Mahmud al-Kaszgari

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa z Dywanu języków tureckich ukazująca podział językowy plemion tureckich

Mahmud al-Kaszgari (XI w.) – filolog, językoznawca i leksykolog muzułmański pochodzenia tureckiego.

Pochodził z arystokracji Kaszgaru. Jego przodkowie byli emirami (begami) zarządzającymi okręgami (wilajetami) zamieszkałymi gł. przez Oguzów. Wysoko wykształcony; znał języki: arabski i perski. W czasie swych licznych podróży przez miasta, osady, koczowiska i pastwiska osiadłych i koczujących plemion tureckich (Oguzów, Turkmenów, Kirgizów, Czigilów, Jagmanów, Tuchsi, Pieczyngów, Kipczaków, Baszgirtów, Basmilów, Czaruków, Czomulów, Jabāków i in.) zbierał materiał etnograficzny, geograficzny, a zwł. językowy.

Jego jedyne zachowane dzieło Dywan języków tureckich (oryg. Dīwānu l-Luġat al-TurkSłownik języków tureckich) znany jest tylko z jednego odpisu z 1266. Składa się ono z kilku części:

  • zestaw leksyki licznych języków i dialektów tureckich
  • szkicowe omówienie rozmieszczenia języków tureckich
  • pierwsza próba klasyfikacji języków tureckich
  • informacje z zakresu fonetyki historycznej i gramatyki tychże języków
  • materiał dotyczący dziejów, geografii, oraz etnografii ludów tureckich (łącznie z fragmentami poezji, przysłowiami, legendami, wierzeniami itp.)
  • najstarsza turecka mapę świata (z najstarszym ukazaniem Japonii)

Przyczyną jego napisania była prawdopodobnie chęć ukazania innym nacjom, zwł. dworowi abbasydzkiemu, kultury, języków, wierzeń, obyczajów, zalet i dorobku swych współrodaków, ludów tureckich. Za jego życia trwała właśnie ekspansja Turków Seldżuckich (Seldżuków) na kraje arabskie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]