Krombholziella salicola (Watling) Šutara 1982
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1961
  • Leccinum aurantiacum var. quercinum Pilát 1959
  • Leccinum populinum M. Korhonen 1995
  • Leccinum quercinum (Pilát) E.E. Green & Watling 1969
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel 1984
  • Leccinum rufum (Schaeff.) Kreisel in Michael
  • Leccinum salicola Watling 1971
  • Trachypus aurantiacus (Bull.) Romagn. 1939

Dawniej wyróżniany jako odrębny gatunek koźlarz dębowy (Leccinum quercinum) na podstawie nowszych badań genetycznych uznany został za synonim koźlarza czerwonego[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-15 cm. Za młodu jest kulisty, potem półkulisty, na końcu staje się niskołukowaty. Kolor pomarańczowoczerwony, czerwonopomarańczowy, ciemno lub ceglastoczerwony. Brzeg kapelusza cienki, skórka na obwodzie starszych okazów zwykle zwisa poza rurki w postaci cienkiej błonki[6].

Rurki

Siwawe o oliwkowym odcieniu. Pory okrągłe, drobne, początkowo białe, potem siwawochrowe, na koniec oliwkowe[6].

Trzon

O wysokości 5-18 cm, cylindryczny, pełny, dołem szerszy. Jest białawy i pokryty za młodu białawymi, później pomarańczowoczerwonymi łuskami. Pod kapeluszem łuski długo pozostają białe[6].

Miąższ

Gruby, twardy, soczysty, biały, po przekrojeniu ciemniejący. Smak nieznaczny, łagodny, zapach niewyraźny. U starszych okazów miąższ w trzonie staje się łykowaty, natomiast w kapeluszu bardziej miękki i wodnisty[6].

Wysyp zarodników

Brązowy lub oliwkowobrązowy. Zarodniki o średnicy 13-17 x 4-5 µm, gładkie, żółtobrązowawe[7].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W Europie Środkowej jest szeroko rozprzestrzeniony, ale występuje nierównomiernie; w niektórych regionach jest dość częsty, w innych rzadki[8]. Rośnie tylko pod osiką. Rośnie w lasach osikowych lub pod osikami poza lasem[7]. W Polsce nie jest zagrożony, ale znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych w Niemczech, i Holandii[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Grzyb jadalny: smaczny, nadaje się zwłaszcza do duszenia, a także do suszenia. Podczas gotowania czernieje[3]. Dodatek kwasu (np. octu) zapobiega czernieniu, stąd też koźlarz czerwony marynowany w occie zachowuje naturalne kolory[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bardzo podobny jest koźlarz pomarańczowożółty (Leccinum versipelle). Jest jaśniejszy i rośnie pod brzozami[7]. Najłatwiej odróżnić go po czarnych łuseczkach na trzonie[6].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. Index Fungorum (Leccinum quercinum) (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. 7,0 7,1 7,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. 8,0 8,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.