Robert Schumann

Robert Schumann

Robert Alexander Schumann (urodzony 8 czerwca 1810 w Zwickau w Saksonii - zmarł 29 lipca 1856 w Endenich) - niemiecki kompozytor i pianista okresu romantyzmu, krytyk muzyczny. Mąż Clary Schumann. Jako jeden z pierwszych odkrył talent Fryderyka Chopina i Johannesa Brahmsa.

Napisał 35 opusów miniatur fortepianowych; wśród nich: wariacje na temat A-B-E-G-G, Papillons, Tańce Davidsbundlerów, Karnawał, Utwory fantastyczne (op. 12, op. 111), Sceny dziecięce, Noweletty, Sceny leśne, Albumblatter. Był autorem cyklu pieśni do słów Heinricha Heinego Myrthen, Miłość i życie kobiety, Miłość poety. Z muzyki instrumentalnej - oprócz utworów fortepianowych - pozostawił cztery symfonie (I "Wiosenna" 1841, II 1845, III "Reńska" 1850, IV 1853), uwertury (m.in. Manfred, Herman i Dorota, Faust), Koncert fortepianowy, koncert skrzypcowy, koncert wiolonczelowy, fantazję na skrzypce i orkiestrę, kompozycje kameralne (m.in. trzy kwartety smyczkowe, kwintet fortepianowy, dwie sonaty skrzypcowe). Był twórcą opery Genowefa i muzyki do Manfreda Byrona.

Życiorys

Piąty syn Augusta Schumanna, szanowanego w Zwickau właściciela księgarni, płodnego pisarza, wydawcy i tłumacza literatury klasycznej, oraz J. Schnabel. Oboje rodziców cierpiało na poważne ataki nerwowe. Pierwszych lekcji muzyki udzielali mu matka i J. G. Kuntsch, organista w Zwickau. Decyzję o poważnym poświęceniu się muzyce dojrzewała w nim aż do 9. roku życia, gdy usłyszał grę pianisty Ignaza Moschelesa. Ojciec (z racji swej fascynacji literaturą, poezją i muzyką) popierał jego zainteresowania w każdym względzie. Od 1826 do 1828 Robert Schumann przewodniczył stowarzyszeniu miłośników literatury, pisał poezje i wygłaszał odczyty pod charakterystycznymi tytułami (np. Wewnętrzne pokrewieństwo poezji i muzyki). Odkrycie piśmiennictwa Jeana Paula prawie przekonało go do zajmowania się sztuką słowa. Natomiast pierwsze poznane kobiety w życiu kompozytora, N. Putsch, L. Hempel i A. Carus, którym poświęcił kilka pieśni do słów George'a Byrona, Schulzego i Ekerta. Zachęciły go do rozwijania swojego geniuszu muzycznego. W tym czasie (1826) silnie wstrząsnęły nim zgon ojca i samobójstwo chorej umysłowo siostry, Emilii.

Po ukończeniu liceum w Zwickau (chodził do niego od 1820 do 1828) matka wysłała go na studia prawnicze na uniwersytecie w Lipsku. Podczas wycieczki do Augsburga i Monachium poznał Heinricha Heinego. Do jego poezji komponował potem mnóstwo pieśni. W Lipsku stykał się z kręgami muzyczno-literackimi i pobierał lekcje u F. Wiecka. W 1829 przyjechał do Heidelberga. Tam coraz bardziej uświadamiał sobie powołanie muzyczne zaniedbując studia. Ostateczną decyzję podjął pod wpływem wielkiego wrażenia, jakie wywarła na nim gra Paganiniego. W liście do matki sygnalizował porzucenie studiów prawniczych i początek nowego życia, co przyjęła bez zgorszenia. Powróciwszy do Lipska, wynajął mieszkanie u Friedricha Wiecka. Pod jego okiem studiował pracowicie fortepian oraz kompozycję. Powstały wówczas Variationen über den Namen ABEGG (1830) i Papillons (1830-32). Nierozważne ćwiczenia techniczne spowodowały jednak paraliż prawej ręki, co przerwało mu karierę pianisty. Schumann zajmował się jednocześnie krytyką muzyczną i w 1833 założył Neue Zeitschrift fur Musik, ukierunkowaną przeciw mieszczańsko-akademickiej ciasnocie umysłowej i promującą romantyzm (wydawał go do 1844). Do walki przeciw muzycznemu filisterstwu powołał w swej wyobraźni wymaiginowaną grupę. Nazwał ją Davidsbündler (Związek Dawida) i czuł się w niej serafickim bratem E.T.A. Hoffmana.

Robert Schumann zakochał się początkowo w niejakiej F. von Fricken. Wkrótce jednak jego serce zapałało miłością do obiecującej pianistki, Klary, córki Friedricha Wiecka. Mimo gwałtownego sprzeciwu ojca dziewczyny więzy emocjonalne młodych wzmacniały się i znajdowały wyraz w takich utworach, jak Karnawał i Davidsbündlertänze. W tym samym roku do Lipska przybył Felix Mendelssohn-Bartholdy w celu prowadzenia orkiestry w Gewandhaus. Pomiędzy kompozytorami wywiązała się trwała przyjaźń. Roberta Schumanna zaczęły jednak dręczyć depresje i chwile dręczącej troski z powodu śmierci matki, nieustępliwości Friedricha Wiecka i częstych rozłąk z Klarą, która odnosiła jako pianistka sukcesy w Europie.

W 1840 otrzymał doktorat honorowy na uniwersytecie w Jenie. W listopadzie tego roku upór Wiecka został przezwyciężony na drodze sądowej, dzięki czemu Robert i Klara pobrali się. Doczekali się siedmiorga dzieci. W 1841 zwrócił swoją uwagę na twórczość instrumentalną (I Frühlingssymphonie, Ouverture, Scherzo und Finale, pierwsza część Koncertu fortepianowego i pierwsza wersja IV symfonii). Rok 1842 poświęcił muzyce kameralnej: trzy kwartety smyczkowe, kwintet fortepianowy, zaś 1843, kiedy został profesorem kompozycji w konserwatorium lipskim, stał pod znakiem komponowania oratorium Das Paradies und Peri, którego wykonanie w Gewandhaus tego roku ustaliło ostatecznie jego sławę jako kompozytora.

Kryzys nerwowy i wyraźne oznaki zmęczenia zmusiły go do rezygnacji z prowadzenia pisma i opuszczenie Lipska. Wyjechał w 1845 do Drezna, gdzie poznał Richarda Wagnera (nie zaprzyjaźnili się). W 1846, po okresie depresji psychicznej i utraty wiary w swoje możliwości, ukończył II symfonię, a w 1847 zabrał się do pisania opery Genoveva. Po jej ukończeniu skomponował muzykę do Manfreda, sztuki G. Byrona. W 1849 napisał wiele kompozycji kameralnych i jedno dzieło chóralne (Requiem für Mignon). W 1850 działał w Düsseldorfie jako dyrektor muzyki poważnej. W 1851 dyrygował prawykonaniem Rheinschen Symfonie. W 1852 powstał Requiem. W 1853 poznał Johannesa Brahmsa, którego ogłosił geniuszem na łamach Neue Zeitschrift fur Musik. Jednak wraz ze śmiercią Mendelssona-Bartholdego stan zdrowia Schumanna pogorszył się do tego stopnia, że miewał halucynacje i zaburzenia mowy. Po próbie samobójstwa przez utopienie się w Renie zabrano go do sanatorium dla nerwowo chorych w Endenich, gdzie pozostał aż do śmierci.

Lista ważniejszych kompozycji

Utwory symfoniczne

• Symfonia nr 1 B-dur Wiosenna opus 38
• Symfonia nr 2 C-dur opus 61
• Symfonia nr 3 Es-dur Reńska opus 97
• Symfonia nr 4 d-moll opus 120
• Sceny do Manfreda opus 115
• Uwertura Julius Caesar opus 128
• Uwertura Hermann und Dorothea opus 136

Koncerty

• Koncert fortepianowy a-moll op. 54
• Koncert wiolonczelowy a-moll op. 129
• Koncert skrzypcowy d-moll WoO 23
• Konzertstück na 4 waltornie i orkiestrę F-dur op.86

Utwory kameralne

• Kwartet fortepianowy Es-dur op. 47
• Kwintet fortepianowy Es-dur op. 44
• 3 kwartety smyczkowe op. 41

Utwory wirtuozowskie

• 6 etiud wg kaprysu Paganiniego op. 3, 10
• 4 fugi op. 72
• 6 fug na temat Bacha op. 60
• Wariacje „ABEGG”

Utwory fortepianowe

• 3 sonaty: op. 11, 14 i 22
• Papillons (Motyle) op. 2
• Grande Sonate (Concert sans orchestre) op. 14
• Carnaval op. 9
• Symphonische Etüden (Etiudy symfoniczne) op. 13
• Kinderszenen (Sceny dziecięce) op. 15 (szczególnie Marzenie)
• Kreisleriana op. 16
• Faschingsschwank aus Wien op. 26
• Fantasiestücke (Utwory fantastyczne) op. 12, 111
• Albumblätter (Kartki z albumu) op. 124

Cykle pieśni

• Liederkreis (Krąg pieśni) op. 24
• Myrthen (Mirty) op. 25
• Liederkreis (Krąg pieśni) op. 39
• Frauenliebe und -leben (Miłość i życie kobiety) op. 42
• Dichterliebe (Miłość poety) op. 48

Utwory dramatyczne

• Opera Genoveva op. 81

Bibliografia

• Robert Hardcastle, Robert Schumann [w:] Kompozytorzy znani i mniej znani, Oficyna Wydawnicza Delta W-Z, Warszawa, 1994ISBN 83-7175-008-0, tłum. Ewa Dahling, str. 158-159
• Leksykon muzyki, wyd. Muza Sa, Warszawa, 1995, ISBN 83-7079-148-4, tłum. Piotr Dahlig, Katarzyna Morawska, Sławomir Ratajczyk, Jan Rubinowicz, str. 328-330

Linki zewnętrzne

• Biografia (ang.)
• Pełna lista utworów (ang.)
• Schumann Allegro Op 8