Laktoza

Laktoza
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) O-β-D-galaktopiranozylo-(1→4)-α-D-glukopiranoza
Inne nazwy i oznaczenia cukier mleczny, cukier mlekowy
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C12H22O11
Masa molowa	342,30 g/mol
SMILES C([C@@H]1[C@@H]([C@@H]([C@H]([C@@H](O1)O[C@@H]2[C@H](O[C@H]([C@@H]([C@H]2O)O)O)CO)O)O)O)O
Identyfikacja
Numer CAS	63-42-3
PubChem	6134
Multimedia w Wikimedia Commons

Laktoza (łac. lac – "mleko", cukier mleczny), C₁₂H₂₂O₁₁ – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodanów, disacharyd zbudowany z D-galaktozy i D-glukozy, połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym. Występuje w mleku ssaków. Zawartość laktozy:

• mleko krowie – 4,5%;
• mleko ludzkie – 5,5 do 7,5%.

Chemicznie jest to bezbarwna substancja stała o temperaturze topnienia 225 °C, rozpuszczalna w wodzie, słabo rozpuszczalna w alkoholu i nierozpuszczalna w eterze. W jelicie cienkim ssaków enzym laktaza rozkłada laktozę na cukry proste, które ulegają wchłanianiu (absorpcji jelitowej). Występuje u niemowląt w okresie karmienia piersią, później stopniowo zanika. U części Europejczyków i osób pochodzenia europejskiego dzięki specyficznej mutacji również część osób dorosłych jest w stanie trawić laktozę.

Dotyczy to zwłaszcza mieszkańców Europy północnej i środkowej, którzy mogą pić mleko przez całe życie. Blisko 85% dorosłych mieszkańców Europy Północnej nie ma problemów z przyswajaniem laktozy. Na przykład w Szwecji obdarzonych tą mutacją jest prawie 100% mieszkańców, w krajach na wysokości Wielkiej Brytanii – 95%. Szeroko rozprzestrzenioną zdolność trawienia laktozy mają też niektóre szczepy afrykańskie, których kultura związana jest z hodowlą bydła. Natomiast u ludności z innych częściach świata zdolność do trawienia mleka znacznie spada po okresie niemowlęcym. Im dalej na południe od krajów skandynawskich, tym mniejsza tolerancja laktozy u dorosłych.

W Polsce 50% populacji nie jest w stanie trawić laktozy, przez co może ona powodować przykre objawy^{[potrzebne źródło]}. Naturalny brak tego enzymu może w przypadku spożywania mleka prowadzić do nietolerancji laktozy.

Nie dotyczy to produktów mlecznych, jak np. zsiadłe mleko, kefir, jogurt czy sery, w których na skutek procesów fermentacyjnych z udziałem bakterii mlekowych obecność laktozy jest znacznie ograniczona, gdyż ulega przetworzeniu na kwas mlekowy.

Laktozę otrzymuje się z serwatki podczas produkcji sera. Stosowana jest w przemyśle farmaceutycznym jako wypełniacz, w lecznictwie, przemyśle spożywczym i w pirotechnice. Jest najczęściej używanym środkiem rozcieńczającym (excipiens) w recepturze aptecznej. Służy do sporządzania rozcierek (triturationes), w celu uzyskania określonego stężenia substancji czynnej lub jako zabezpieczenie proszków silnie wilgotniejących.

Koncentrat laktozowy uzyskiwany z serwatki jest używany do skarmiania trzody chlewnej.