1921

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

rok 1921 / MCMXXI XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1919 « 1920 « 1921 » 1922 » 1923

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Nagrody Nobla
6 Zobacz też
7 Święta ruchome

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

4 stycznia – wicepremier Ignacy Daszyński ustąpił z rządu.
16 stycznia – w Krakowie zorganizowano uroczystość powitania wracającej z frontu 6. Dywizji Piechoty. W kościele Mariackim odprawiono nabożeństwo, a na Rynku Głównym 53 żołnierzy dywizji udekorowano krzyżami Virtuti Militari i odbyła się defilada.
19 stycznia – w Krakowie otwarto nowy warsztat sztuki kościelnej „Wit Stwosz”.
27 stycznia – Polska uznała Łotwę i Estonię.
2 lutego – Polska podpisała układ sojuszniczy z Francją.
4 lutego – Sejm ustanowił Order Odrodzenia Polski , jako symbol odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności.
15 lutego – w Krakowie odbyło się posiedzenie reprezentantów banków i kantorów. Uchwalono na nim, że od 17 lutego instytucje te będą pobierać 0,5‰ od wszystkich operacji giełdowych, a od wszystkich innych transakcji dobrowolne datki na akcję plebiscytową na Śląsku.
19 lutego
- zawarcie polsko-francuskiego sojuszu obronnego.
- utworzono województwo poleskie.
21 lutego – podpisanie polsko-francuskiej tajnej konwencji wojskowej.
23 lutego – powszechny strajk ekonomiczny kolejarzy węzła warszawskiego.
1 marca – weszły do służby trałowce redowe ORP Czajka, ORP Jaskółka, ORP Mewa i ORP Rybitwa.
3 marca – układ o sojuszu obronnym pomiędzy Polską a Rumunią (konwencja ws. przymierza obronnego).
15 marca – powstał klub sportowy Raków Częstochowa założony jako Racovia
17 marca – została uchwalona konstytucja (tzw. konstytucja marcowa).
18 marca – w Rydze podpisano polsko-radziecki traktat pokojowy między Polską, Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. Kończył on wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919-1920.
20 marca – odbył się plebiscyt na Górnym Śląsku (40,4% głosów za przynależnością do Polski).
1 kwietnia – generał Władysław Sikorski został szefem Sztabu Generalnego.
2 kwietnia – zlikwidowano komunikację tramwajową w Cieszynie.
16 kwietnia – uruchomiono lotnicze połączenie Paryż – Warszawa.
20 kwietnia – wystawa obrazów Leona Wyczółkowskiego w Krakowie.
24 kwietnia – Wojciech Korfanty podjął wstępną decyzję o III powstaniu śląskim.
29 kwietnia – Józef Piłsudski otrzymał dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
2 maja – wybuchło III powstanie śląskie.
4 maja – odbyło się nadzwyczajne posiedzenie rady miejskiej Krakowa. Powołano na nim komitet pomocy dla kresów śląskich i przekazano mu 1 mln marek. W uchwale wyrażono przekonanie, że mocarstwa uszanują wolę ludu śląskiego wyrażoną w plebiscycie.
16 maja – założono piłkarski klub KKS Goplania Inowrocław.
21 maja
- początek zaciętych walk o Górę św. Anny, podczas III powstania śląskiego.
- w Krakowie ukazał się pierwszy numer "Przeglądu Sportowego".
28 maja – otwarcie pierwszych Targów Poznańskich.
29 maja
- rozpoczęto budowę portu w Gdyni.
- konsekracja Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie,
Czerwiec – powstał klub "WKS Lublin", który w późniejszych latach przekształcił się w Klub Sportowy Lublinianka.
2 czerwca – oddziały niemieckiego Selbstschutzu przetrwały rozejm na Górnym Śląsku.
4 czerwca – w Warszawie na trasie Zamek Królewski – Belweder odbył się II "Bieg Belwederski".
22 czerwca – III powstanie śląskie: na dworcu kolejowym w Rybniku doszło do eksplozji kilku wagonów dynamitu.
24 czerwca – na Górnym Śląsku umowa o wycofaniu się walczących stron z terenu plebiscytowego.
1 lipca
- w wyniku postępującej inflacji za dolara płaciło się już 2 300 marek polskich.
- powołano Gdańską Giełdę Papierów Wartościowych i Dewiz.
5 lipca – cały obszar plebiscytowy na Górnym Śląsku przeszedł pod władzę Komisji Międzysojuszniczej. Zakończyło się III powstanie śląskie.
11 lipca – w Łodzi rozpoczął się wielki strajk włókniarzy.
23 lipca – Łódź: początek XVIII Kongresu PPS.
29 lipca – kulminacja rekordowych upałów (+40,2 °C w Prószkowie niedaleko Opola).
9 sierpnia – założono Wyższe Seminarium Duchowne w Łodzi.
13-15 sierpnia – na stadionie Pogoni Lwów rozegrano II Mistrzostwa Polski w lekkiej atletyce (Kazimierz Cybulski triumfował w 6 konkurencjach).
13 września – upadł pierwszy rząd Wincentego Witosa.
19 września – powstał pierwszy rząd Antoniego Ponikowskiego.
25 września
- nieudany zamach członka Ukraińskiej Wojskowej Organizacji na Naczelnika Piłsudskiego.
- otwarto we Lwowie pierwsze targi wschodnie.
- 1.mistrzem Polski w kolarstwie szosowym został Józef Lange (200 km okrężną trasę Warszawa-Warszawa pokonał w 7.45:12 s.)
27 września
- premier Ponikowski wygłosił exposé sejmowe.
- arcybiskup Jerzy (Jaroszewski) wybrany pierwszym prawosławnym Metropolitą Warszawskim i całej Polski.
30 września – pierwszy powszechny spis ludności wykazał (bez Wileńszczyzny i Górnego Śląska) 27 176 171 mieszkańców.
1 października – powstał Związek Obrony Kresów Zachodnich.
20 października – Rada Ambasadorów Ligi Narodów podjęła decyzję o podziale Górnego Śląska.
25 października – ślub Józefa Piłsudskiego z Aleksandrą Szczerbińską.
1 listopada – inauguracja linii kolejowej do Gdyni, omijającej Gdańsk.
4 listopada – w Warszawie złożył wizytę rumuński premier Take Ionescu.
13 listopada – w Krakowie została opublikowana w formie plakatu druga jednodniówka futurystów polskich Nuż w bżuhu.
19 listopada – utworzenie rządu Antoniego Ponikowskiego.
26 listopada – Polacy w Wolnym Mieście Gdańsku powołali Macierz Szkolną.
27 listopada – założono Klub Sportowy Warszawianka.
28 listopada – Stanisław Nowodworski został prezydentem Warszawy.
1 grudnia – firma Radjopol jako pierwsza w kraju rozpoczęła produkcję lamp elektronowych.
7 grudnia – powstała Korporacja Studentów Uczelni Poznańskiej Baltia.
16 grudnia – sejm uchwalił nadzwyczajną, przymusową daninę państwową.
18 grudnia – pierwszy, międzypaństwowy mecz piłkarskiej reprezentacji Polski (Węgry − Polska 1:0).
W Warszawie powstały Polskie Zakłady Optyczne, producent obiektywów, lup, mikroskopów.
Rozpoczęcie budowy portu i miasta Gdyni.
Powstała linia Kolejki Wąskotorowej relacji Szydłowiec – Chlewiska.
Witold Pilecki zdał maturę.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

1 stycznia – amerykańscy futboliści z Uniwersytetu Kalifornijskiego pokonali drużynę z Uniwersytetu Stanowego w Ohio (ang. Ohio State University) 28–0, zdobywając „Puchar Róży” (ang. Rose Bowl) w rozgrywkach uniwersyteckich.
2 stycznia
- stacja radiowa z Pittsburgha w stanie Pensylwania (KDKA AM), jako pierwsza nadała audycję o treściach religijnych.
- hiszpański liniowiec pasażerski „Santa Isabel” zatonął – 244 osoby zginęły.
20 stycznia – okręt podwodny Royal Navy „K5” (typu K) zatonął w Kanale La Manche – zginęło 56 członków załogi.
21 stycznia
- w Livorno została założona Włoska Partia Komunistyczna.
- w Szwecji kobiety uzyskują prawo wyborcze.
25 stycznia – Francja i Czechosłowacja zawarły sojusz wojskowy.
1 lutego – decyzją Rady Piotrogrodzkiej, zamknięto dziewięć przedsiębiorstw, zatrudniających 2 tys. ludzi. Dziesięć dni później Rada wydała rozporządzenie o likwidacji kolejnych 93 zakładów.
25 lutego – Armia Czerwona dokonuje inwazji na Demokratyczną Republikę Gruzji.
27 lutego – w Wiedniu powstała Międzynarodowa Wspólnota Pracy Partii Socjalistycznych. Organizacja ta grupowała partie nurtu centrystowskiego które sprzeciwiały się wstąpieniu do II Międzynarodówki oraz Międzynarodówki Komunistycznej.
28 lutego – bunt rosyjskich marynarzy w Kronsztadzie.
1 marca
- wybuch powstania w Kronsztadzie przeciw władzom Rosji Radzieckiej.
- zostało założone miasto Kiryū na wyspie Honsiu w Japonii.
3 marca – podpisano sojusz Polski z Rumunią.
4 marca
- Warren Harding został zaprzysiężony, jako 29 prezydent Stanów Zjednoczonych.
- Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął rezolucję o ustanowieniu Grobu Nieznanego Żołnierza na Narodowym Cmentarzu w Arlington.
6 marca – powstała Portugalska Partia Komunistyczna.
8 marca – hiszpański premier Eduardo Dato Iradier został zastrzelony przez katalońskiego anarchistę.
13 marca – rosyjska Biała Armia okupuje Mongolię, należącą do tej pory do Chin. Roman Ungern von Sternberg ogłosił się władcą Mongolii i reinkarnacją Czyngis-chana.
17 marca
- Armia Czerwona zdobyła Kronsztad – koniec rebelii przeciw Rosji Radzieckiej w tym mieście. Część rebeliantów ucieka do Finlandii.
- Marie Stopes otworzyła pierwszą klinikę „Świadomego macierzyństwa” w Londynie.
18 marca
- w Rydze podpisano polsko-radziecki traktat pokojowy między Polską, Rosją Radziecką i Ukrainą Radziecką. Kończył on wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919-1920.
- bolszewicy zdławili powstanie marynarzy w Kronsztadzie.
21 marca – po zajęciu Gruzji przez Armię Czerwoną ogłoszono powstanie Abchaskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
23 marca – weszła w życie niemiecka ustawa, będąca syntezą klauzul wojskowych Traktatu Wersalskiego i ustawy o Reichswerze.
24 marca – w Monte Carlo odbyły się, pierwsze w historii, międzynarodowe zawody lekkoatletyczne kobiet.
7 kwietnia – Charles de Gaulle poślubił Yvonne Vendroux.
11 kwietnia – utworzono emirat Transjordanii, którego królem został Abd Allah I ibn Husajn.
14 kwietnia – w Wielkiej Brytanii, związki zawodowe przemysłu wydobywczego, kolei i pracowników transportu nawołują do strajku – rząd grozi użyciem armii.
16 kwietnia – powstała Komunistyczna Partia Czechosłowacji (KPCz).
21 kwietnia – Czechosłowacja i Rumunia zawarły sojusz obronny przeciwko Węgrom.
24 kwietnia
- mieszkańcy Tyrolu wypowiedzieli się w referendum za przyłączeniem do Niemiec.
- Amerykanin Charles Paddock ustanowił rekord świata w biegu na 100 m wynikiem 10,4 s (jako pierwszy w historii sprinter uzyskał wynik poniżej 10,5 s).
28 kwietnia – kubański szachista José Raúl Capablanca został nowym mistrzem świata pokonawszy poprzedniego mistrza Emanuela Laskera, który dzierżył ten tytuł przez 27 lat.
1-7 maja – w Jaffie w Palestynie, będącej pod kontrolą Brytyjczyków, doszło do rozruchów antybrytyjskich inspirowanych przez „Żydowską Partię Komunistyczną” prekursora „Palestyńskiej Komunistycznej Partii”. W rozruchach tych brali udział zarówno Żydzi jak i Arabowie, których celem było stworzenie „Sowieckiego Palestyny”. W starciach z Brytyjczykami zginęło 45 Żydów i 48 Arabów.
5 maja
- tylko 13 kibiców oglądało mecz piłkarski pomiędzy drużynami Leicester City F.C. i Stockport County F.C., była to najniższa frekwencja w historii rozgrywek piłkarskich organizowanych dla klubów Anglii i Walii.
- Coco Chanel spośród próbek przygotowanych na jej zlecenie przez Ernesta Beauxa wybrała perfumy znane później jako Chanel No. 5.
6 maja – rozpoczął się strajk generalny w Norwegii.
8 maja – w Szwecji zniesiono karę śmierci.
10 maja – w Niemczech został utworzony pierwszy rząd Josepha Wirtha.
14-17 maja – gwałtowne antyeuropejskie rozruchy w Kairze i Aleksandrii.
16 maja – została założona Komunistyczna Partia Czechosłowacji.
19 maja – Kongres Stanów Zjednoczonych przegłosował akt prawny (ang. Emergency Quota Act) ustanawiający limit roczny na emigrację z poszczególnych krajów.
20 maja
- delegacja litewska odrzuciła projekt Ligi Narodów dotyczący rozwiązania konfliktu polsko-litewskiego.
- prezydent Warren Harding przekazał Marii Skłodowskiej-Curie kapsułkę z zawartością radu wartości 100 tys. dolarów.
24 maja – odbyły się po raz pierwszy wybory do parlamentu Irlandii Północnej.
31 maja – w mieście Tulsa w stanie Oklahoma doszło do rozruchów na tle rasowym. Oficjalnie zginęło 39 osób, ale najnowsze badania sugerują znacznie większa liczbę. Około 10 tys. ludzi straciło dach nad głową.
15 czerwca – została przyjęta ustawowo flaga Łotwy.
1 lipca
- w Szanghaju powstała Komunistyczna Partia Chin.
- zakończył się strajk górników w Anglii.
2 lipca
- prezydent USA Warren Harding podpisał rezolucję Kongresu Stanów Zjednoczonych deklarującą koniec stanu wojny z Niemcami Austrią i Węgrami.
- relacja z meczu bokserskiego w Jersey City o mistrzostwo świata wszechwag: Jack Dempsey (USA) kontra Georges Carpentier (Francja). Walkę przez ko w 4. rundzie wygrał Dempsey (było to pierwsze sprawozdanie sportowe w dziejach radiofonii).
4 lipca – we Włoszech został sformowany nowy konserwatywny rząd z premierem Ivanoe Bonomi na czele.
6 lipca – w Londynie podpisano traktat angielsko-irlandzki kończący irlandzką wojnę o niepodległość.
11 lipca
- zakończyła się irlandzka wojna o niepodległość.
- Armia Czerwona zajmuje Mongolię odbijając ją z rąk Białej Amii i ustanawia Mongolską Republikę Ludową na czele której stanął Damdin Suche Bator.
14 lipca – w Massachusetts, ława przysięgłych uznała za winnych morderstwa Nicola Sacco i Bartolomeo Vanzettiego – zostali skazani na śmierć na krześle elektrycznym.
17 lipca – proklamowano Republikę Mirdity w pobliżu albańsko-serbskiej granicy z centrum administracyjnym poza obszarem Albanii, na terenie Kosowa.
18 lipca – po raz pierwszy zastosowano szczepionkę BCG przeciw gruźlicy.
21 lipca – w Maroku Hiszpańskim, pod dowództwem Abd al-Karima, wojska Republiki Rif rozgromiły oddziały hiszpańskie.
22 lipca – rząd brytyjski deklaruje rozejm w Irlandii.
27 lipca – zespół naukowców z Uniwersytetu w Toronto pod przewodnictwem biochemika Fredericka Bantinga ogłosił odkrycie hormonu insuliny.
29 lipca – Adolf Hitler zostaje führerem w strukturze Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).
2 sierpnia – zmarł sławny śpiewak operowy Enrico Caruso.
5 sierpnia – po raz pierwszy odbyła się transmisja radiowa z meczu baseballowego w Pittsburghu.
7 sierpnia – w Kopenhadze rozegrano 1.kolarskie mistrzostwa świata amatorów (190 km wyścig ze startu wspólnego wygrał Szwed Gunnar Sköld).
11 sierpnia – +39° Celsjusza odnotowano we Wrocławiu – fala upałów dotknęła wiele miejscowości w Europie.
14 sierpnia – proklamowano niepodległość państwa Tannu-Tuwa.
16 sierpnia – Aleksander I został królem Serbów, Chorwatów i Słoweńców.
18 sierpnia – Republika Rif w Maroku Hiszpańskim ogłosiła niepodległość.
19 sierpnia – katastrofa górnicza w Mount Mulligan (Australia); zginęło 75 górników.
22 sierpnia – Estonia, Litwa i Łotwa zostały przyjęte do Ligi Narodów.
23 sierpnia – odbyła się koronacja króla Fajsala I w Bagdadzie.
24 sierpnia
- w pobliżu miasta Hull w Anglii doszło do eksplozji podczas próbnego lotu sterowca typu R-38/USN ZR-2–41 osób straciło życie.
- rosyjski poeta, przedstawiciel akmeizmu Nikołaj Gumilow został skazany na śmierć pod zarzutem działalności kontrrewolucyjnej.
25 sierpnia – w Berlinie podpisano odrębny amerykańsko-niemiecki traktat pokojowy.
26 sierpnia
- podwyżki cen spowodowały rozruchy w Monachium.
- śmierć w zamachu niemieckiego polityka Matthiasa Erzbergera była powodem wprowadzenia stanu wojennego w Niemczech.
7 września – w Atlantic City w stanie New Jersey, po raz pierwszy odbył się konkurs piękności (ang. Miss America Pageant).
10 września – w Berlinie otwarto pierwszy w Europie odcinek autostrady.
12 września – w Finlandii powstała paramilitarna organizacja dla kobiet – Lotta Svärd.
21 września – w miejscowości Oppau, która dzisiaj jest przedmieściem Ludwigshafen am Rhein, doszło do katastrofy przemysłowej w fabryce koncernu BASF – zginęło 561 osób, a ponad 2000 zostało rannych.
4 października – Riccardo Zanella wybrany został pierwszym prezydentem Wolnego Miasta Rijeka.
5 października
- w Londynie założono PEN Club.
- Liechtenstein przyjął nową konstytucję wprowadzającą ustrój monarchii konstytucyjnej w miejsce dotychczasowej monarchii absolutnej.
10 października
- utworzono Królestwo Kurdystanu.
- po przeprowadzce rozpoczęły się zajęcia na Uniwersytecie w Szegedzie na Węgrzech.
19 października – w masakrze w Lizbonie ginie premier Portugalii António Granjo i inni politycy.
20 października – podjęcie przez Radę Ambasadorów Ligi Narodów decyzji o podziale Górnego Śląska.
21 października – w Londynie rozpoczęła się konferencja pokojowa pomiędzy Irlandią i Wielką Brytanią.
23 października – podpisano Traktat karski na mocy którego Turcja przekazała państwu bolszewików Adżarię, w zamian otrzymując ormiańskie ziemie w rejonie Karsu.
4 listopada
- w Niemczech utworzono Oddziały Szturmowe NSDAP (SA).
- premier Japonii Takashi Hara został zasztyletowany na dworcu kolejowym w Tokio.
7 listopada – we Włoszech została założona przez Benito Mussoliniego Narodowa Partia Faszystowska (wł. Partito Nazionale Fascista, PNF).
9 listopada
- rozruchy w Reykjavíku.
- Albert Einstein otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za zasługi dla fizyki teoretycznej, szczególnie za odkrycie praw rządzących zjawiskiem fotoelektrycznym.
11 listopada – w czasie obchodów dnia zwycięstwa w I wojnie światowej na cmentarzu w Arlington prezydent Stanów Zjednoczonych Warren Harding dedykował Grób Nieznanego Żołnierza wszystkim poległym niezidentyfikowanym amerykańskim żołnierzom.
12 listopada – rozpoczęła się konferencja waszyngtońska.
14 listopada – została założona Komunistyczna Partia Hiszpanii.
28 listopada – założono Komunistyczny Uniwersytet Mniejszości Narodowych Zachodu im. Juliana Marchlewskiego w Moskwie.
1 grudnia – podwyżki cen spowodowały rozruchy w Wiedniu.
6 grudnia
- w Londynie został podpisany traktat angielsko-irlandzki ustanawiający niepodległość Irlandii.
- Agnes Macphail była pierwszą kobietą wybraną do Kanadyjskiego Parlamentu.
13 grudnia – podpisanie układu o wspólnej obronie praw do wysp Oceanu Spokojnego przez: Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję i Japonię (międzynarodowa konferencja w Waszyngtonie).
23 grudnia
- Wiedeń: premiera operetki Bajadera Imre Kálmána.
- z inicjatywy Rabindranatha Tagore powstał uniwersytet w miejscowości Santiniketan w pobliżu Bolpur – 145 km od Kalkuty (ang. Visva-Bharati University).
29 grudnia – William Lyon Mackenzie King został wybrany premierem Kanady.
We Włoszech rozpoczęto regularne nadawanie programu radiowego.
W Stanach Zjednoczonych wynaleziono Wibrafon.
IAAF przedstawiła pierwszą, oficjalną listę rekordów świata. Wprowadza obowiązek mierzenia czasu, na dystansach do 220 y włącznie, z dokładnością do 0,1 s.