Kurucowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Scena batalistyczna z udziałem kuruców, autor nieznany

Kurucowie, także kurucy − zbrojni powstańcy z okresu 1671-1711 przeciwko panowaniu Habsburgów na Węgrzech. Główne powstania kuruców to powstanie Thökölyego (1672) oraz powstanie Rakoczego (1703-1711).

Wojska kuruców składały się głównie z węgierskich chłopów pańszczyźnianych[1], a także – choć w mniejszym stopniu – różnych narodowości słowiańskich[2].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według osiemnastowiecznego uczonego węgierskiego Mátyása Béli, słowo kuruc zostało po raz pierwszy użyte w 1514 roku w stosunku do uzbrojonych chłopów dowodzonych przez György'a Dózsa. Bela przypuszczał, że słowo kuruc pochodzi od łacińskiego słowa cruciatus, czyli krzyżowiec. Miało to mieć związek z tym, że powstanie Doży tak naprawdę rozwinęło się z oficjalnie przygotowywanej krucjaty przeciwko atakujących od pewnego już czasu Węgry Turków.

Współcześnie językoznawcy nie akceptują hipotezy Beli, gdyż słowo pojawiło się dopiero ok. 1660 r. w formach „kurus”, „kuroc” lub „kurudsch” i jest nieznanego pochodzenia. Jego pierwotne znaczenie to rebeliant, powstaniec, dysydent[3].

Poza tym znaczenie słowa trochę się zmieniało w różnych okresach. I tak, w 1671 r. paszę Meniego, bejlerbeja Egeru, używał słowa na określenie uchodźców, głównie szlacheckiego pochodzenia, z terenów dawnego Królestwa Węgier. Wkrótce potem określenie stało się dość popularne i w latach 1671-1711 występuje w tekstach pisanych po węgiersku lub turecku na oznaczenie wszelkiego rodzaju rebeliantów z terenów Węgier i północnego Siedmiogrodu walczących przeciwko władzy Habsburgów.

Uczestnicy pierwszego powstania kuruców sami siebie nazywali bújdosók (zbieg, uciekinier). Przywódca ostatniego powstania kuruców, Franciszek II Rakoczy także nie używał tego słowa.

Przeciwstawny termin, rozpowszechniony po 1678 r., to labancowie, pochodzący od węgierskiego „lobonc” znaczącego dosł. „długie włosy”, co nawiązywało do peruk noszonych przez żołnierzy austriackich. Oznaczało ono Austriaków i ogólnie ich lojalnych stronników.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Sándor Bonkáló, The Rusyns, Carpatho-Rusyn Research Center, 1990 s. 22
  2. Július Bartl, Slovak history: chronology & lexicon, Bolchazy-Carducci Publishers, 2002, s. 257
  3. István Tótfalusi ed., Magyar Etimológiai Nagyszótár (Etymological Dictionary of Hungarian)