Niels Wilhelm Gade

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Niels Wilhelm Gade, litografia Josefa Kriehubera, 1844
Niels Wilhelm Gade

Niels Wilhelm Gade (ur. 22 lutego 1817 w Kopenhadze, zm. 21 grudnia 1890 tamże) – duński kompozytor, dyrygent, skrzypek, organista i pedagog muzyczny.

Był synem stolarza, zajmującego się też budową instrumentów muzycznych.

Rozpoczął pracę jako skrzypek w królewskiej orkiestrze w Kopenhadze. Jednocześnie studiował prywatnie kompozycję u Andreasa Petera Berggreena. Jego utwór „Echa Osjana” przyniósł mu nagrodę w konkursie rozpisanym 1841 przez kopenhaskie towarzystwo muzyczne.

W roku 1843 dzięki królewskiemu stypendium wyjechał do Lipska, gdzie został uczniem Feliksa Mendelssohna Bartholdyego. Z jego poparciem doszło do wykonania przez orkiestrę Gewandhaus uwertury „Osjan” i dwóch symfonii, c-Moll i Es-Dur.

W sezonie koncertowym 1844/1845 objął kierownictwo koncertów Gewandhausu, które w następną zimę prowadził na przemian z Mendelssohnem a w sezonie 1847/1848 znów samodzielnie.

Na wiosnę 1848 w związku z wybuchem wojny szlezwicko-holsztyńskiej powrócił na stałe do Kopenhagi, gdzie został zaangażowany jako organista z tytułem profesorskim i objął kierownictwo towarzystwa muzycznego, które w miesiącach zimowych dawało regularne koncerty. W roku 1861 został mianowany nadwornym kapelmistrzem. W roku 1865 założył wraz ze swoim teściem, kompozytorem Johannem Peterem Emiliusem Hartmannem Konserwatorium Kopenhaskie. Do jego uczniów należeli m.in. Edward Grieg i Carl Nielsen

Wczesne kompozycje Gadego były utrzymane w stylu narodowym, tzn. nawiązywały do literatury skandynawskiej i do muzyki ludowej. Przykładem tego jest jego uwertura „Osjan” Op. 1 oraz I Symfonia, którą wysoko ocenił Robert Schumann. W czasie pobytu w Lipsku (1843-1848) wpływy stylu narodowego zanikły.

W kantacie „Sen Baldura“ nawiązał Gade do stylu Ryszarda Wagnera.

Dzieła (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Muzyka kameralna
    • Scherzo cis na Kwartet fortepianowy (1836)
    • Kwintet na 2 skrzypiec, 2 altówki i wiolonczelę f (1837)
    • Trio fortepianowe B, nie ukończone (1839)
    • Sonata na skrzypce i fortepian A op. 6 (1842)
    • Kwintet na 2 skrzypiec, 2 altówki i wiolonczelę e op. 8 (1845)
    • Oktet na 4 skrzypiec, 2 altówki i 2 wiolonczele F op. 17 (1848–49)
    • Sonata na skrzypce i fortepian d op. 21 (1849)
    • Kwartet smyczkowy f (1851)
    • Nowelletty na trio fortepianowe op. 29 (1853)
    • Trio fortepianowe F op. 42 (1862–63)
    • Sekstet smyczkowy Es op. 44 (1863–64)
    • Utwory fantazyjne na klarnet i fortepian op. 43 (1843)
    • Kwartet smyczkowy e (1877, rew. 1889)
    • Sonata na skrzypce i fortepian B op. 59 (1885)
    • Folkedanse (Tańce ludowe) na skrzypce i fortepian op. 62 (1886)
    • Kwartet smyczkowy D op. 63 (1887–89)
  • Muzyka na orkiestrę (wybór)
    • Echa Osjana, Uwertura, 1840)
    • Symfonia nr. 1 c-Moll, op. 5 (1842)
    • Symfonia nr. 2 Es-Dur, op.10 (1843)
    • Symfonia nr. 3 a-Moll, op. 15 (1847)
    • Symfonia nr. 4 B-Dur, op. 20 (1850)
    • Symfonia nr. 5 d-Moll z fortepianem, op. 25 (1852)
    • Symfonia nr. 6 g-Moll, op. 32 (1857)
    • Uwertura koncertowa Hamlet op. 37 (1861)
    • Symfonia nr. 7 F-Dur, op. 45 (1865)
    • Symfonia nr. 8 h-Moll, op. 47 (1871)
    • Capriccio na skrzypce z orkiestrą (1878)
    • En sommerdag paa landet op. 55 (Letni dzień na wsi, Suita orkiestrowa, 1879)
    • Koncert na skrzypce mz orkiestrą op. 56 (1880)
    • Holbergiana op. 61 (Suita orkiestrowa, 1884)
  • Utwory dramatyczne i kantaty (wybór)
    • Alladin (Muzyka sceniczna, 1839)
    • Agnete og havmanden (Agneta i Wodnik, Muzyka sceniczna, 1838–42)
    • Siegfried und Brünnhilde (Opera, Fragment, 1847)
    • Elverskud (Córka Króla Olch, Kantata, 1853)
    • Baldurs drøm (Sen Baldura, Kantata, 1858)
    • Foraars Budskab (Posłanie wiosenne, Kantata, 1858)
    • Korsfarerne (Krzyżowcy, Kantata 1865–66)
    • Psyche (Kantata, 1880–81)
    • Der Strom (Rzeka) (Kantata 1889)
  • Muzyka fortepianowa (wybór)
    • Sonata c (1840, rev. 1854)
    • Akwaarele i Nowe akwarele (1850, 1881)
    • Folkedandse (Tańce ludowe, 1855)
    • Fantasistykker (Utwory fantastyczne, 1862)
  • Muzyka organowa (wybór)
    • Trzy utwory op. 22 (1851)
    • Marsz żałobny
    • Andante con moto d-moll
    • Andante g-moll
    • Preludium uroczyste na organy, trąbkę i puzon na temat chorału Lobet den Herren (Chwalcie Pana)
    • Trzy preludia chorałowe (w tym jedno na temat chorału Wie schön leuchtet der Morgenstern (Jak pięknie świeci gwiazda zaranna) i dwa na temat Wer nur den lieben Gott lässt walten (Kto pozwala Bogu rządzić))
    • Wariacje na temat partity Sey gegrüsset Jesu gütig (Bądź pozdrowiony dobrotliwy Jezu) Johanna Sebastiana Bacha (BWV 768) na organy na cztery ręce (1859)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Yvonne Wasserloos: Kulturgezeiten. Niels W. Gade und C.F.E. Horneman in Leipzig und Kopenhagen. Hildesheim, Zürich i New York 2004.
  • Yvonne Wasserloos: “Hearing through eyes, seeing through ears.“ Nation and landscapes in the works of Niels W. Gade, Edvard Grieg and Carl Nielsen, w: Studia Musicologica Norvegica 33 (2007), str. 42-52. Towarzystwo im. Griega
  • Dzieła zebrane Nielsa Gade
  • Biografia

Nielsa Gade nie należy mylić z innym duńskim kompozytorem Jacobem Gade (1879-1963), autorem tanga „Jalousie”.


Wikimedia Commons