Lewica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy nurtu politycznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa Lewica.

Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Określenie lewica pochodzi z okresu rewolucji francuskiej, kiedy we francuskich Stanach Generalnych deputowani stanu trzeciego zasiadali po lewej stronie od prowadzącego (reprezentanci arystokracji i duchowieństwa siedzieli po prawej). W czasie trwania rewolucji francuskiej, Zgromadzenie Ustawodawcze (francuski parlament) zmieniło zasady obradowania, a najbardziej radykalne grupy (jak jakobini) były zwane góralami (zajmowali miejsca w parlamencie od góry).

Po klęsce rewolucji francuskiej, w XIX wieku mianem lewicy określano różnorakie środowiska radykalne: liberalne, później także socjalistyczne. Po restauracji, francuscy radykałowie opowiadali się między innymi za zniesieniem monarchii, rozdziałem państwa od kościoła, wolnością gospodarczą i równością wobec prawa. Początek XIX wieku to tworzenie się parlamentów i demokratyzacja ustrojów europejskich, co oznaczało wzrost poparcia dla lewicy (na przykład w krajach skandynawskich).

Rozwój[edytuj | edytuj kod]

Wraz z monopolizacją gospodarki kapitalistycznej i alienacją pracy, narodziła się myśl socjalistyczna (początkowo w krajach najbardziej rozwiniętych: Francja (Henri de Saint-Simon, Charles Fourier) i Anglia (Robert Owen). Karol Marks i Fryderyk Engels, rozwinęli zalążki myśli i ruchu socjalistycznego, dążącego do zmiany systemu społecznego oraz gospodarczego, przebudowy struktury społeczeństwa i stosunków produkcji w gospodarce i utworzenia socjalizmu. Wraz ze wzrostem klasy robotniczej i jej świadomości społecznej partie marksistowskie wchodziły do parlamentów ówczesnej Europy, czym kwestionowały tradycyjny podział na lewicę i prawicę.

Tymczasem liberalni radykałowie przesunęli się na bardziej centrowe pozycje, jednocześnie próbując ratować kapitalizm zgadzali się na różne socjalne projekty (liberalizm społeczny) zaspokajając poniekąd żądania klasy robotniczej. W szczególności ten nurt polityczny rozwinął się w Wielkiej Brytanii, podczas rządów Partii Liberalnej w latach 1906-1914 (okres liberalnych reform opieki społecznej[1]).

W dzisiejszych czasach[edytuj | edytuj kod]

Dziś do lewicy, w szczególności w krajach europejskich, najczęściej zalicza organizacje o poglądach socjaldemokratycznych czy socjalistyczno-demokratycznych, zielonych, komunistycznych, neokomunistycznych, eurokomunistycznych, anarchistycznych czy anarchosyndykalistycznych. Jednak w wielu krajach nie wytworzyło się przywiązanie lewicy do wyżej wymienionych ideologii politycznych, w ścisłym ich znaczeniu, na przykład określana jako socjalliberalna lub liberalna Partia Demokratyczna jest uznawana za emanację lewicy w USA, przy czym liberalizm w rozumieniu amerykańskim (a szerzej - angloamerykańskim) jest na wielu płaszczyznach bliski europejskiemu rozumieniu socjaldemokracji. W wielu krajach świata istnieją także co najmniej dwie silne partie obecne w strukturach parlamentarnych, które można zaliczyć do lewicowych, w Europie są to np. Portugalia, Grecja, Holandia, Francja czy Dania. W systemach opartych o ordynację większościową lub/i dominację dwóch głównych partii na scenie politycznej i w parlamencie, jedna z nich jest zwykle zaliczana do lewicy (np. Partia Pracy w Wielkiej Brytanii czy Partia Socjalistyczna we Francji). W wielu zachodnioeuropejskich systemach partyjnych i kulturach politycznych także partie prawicowe bądź centrowe przyjmują przynajmniej niektóre postulaty charakterystyczne dla lewicy.

Niekiedy wyróżnia się także podział na centrolewicę, lewicę, radykalną lewicę czy wręcz skrajną lewicę (za kryterium odróżenienia lewicy radykalnej od skrajnej - a obie odznaczają się z zasady mocnym akcentowaniem lewicowych pryncypiów programowych - przyjmuje się często stosunek do form własności i produkcji oraz sprawowania władzy, skrajna lewica domaga się zwykle całkowitej nacjonalizacji bądź kolektywizacji własności gospodarczej, natomiast radykalna lewica może dopuszczać także inne bądź mieszane i współistniejące ze sobą formy własności gospodarczej, np. państwową, spółdzielczą i prywatną).

W latach 60. XX wieku pojawiła się Nowa lewica. Tym mianem określa się w skrócie różne grupy radykalnie lewicowe odwołujące się do idei ekologicznych, internacjonalistycznych, feministycznych, a także pacyfistycznych.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Wiele partii politycznych obecnie nie wiąże się z konkretna ideą i posiada postulaty charakterystyczne dla lewicy jak i prawicy, dlatego podział na lewicę i prawicę bywa często kwestionowany. Powodem takiego stanu rzeczy jest przemienianie się partii masowych w partie wyborcze, które nie dążą zasadniczo do zmian społeczno-gospodarczych ale ich głównym zadaniem jest zwycięstwo w wyborach. Wśród środowisk kwestionujących ten podział, pojawił się pomysł zastąpienia go przez podział dwuosiowy, gdzie jedna oś przedstawia kwestie ekonomiczne, druga zaś społeczne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. wprowadzono ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie od bezrobocia, emerytalnego wprowadzono podatek progresywny itd