Najwyższy Trybunał Administracyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rzeczpospolita
Polska

Godło II RP

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka II RP



Najwyższy Trybunał Administracyjny – organ władzy sądowej w II Rzeczypospolitej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W budowanym od podstaw po okresie zaborów ustroju II Rzeczypospolitej nie mogło zabraknąć instytucji sądownictwa administracyjnego. Pierwsze działania władz miały na celu utrzymanie w mocy i dostosowanie do warunków niepodległego państwa ustaw odziedziczonych po zaborcach, do czasu wprowadzenia jednolitego, ogólnopolskiego unormowania. Pierwszy raz NTA został zapowiedziany przez art. 73 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (konstytucji marcowej) z dnia 17 marca 1921 roku (Dz. U. z 1921 r. Nr 44, poz. 267), według której Najwyższy Trybunał Administracyjny stać miał na czele sądownictwa administracyjnego, powołanego do orzekania o legalności aktów administracyjnych w zakresie administracji tak rządowej jak i samorządowej.

Szczegółowe regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja zapowiedziała sądownictwo administracyjne co najmniej dwuinstancyjne, z udziałem ławników. Tych ostatnich deklaracji nie urzeczywistniono (w województwach zachodnich, tj. w województwach pomorskim, poznańskim i śląskim, istniało jeszcze tzw. sądownictwo administracyjne niższego stopnia). Był to sąd szczególny, jednoinstancyjny, o kompetencji kasacyjnej, sprawujący kontrolę legalności decyzji organów administracji publicznej w zakresie wyznaczonym ochroną publicznych praw podmiotowych jednostki, w sprawach określonych klauzulą generalną zacieśnioną enumeracją nielicznych wyjątków. Delegację z art. 73 ustawy zasadniczej wykonał sejm w ustawie z 3 sierpnia 1922 roku o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz. U. z 1926 r. Nr 68, poz. 400). Mimo że z obu powyższych aktów prawnych, a także z rozporządzenia (z mocą ustawy) Prezydenta RP z 27 października 1932 roku o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz. U. z 1932 r. Nr 94, poz. 806), wynikało, że Najwyższy Trybunał Administracyjny powinien być wyższą instancją w przynajmniej dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnosądowym, postulat ten nie został nigdy w pełni zrealizowany. Wojewódzkie sądy administracyjne działały jedynie w trzech województwach zachodnich z siedzibami w Katowicach, Poznaniu i Toruniu. Ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku, w artykule 70, stanowiła jedynie, że 1. Powołuje się. . . . b) Najwyższy Trybunał Administracyjny do orzekania o legalności aktów administracyjnych. NTA był już jednak powołany i działał nadal według przepisów ustawy z 1922 roku. W międzyczasie wydane zostało jeszcze rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1932 roku o Naczelnym Trybunale Administracyjnym, które poza tym, że nie wspominało już o czynniku obywatelskim (ławnicy), żadnych istotnych zmian w zakresie tego sądownictwa nie wprowadziło.

Praktyka funkcjonowania i ocena działalności[edytuj | edytuj kod]

Organizacja trybunału, zwłaszcza niedostateczna ilość sędziów powodowała, że rosły zaległości. Budowę sądów niższego szczebla, z udziałem czynnika obywatelskiego, odłożono na później, tłumacząc się problemami finansowymi młodego państwa oraz brakiem wykształconej kadry – w konsekwencji tego niższe instancje nie powstały. Mimo że Najwyższy Trybunał Administracyjny nie spełnił wszystkich pokładanych nadziei, jego rola w systemie organów II Rzeczypospolitej postrzegana jest pozytywnie. Niejednokrotnie był on jedyną możliwością obrony przed sprzecznym z prawem działaniem administracji. Trybunał przeważnie uchylał zaskarżane decyzje administracyjne.

Najwyższy Trybunał Administracyjny po 1 września 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Wybuch II wojny światowej przerwał działanie NTA, którego nie reaktywowano po jej zakończeniu, mimo że – zgodnie z postanowieniami Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego – do czasu uchwalenia nowej konstytucji obowiązywać miały postanowienia konstytucji marcowej. Współczesnym odpowiednikiem NTA jest Naczelny Sąd Administracyjny.