Mahmud al-Kaszgari
Mahmud al-Kaszgari (XI w.) – filolog, językoznawca i leksykolog muzułmański pochodzenia tureckiego.
Pochodził z arystokracji Kaszgaru. Jego przodkowie byli emirami (begami) zarządzającymi okręgami (wilajetami) zamieszkałymi gł. przez Oguzów. Wysoko wykształcony; znał języki: arabski i perski. W czasie swych licznych podróży przez miasta, osady, koczowiska i pastwiska osiadłych i koczujących plemion tureckich (Oguzów, Turkmenów, Kirgizów, Czigilów, Jagmanów, Tuchsi, Pieczyngów, Kipczaków, Baszgirtów, Basmilów, Czaruków, Czomulów, Jabāków i in.) zbierał materiał etnograficzny, geograficzny, a zwł. językowy.
Jego jedyne zachowane dzieło Dywan języków tureckich (oryg. Dīwānu l-Luġat al-Turk – Słownik języków tureckich) znany jest tylko z jednego odpisu z 1266. Składa się ono z kilku części:
- zestaw leksyki licznych języków i dialektów tureckich
- szkicowe omówienie rozmieszczenia języków tureckich
- pierwsza próba klasyfikacji języków tureckich
- informacje z zakresu fonetyki historycznej i gramatyki tychże języków
- materiał dotyczący dziejów, geografii, oraz etnografii ludów tureckich (łącznie z fragmentami poezji, przysłowiami, legendami, wierzeniami itp.)
- najstarsza turecka mapę świata (z najstarszym ukazaniem Japonii)
Przyczyną jego napisania była prawdopodobnie chęć ukazania innym nacjom, zwł. dworowi abbasydzkiemu, kultury, języków, wierzeń, obyczajów, zalet i dorobku swych współrodaków, ludów tureckich. Za jego życia trwała właśnie ekspansja Turków Seldżuckich (Seldżuków) na kraje arabskie.
Bibliografia [edytuj]
- Edward Tryjarski, Kutura ludów tureckich w świetle przekazu Mahmūda z Kaszgaru (XI w.), Polska Akademia Nauk, Warszawa 1993.
