Kultura egejska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Coat of arms of Greece

Artykuł z serii Historia Grecji
Historia Grecji

Epoka brązu
Kultura minojska
Kultura mykeńska
Kultura cykladzka
Starożytna Grecja
Wieki ciemne
Okres archaiczny
Okres klasyczny
Epoka hellenistyczna
Sztuka starożytnej Grecji
Cesarstwo rzymskie
Cesarstwo Bizantyńskie
Imperium osmańskie

Kultura egejska, Egea – termin określający trzy kultury rozwijające się na terenach Grecji (zarówno kontynentalnej jak i wyspach Morza Egejskiego) w III i II tysiącleciu p.n.e. (neolit i epoka brązu), czyli:[1]

Periodyzacja i chronologia[edytuj | edytuj kod]

Podział na okresy i ich ramy czasowe dziejów Egei w epoce brązu opiera się na badaniach archeologicznych przeprowadzonych na początku XX wieku dla Krety.[2] Później system ten poszerzono o wnioski z odkryć w Grecji kontynentalnej, stworzono także podobny podział dla Cykladów. Podstawą periodyzacji jest wyodrębnienie okresów wczesnego, średniego i późnego dla każdej z trzech kultur, np. dla Krety mamy: Early (wczesny), Middle (średni) i Late (późny) Minoan (minojski), w skrócie (EM, MM, LM). Analogicznie dla Grecji wyodrębnia się EH, MH, LH (H - Helladic, czyli helladzki) a dla Cykladów EC, MC, LC (C - Cycladic, czyli cykladzki).[2] Każdy z okresów podzielono na podokresy I, II, III, późniejsze badania wymusiły dalszy podział niektórych z nich na mniejsze jednostki oznaczane literami A-C, a w części z nich wyodrębnia się jeszcze fazy oznaczane cyframi np. LM IIIA1.[2]

Datowanie dziejów Egei jest nieprecyzyjne do połowy XIV w. p.n.e., kiedy to można już korelować znaleziska ceramiczne z tymi z Lewantu i Egiptu i wprowadzić dokładność około jednego pokolenia.[3] Związane jest to z brakiem miejscowych źródeł pisanych przydatnych do datowania, oraz nielicznych wzmiankach o świecie egejskim w pismach rozwiniętych cywilizacji Bliskiego Wschodu; słabą precyzję dają też takie techniki jak badanie węgla C-14, fluorescencja czy dendrochronologia oparta na materiale z Anatolii.[3] Dodatkową komplikację stanowi problem z ustaleniem daty wybuchu wulkanu na wyspie Santoryn (schyłek okresu LM IA), które to wydarzenie pozostawiło wiele śladów w postaci popiołów w różnych miejscach regionu, co pozwoliło ustalić dokładne korelację między poszczególnymi okresami dla trzech cywilizacji Egei.[3] Przyjmuje się, że erupcja miała miejsce pod koniec XVI w. p.n.e. (chronologia niska) albo z grubsza w 1645/1628 r. p.n.e. (chronologia wysoka).[3]

Tabela przedstawiająca periodyzację kultur egejskich, według chronologii niskiej (wysoka w nawiasie), z dodatkową kolumną dla warstw Troji (wszystkie daty p.n.e., margines błędu do ok. 1350 r. p.n.e. to ok. 100 lat, później ok. 30 lat):[3]

Kreta Grecja Cyklady Troja
Nazwa okresu Datowanie
Wczesny brąz 3100(3500)-2000
EM I 3100-2650 EH I 3100-2650 EC I 3100-2650 I 3100-2600
EM IIA 2650-2400 EH IIA 2650-2400/2150 EC IIA 2650-2400 II 2600-2250
EM IIB 2400-2150 EH IIB 2400-2150[4] EC IIB 2425-2150 III 2250-2100
EM III 2150-2000 EH III 2150-2000 EC III 2150-2000 IV 2100-2000
Średni brąz 2000-1600(1700)
MM IA 2000-1925 MH I 2000-1900 MC I V 2000-1900
MM IB 1925-1850/1675
MM II 1850-1675[5] MH II 1900-1700 MC II VIa-c 1900-1600
MM IIIA 1675-1630 MH III 1700-1600 MC III
MM IIIB 1630-1600
Późny brąz 1600(1700)-1075/1050
LM IA 1600-1500 LH I 1600-1500 LC I 1600-1450 VId 1600-1500
LM IB 1500-1450 LH IIA 1500-1450 VIe 1500-1400
LM II 1450-1400 LH IIB 1450-1400 LC II 1450-1400
LM IIIA1 1400-1365 LH IIIA1 1400-1365 LC III od 1400 VIf-g 1400-1300
LM IIIA2 1365-1330 LH IIIA2 1365-1330 VIh 1300-1250
LM IIIB1 1330-1225 LH IIIB1 1330-1225 VIIa 1250-1180
LM IIIB2 1225-1220 LH IIIB2 1225-1220
LM IIIC 1200-1100 LH IIIC 1200-1100 VIIb-c 1180-1050

Ważniejsze daty i wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. egejska kultura - Encyklopedia PWN (pol.). PWN. [dostęp 2010-09-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 180-181. ISBN 978-83-01-15810-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 181-182. ISBN 978-83-01-15810-1.
  4. Na wielu stanowiskach kontynentalnych faza ta nie występuje
  5. ślady ceramiczne fazy MM II występują przede wszystkim w pałacach i sanktuariach, na innych stanowiskach jest jej brak