M-Gerät

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gruba Berta podczas działań bojowych
Typ Gamma wz. 12 (stacjonarny) na stanowisku ogniowym

M-Gerät, popularnie znana jako Dicke Bertha (pol. gruba berta) – ciężki moździerz oblężniczy kalibru 420 mm, produkowany przez zakłady Kruppa w Essen.

Był to najcięższy moździerz I wojny światowej zdolny przebić stropy wszystkich fortów tamtego okresu o grubości 2,5 m oraz osłony pancerne o grubości do 300 mm. Istniała stacjonarna wersja działa oznaczona jako Gamma wz. 1913 i jej ciągniona wersja oznaczona typ M wz. 1914. Obydwie wersje powstały w firmie Krupp pod kierunkiem prof. Rausenbergera. Niemcy w chwili wybuchu I wojny światowej dysponowali 5 moździerzami stacjonarnymi i 2 ciągnionymi. Użyto je do burzenia fortów belgijskich (Liege, Namur) i francuskich (Manonvillers). Były również wykorzystane do ostrzeliwania twierdzy Modlin, którą broniła 105–tysięczna załoga rosyjska oraz ostatecznego rozbicia wzniesionej przez Austriaków, a następnie opanowanej przez Rosjan twierdzy Przemyśl.

Na metalowej platformie, umieszczanej w wykopie ziemnym o głębokości 2 i długości 11 m był montowany moździerz Gamma wz. 1913. Podczas odrzutu i powrotu lufa wodziła się wzdłuż kołyski, która była ułożyskowana w gniazdach łoża górnego. Posiadał zamek typu śrubowo-szczeblowego. Oporopowrotnik zapewniał pochłanianie energii odrzutu oraz powrót zespołu odrzutowego do położenia wyjściowego. Mechanizm podniesieniowy był typu łukowo-zębatego. Na łożu dolnym o dwumetrowej wysokości był osadzony obrotowo zespół wahadłowy. Mechanizm kierunkowy zapewniał naprowadzanie moździerza w płaszczyźnie poziomej. Ładowanie było dwudzielne i częściowo zmechanizowane, a odbywało się przy kącie podniesienia lufy 7°. Na stanowisko ogniowe moździerz był przewożony trakcją kolejową w dziesięciu 20–tonowych elementach. Obsługa liczyła 250 żołnierzy. Używano 2 składów pociągów do przetransportowania baterii moździerzy (2 działa) i wyposażenia (bez amunicji). Przygotowanie stanowiska wymagało doprowadzenia linii kolejowej i wykopania 90 m³ ziemi pod platformę (3 dni pracy kompanii kolejowej). Wysokość moździerza przy lufie spoziomowanej 3,4 m, przy maksymalnym kącie podniesienia 8 m.

Moździerz ciągniony typu M wz.1914 wyposażono w lufę skróconą do 12 kalibrów. Na jednoogonowym łożu dolnym umieszczono sztywno zespół wahadłowy. Osadzono w nim także oś kół jezdnych wyposażonych w okola. Za pomocą mechanizmu kierunkowego odbywała się zmiana kąta naprowadzenia w płaszczyźnie poziomej, poprzez przesunięcie położenia ogona łoża względem belki lemieszowej. Moździerz był rozkładany na 4 części do transportu na dalsze odległości i przewożony na przyczepach transportowych za pomocą ciągników parowych lub spalinowych. Do strzelania stosowano amunicję rozdzielnego ładowania z pociskami burzącymi, odłamkowo–burzącymi i przeciwpancernymi. Korpus pocisku odłamkowo–burzącego fragmentował się na około 15 000 odłamków o masie 10–60 g, skutecznych w promieniu do 300 m. Donośność cięższych odłamków o prędkości do 2000 m/s osiągała 2000 m.

Wyprodukowano ok. 30 szt. Gruba berta mogła w ciągu godziny wystrzelić 10 pocisków po 930 kg na odległość do 15 km, a do jej obsługi potrzeba było setki ludzi. Często mylona z tzw. działem paryskim. Wciąż pozostaje najcięższym moździerzem polowym użytym bojowo. Cięższe były tylko moździerze samobieżne Karl i moździerze stałe.

Nazwa G.B. (Dicke Bertha) była żargonowym określeniem wojskowym w celu „uhonorowania” żony fabrykanta broni Gustawa Kruppa, Berty Krupp.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

1. Typ Gamma wz. 12 (stacjonarny)

  • długość lufy: 16 kalibrów
  • masa: 150 t
  • donośność: 14,2 km
  • łoże: stacjonarne
  • transport na 10 platformach kolejowych

2. Typ M wz. 14 (polowy)

  • długość lufy: 16 kalibrów
  • masa: 42,6 t
  • donośność: 9,3 i 12,25 km
  • łoże: kołowe

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9
  • Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 80. ISBN 83-86028-01-7.