Lewica
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Początki [edytuj]
Określenie lewica pochodzi z okresu rewolucji francuskiej, kiedy we francuskich Stanach Generalnych deputowani stanu trzeciego zasiadali po lewej stronie od prowadzącego (reprezentanci arystokracji i duchowieństwa siedzieli po prawej). W czasie trwania rewolucji francuskiej, Zgromadzenie Ustawodawcze (francuski parlament) zmieniło zasady obradowania, a najbardziej radykalne grupy (jak jakobini) były zwane góralami (zajmowali miejsca w parlamencie od góry).
Po klęsce rewolucji francuskiej, w XIX wieku mianem lewicy określano różnorakie środowiska radykalne: liberalne, później także socjalistyczne. Po restauracji, francuscy radykałowie opowiadali się między innymi za zniesieniem monarchii, rozdziałem państwa od kościoła, wolnością gospodarczą i równością wobec prawa. Początek XIX wieku to tworzenie się parlamentów i demokratyzacja ustrojów europejskich, co oznaczało wzrost poparcia dla lewicy (na przykład w krajach skandynawskich: norweska lewica, duńska lewica).
Rozwój [edytuj]
Wraz z monopolizacją gospodarki kapitalistycznej i alienacją pracy, narodziła się myśl socjalistyczna (początkowo w krajach najbardziej rozwiniętych: Francja (Henri de Saint-Simon, Charles Fourier) i Anglia (Robert Owen). Karol Marks i Fryderyk Engels, rozwinęli zalążki myśli socjalistycznej, dążącego do zmiany systemu społecznego oraz gospodarczego i utworzenia socjalizmu. Wraz ze wzrostem klasy robotniczej i jej świadomości społecznej partie marksistowskie wchodziły do parlamentów ówczesnej Europy, czym kwestionowały tradycyjny podział na lewicę i prawicę.
Tymczasem liberalni radykałowie przesunęli się na bardziej centrowe pozycje, jednocześnie próbując ratować kapitalizm zgadzali się na różne socjalne projekty (liberalizm społeczny) zaspokajając poniekąd żądania klasy robotniczej. W szczególności ten nurt polityczny rozwinął się w Wielkiej Brytanii, podczas rządów Partii Liberalnej w latach 1906-1914 (okres liberalnych reform opieki społecznej[1]).
W dzisiejszych czasach [edytuj]
Dziś do lewicy, w szczególności w krajach europejskich najczęściej zalicza organizacje o poglądach socjaldemokratycznych, zielonych, anarchistycznych oraz komunistycznych. Jednak w wielu krajach nie wytworzyło się przywiązanie lewicy do wyżej wymienionych ideologii politycznych, na przykład określana jako socjalliberalna lub liberalna Partia Demokratyczna (USA) (choć jest on często zastępowany innym) a w wielu krajach istnieją także dwie silne partie, które w naszym odczuciu można byłoby zaliczyć do partii lewicowych[2].
W latach 60. XX wieku pojawiła się Nowa lewica. Tym mianem określa się w skrócie różne grupy odwołujące się do idei ekologicznych, internacjonalistycznych, feministycznych, a także pacyfistycznych.
Krytyka [edytuj]
Wiele partii politycznych obecnie nie wiąże się z konkretna ideą i posiada postulaty charakterystyczne dla lewicy jak i prawicy, dlatego podział na lewicę i prawicę bywa często kwestionowany. Powodem takiego stanu rzeczy jest przemienianie się partii masowych w partie wyborcze, które nie dążą zasadniczo do zmian społeczno-gospodarczych ale ich głównym zadaniem jest zwycięstwo w wyborach. Wśród środowisk kwestionujących ten podział, pojawił się pomysł zastąpienia go przez podział dwuosiowy, gdzie jedna oś przedstawia kwestie ekonomiczne, druga zaś społeczne.
