Cesarstwo Niemieckie

Deutsches Reich Rzesza Niemiecka, Cesarstwo Niemieckie
← ← ← ← ← 1871-1918 →
Flaga II Rzeszy Niemieckiej Godło II Rzeszy Niemieckiej
Dewiza: Bóg z nami (Gott mit uns)
Hymn: Heil dir im Siegerkranz (Oficjalnie jednak Druga Rzesza nie posiadała hymnu państwowego.Gdy wymagał tego protokół grano pieśń "Wacht Am Rhein" lub hymn pruski)
Język urzędowy	niemiecki
Język używany	niemiecki, polski, pomorski, duński, śląski, francuski
Stolica	Berlin
Ustrój polityczny	monarchia konstytucyjna
Ostatnia głowa państwa	cesarz niemiecki i król Prus (ostatni) Wilhelm II Hohenzollern
następca tronu	książę Wilhelm von Hohenzollern
Ostatni szef rządu	kanclerz II Rzeszy (ostatni) książę Maksymilian Badeński
Powierzchnia  • całkowita	540 858 km²
Liczba ludności (1910)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	64 925 993 120,0 osób/km²
Jednostka monetarna	1 Marka – 100 fenigów
Proklamacja	18 stycznia 1871
Strefa czasowa	UTC +1

Proklamacja Rzeszy Niemieckiej w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego

Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po upadku tego państwa jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

Użycie wyrazu Rzesza (Reich) w nazwie nawiązywało do istniejącego w latach 962-1806 Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (w jęz. niemieckim Heiliges Römisches Reich deutscher Nation) – tzw. Pierwszej lub Starej Rzeszy.

Cesarstwo Niemieckie było monarchią konstytucyjną i państwem federalnym, złożonym z państw wchodzących w skład Rzeszy będących monarchiami (ale nie krajów Rzeszy jak Republika Weimarska) oraz wolnych miast. Godność cesarską sprawował zawsze ex officio król największego państwa, czyli Prus.

Jego oficjalny tytuł nie brzmiał "cesarz Niemiec" lub "cesarz Niemców", lecz "cesarz niemiecki", co oznaczało, że cesarz miał jedynie prezydować Rzeszy, gdyż był on "primus inter pares", czyli "pierwszy wśród równych" wobec innych władców niemieckich. Taką formułę przyjęto także, aby nie drażnić Austro-Węgier, które co prawda zostały pokonane przez Prusy, ale cesarz Franciszek Józef cieszył się nadal dużym autorytetem i poparciem niektórych władców niemieckich, siłą zmuszonych do posłuszeństwa Prusakom. Ponadto obawiano się implikacji narodowych, aby nie wywoływać nastrojów demokratycznych i rewolucyjnych wśród społeczeństwa.

Konstytucja Rzeszy Niemieckiej była napisana tak, że do końca jego istnienia prawnicy spierali się czy uznać Niemcy za "państwo związkowe" (Bundesstaat) czy za "związek państw" (Staatenbund). Ideologia nie przeszkadzała Prusom w ścisłej kontroli niemieckiego życia wewnętrznego i polityki zewnętrznej, ponieważ o wszystkich najważniejszych sprawach decydował w istocie kanclerz powoływany przez cesarza, a stosunki z poszczególnymi królami i książętami regulowane były poprzez nieformalne związki partnerstwa i zależności.

Okresy historyczne

• 1871–1890 cesarstwo Hohenzollernów – okres bismarckowski
• 1890–1918 cesarstwo Hohenzollernów – epoka wilhelmińska i pierwsza wojna światowa

Cesarze niemieccy

• Wilhelm I Hohenzollern, król Prus i cesarz niemiecki (1871–1888)
• Fryderyk III Hohenzollern, król Prus i cesarz niemiecki (1888)
• Wilhelm II Hohenzollern, król Prus i cesarz niemiecki (1888–1918)

Kanclerze Rzeszy

• Otto von Bismarck – 21 marca 1871 do 20 marca 1890
• Leo von Caprivi – 20 marca 1890 do 26 października 1894
• Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst – 29 października 1894 do 17 października 1900
• Bernhard von Bülow – 17 października 1900 do 14 lipca 1909
• Theobald von Bethmann-Hollweg – 14 lipca 1909 do 13 lipca 1917
• Georg Michaelis – 14 lipca do 1 listopada 1917
• Georg von Hertling – 1 listopada 1917 do 30 września 1918
• Maximilian von Baden – 3 października do 9 listopada 1918
• Friedrich Ebert – 9 do 11 listopada 1918

Kraje Rzeszy

Kraj	Forma	Stolica	Obszar w km² 1910	Ludność 1910
Prusy Bawaria Wirtembergia Saksonia Badenia Mecklenburg-Schwerin Hesja Oldenburg Sachsen-Weimar-Eisenach Mecklenburg-Strelitz Brunszwik Sachsen-Meiningen Anhalt Sachsen-Koburg-Gotha Sachsen-Altenburg Lippe-Detmold Waldeck Schwarzburg-Rudolstadt Schwarzburg-Sondershausen Reuss linii młodszej Schaumburg-Lippe Reuss linii starszej Hamburg Lubeka Brema Alzacja-Lotaryngia	Królestwo Królestwo Królestwo Królestwo Wielkie Księstwo Wielkie Księstwo Wielkie Księstwo Wielkie Księstwo Wielkie Księstwo Wielkie Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Księstwo Wolne Miasto Wolne Miasto Wolne Miasto Terytorium Rzeszy	Berlin Monachium Stuttgart Drezno Karlsruhe Schwerin Darmstadt Oldenburg Weimar Neustrelitz Brunszwik Meiningen Dessau Koburg/Gotha Altenburg Detmold Arolsen Rudolstadt Sondershausen Gera Bückeburg Greiz Hamburg Lubeka Brema Strasburg	348 780 75 870 19 507 14 993 15 070 13 127 7 688 6 429 3 610 2 929 3 672 2 468 2 299 1 977 1 324 1 215 1 121 941 862 827 340 316 414 298 256 14 522	40 165 219 6 887 291 2 437 574 4 806 661 2 142 833 639 958 1 282 051 483 042 417 149 106 442 494 339 278 762 331 128 257 177 216 128 150 937 61 707 100 702 89 917 152 752 46 652 72 769 1 014 664 116 599 299 526 1 874 014
Rzesza Niemiecka	Cesarstwo	Berlin	540 858	64 925 993

Demografia

Zmiany Demograficzne w Cesarstwie Niemieckim w latach 1871-1910:

• 1871 - 41,058,792
• 1890 - 49,428,470 8,369,678
• 1900 - 56,367,187 6,938,717
• 1910 - 64,925,993 8,558,806

Podział Ludności Cesarstwa Niemieckiego na podstawie języków w 1910 roku.

Język	Populacja	%
Niemiecki	51,883,131	92,05%
Polski	3,086,489	5,48%
Francuski	211,679	0,38%
Duński	141,061	0,25%
Inne	1,044,827	1,84%
Suma	56,367,187	100%

Państwa zależne

L.p.	Państwo	Początek zależności	Koniec zależności	Komentarz
1.	Schutzgebiete	1885	faktycznie - 1914/1918 oficjalnie - 1919	protektoraty niemieckie
2.	Królestwo Belgii	1914	1918	od ofensywy niemieckiej w 1914 do kontrofensywy alianckiej
3.	Królestwo Polskie	1916	1918

Zobacz też

• Armia Cesarstwa Niemieckiego

Literatura

1. Paluszyński Tomasz, Historia Niemiec i państw niemieckich. Zarys dziejów politycznych, Oficyna Wydawnicza Wyższej Szkoły Języków Obcych w Poznaniu, wyd. II popr. i uzupełn., Poznań 2006, s. 386.

Linki zewnętrzne

• Gesetz betreffend die Verfassung des Deutschen Reichs (Reichsverfassung vom 16.04.1871) in Volltext
• Gemeindeverzeichnis Deutschland 1900