Młotek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy narzędzia. Zobacz też: inne znaczenia słowa "młotek".
Młotek
Młotek ciesielski
Młotek geologiczny
Młotek kamieniarski
Młotek sędziowski

Młotek – jedno z najstarszych narzędzi używanych przez człowieka, służące do uderzania w materiał w celu jego obróbki, do uderzania w inne narzędzie (np. dłuto, przecinak, wybijak, punktak, itp.) lub do wbijania w różne powierzchnie gwoździ, klinów itp.

Składa się z dwóch podstawowych elementów: obucha i trzonka; całość przypomina literę T („daszek” odpowiada obuchowi).

Obuch najczęściej wykonany jest ze stali narzędziowej (stal narzędziowa węglowa N6, N7 lub N7E) i ma kształt zbliżony do wydłużonego prostopadłościanu z jedno- lub dwustronnie ściętym jednym z końców. Trzonek zwykle jest drewniany. Na ogół połączenie trzonka z obuchem wzmocnione jest przez klin. Wielkością charakteryzującą młotki jest masa obucha (np. młotek 150 g); masa największych ręcznych młotków (młotów) osiąga 20 kg.

Oprócz tradycyjnego młotka do prac mechanicznych, są też młotki do zastosowań specjalnych:

  • młotek blacharski (gumowy) – obuch wykonany jest z twardej gumy, elastycznego tworzywa lub ze stali zakończonej gumowymi nakładkami – służy do kształtowania blachy, może być użyty do pobijania dłuta lub innego narzędzia lub do prac kamieniarskich (przy pracach z użyciem kruchej kostki brukowej); uderzenie takim młotkiem na ogół nie uszkadza powłok lakierniczych i pozwala uniknąć uszkodzeń materiałów obrabianych
  • młotek ciesielski – obuch wykonany ze stali, zamiast ściętego końca są dwa zęby, z których jeden jest krótszy i wygląda jak złamany; w górnej części obucha jest wyżłobienie, w którym może znajdować się magnes służący do przytrzymania gwoździa; drugi koniec obucha służy do wyciągania gwoździ, do kucia i do podważania na zasadzie dźwigni
  • młotek szewski – powierzchnia uderzająca obucha jest wypukła, dostosowana do wbijania gwoździ w miękkie powierzchnie (skórę); zamiast ściętego przeciwległego końca są wygięte „łapki” do wyciągania gwoździ
  • młotek murarski – zwykle nieco większy od młotka tradycyjnego, służy do łamania cegieł, kruszenia lub pobijania twardych materiałów budowlanych itp. prac
  • młotek geologiczny – podobny do młotka murarskiego, jeden jego koniec jest zaostrzony, drugi płaski; służy do rozbijania skał, pobierania próbek materiału skalnego
  • młotek stolarski – ma obuch wykonany z twardego drewna, służy do pobijania innego narzędzia – dłuta, przecinaka itp.
  • młotek spawacza – wykonany wraz z trzonkiem ze stali, o niewielkiej masie, z ostro zakończonym obuchem – służy do usuwania nagaru po spawaniu; często spotyka się trzonki wykonane z grubego drutu zbrojeniowego, którego nierówności polepszają chwyt przez rękawicę
  • młotek kuchenny (tzw. "tłuczek") – charakteryzuje się wykonanym z drewna lub aluminium obuchem o niewielkiej masie, o ryflowanych lub żeberkowanych powierzchniach roboczych, służy najczęściej do rozbijania mięsa
  • młotek rzeźbiarski (pobijak)– z obuchem w kształcie walca zamocowanego współosiowo z trzonkiem, służący do pobijania dłuta rzeźbiarskiego; w wykonaniu z drewna zwany knyplem
  • młotek jubilerski (cyzelarski) – służący do prac jubilerskich, miniaturowy, o niewielkiej masie
  • młoto-klin – młot z długim trzonkiem i ostrym obuchem (przypominającym obuch siekiery); służy do rozbijania pieńków drewnianych; jest wbijany za pomocą dużego młota (5 kg lub więcej), tak aby rozrywać drewno wzdłuż słojów
  • młotek kamieniarski – z obuchem o obu zakończeniach tępych – wykorzystywany na przykład przy brukowaniu
  • groszkownik - zakończony kilkunastoma krótkimi wypustkami, używany do nadawania kamieniowi chropowatej faktury
  • młotek neurologiczny – niewielki młoteczek używany w badaniu neurologicznym do sprawdzania odruchów bezwarunkowych
  • młotek zegarmistrzowskizegarmistrz oprócz zwykłego młotka ślusarskiego używa kilku rodzajów innych młotków: młotka stalowego mającego z jednej strony płaski obuch, a z drugiej ostry rąb (długość obucha od 35 do 100 mm)[potrzebne źródło], młotka mosiężnego do prostowania blach i prętów oraz młotka z drewna bukowego lub rogu do prostowania kopert
  • młotek sędziowski lub sądowy – używany do uciszania uczestników postępowania procesowego lub publiczności w sądzie[1]
  • młotek awaryjny do wybijania szyb – rodzaj młotka z obuchem zakończonym ostrym czubkiem używany w środkach transportu drogowego do wybijania szyb okien przewidzianych jako wyjście awaryjne; używany tylko w przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa życia pasażerów i obsługi (wypadki drogowe, pożar, itp.) gdy niemożliwe jest opuszczenie pojazdu normalnym wyjściem; często wykonany z tworzywa sztucznego jedynie z metalowymi zakończeniami obucha

Młot, młotek i młoteczek określają także inne przedmioty zbliżone kształtem lub funkcją – różne części składowe mechanizmów, urządzeń itp. lub też całe maszyny.

Przypisy

  1. Tomasz Pietryga, Krótka historia sędziowskiego młotka (w:) Rzeczpospolita z 2008-06-14/15 (artykuł on-line)