Julia Kristeva

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Julia Kristeva
Юлия Кръстева
Julia Kristeva (2008)
Julia Kristeva (2008)
Data i miejsce urodzenia 24 czerwca 1941
Sliwen
Zawód krytyk literacki, filozof
Narodowość bułgarska
Alma Mater Uniwersytet Sofijski
Małżeństwo Philippe Sollers
Odznaczenia
Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Komandor Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Kawaler Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Julija Krystewa w Wikicytatach

Julia Kristeva (bułg. Юлия Кръстева, Julija Krystewa; ur. 24 czerwca 1941 w Sliwenie) – francuska językoznawczyni, psychoanalityczka i filozofka pochodzenia bułgarskiego.

Życie i kariera akademicka[edytuj | edytuj kod]

Kristeva była córką księgowego kościelnego. Z uwagi na to, że jej rodzice nie należeli do Bułgarskiej Partii Komunistycznej, zarówno ona, jak i jej siostra, pozbawiona została związanych z tym przywilejów. Uczęszczała do szkoły prowadzonej przez siostry dominikanki, w której nauczanie prowadzone było w języku francuskim. W tym czasie miała okazję poznać dzieła Michała Bachtina. Naukę kontynuowała na Uniwersytecie Sofijskim. Podczas dalszych studiów, w wieku 24 lat, w 1965, uzyskała możliwość prowadzenia pracy naukowej, co pozwoliło jej na wyjazd do Francji w grudniu tego samego roku. Studia kontynuowała na kilku francuskich uniwersytetach.

Julia Kristeva poślubiła francuskiego pisarza Philippe'a Sollersa, z którym ma syna.

Koncepcje i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Zainteresowania Julii Kristeva sytuują się na przecięciu takich dziedzin jak językoznawstwo, literaturoznawstwo i psychoanaliza. W krajach anglosaskich znana jest przede wszystkim jako przedstawicielka feminizmu francuskiego. Jej prace wpłynęły przede wszystkim na feministyczną teorię literatury i filozofię feministyczną, szczególnie w nurcie postmodernistycznym.

Kristeva wychowała się w tradycji marksizmu i formalizmu. Duże oddziaływania na nią miały prace Michała Bachtina (co uwidacznia się szczególnie w jej esejach poświęconych transgresji, które wywarły spory wpływ na badaczy polityki kulturalnej). Kristeva przyczyniła się też do popularyzacji prac Bachtina na Zachodzie.

Początkowo zainteresowała się strukturalizmem, nawiązując też ścisłą współpracę z Rolandem Barthesem, czołowym reprezentantem tego nurtu. Jednak podobnie jak sam Roland Barthes szybko rozczarowała się tym kierunkiem.

Po wydarzeniach wiosny 1968 poszukiwała nowej drogi w polityce, która byłaby alternatywą zarówno dla zachodniego kapitalizmu, jak i wschodniego komunizmu.

W 1970 przystąpiła do grupy intelektualistów skupionych wokół pisma Tel Quel.

W opublikowanej w 1974 książce La Révolution du langage poétique dokonała analizy tekstów literackich, korzystając z podejścia językoznawczego i psychoanalitycznego, przedstawiając swój projekt swoistej mikropolityki tożsamości (w wyniku psychoanalitycznego procesu podmiot zdobywa wyzwalającą wiedzę o sobie).

W pracach z 1980 Pouvoirs de l'horreur. Essai sur l'abjection, z 1981 Temp du Femme i z 1986 Stabat Mater (w której to skoncentrowała się na kulcie Maryi Panny), przedstawiła swoje studia nad konstrukcją kobiecej tożsamości.

Ponadto pisała też o pracach Marcela Prousta (o sposobie przedstawiania czasu w jego powieściach).

Ukuła określenie "intertekstualność" w odniesieniu do teorii literatury, zmieniając dotychczasowy sposób patrzenia i analizowania dzieł literackich. Według Kristevej każdy tekst jest "mozaiką" składającą się z innych tekstów; jego intertekstualność polega na tym, iż czerpie ze wszystkich tekstów przed nim napisanych. Analiza tekstu literackiego nie może zatem polegać na rozpatrywaniu go w oderwaniu od innych tekstów; jedynie poprzez odniesienie danego tekstu do tekstów wcześniej powstałych pozwoli umieścić jego znaczenie w szerszym kontekście społecznym i zrozumieć, w jaki sposób powstała struktura tego tekstu[1].

Teoria Kristevej jest ściśle związana z teorią poststrukturalizmu.

Krytyka warsztatu naukowego Kristevej[edytuj | edytuj kod]

Profesorowie matematyki i fizyki Alan Sokal i Jean Bricmont w książce Modne bzdury (Fashionable Nonsense)[2] zwracają uwagę na fakt, że Julia Kristeva jako teoretyk literatury, w swoich pracach stara się stworzyć matematyczną teorię języka poetyckiego. W tym celu powołuje się ona na rozmaite twierdzenia matematyczne, których, jak wynika z tekstu, nie rozumie. Np. w traktacie o teorii polityki Kristeva wypisała definicję pewnego pojęcia matematycznego ze źle przerysowanymi niezrozumiałymi dla niej symbolami matematycznymi. Według Sokala i Bricmonta, Kristeva nie rozumie tego, o czym pisze, a jeżeli ozdabia swoje teksty o literaturze odwołaniami do matematyki, to tylko po to, aby na czytelnikach zrobić wrażenie kobiety niezwykle wykształconej i inteligentnej, wiedząc, że wśród ludzi zajmujących się teorią literatury mało jest takich, którzy jej aluzje do matematyki zrozumieją.

Przypisy

  1. Michał Paweł Markowski, Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej w: Julia Kristeva Czarne słońce. Depresja i melancholia, Universitas, Kraków 2007
  2. Alan Sokal, Jean Bricmont, Modne Bzdury, Prószyński i S-ka 2004, s. 49-58

Tłumaczenia prac na język polski[edytuj | edytuj kod]