Niepożądane działanie leku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Niepożądane działanie leku, niepożądana reakcja polekowa (ADR – adverse drug reaction) – każda szkodliwa i niezamierzona reakcja, która występuje po podaniu określonego leku w dawce terapeutycznej w celu profilaktyki, ustalenia rozpoznania lub leczenia, niezależnie od drogi podania[1]. Badaniem działań niepożądanych leków zajmuje się farmakosologia[2].

Działania niepożądane leków są bardzo różne i zależą od wielu czynników. W zasadzie nie istnieją leki całkowicie pozbawione tego typu działań. O przydatności leku w terapii konkretnego schorzenia decyduje bilans korzyści i strat wywoływanych przez ten lek. Istnienie działań niepożądanych leków jest jednym z głównych motorów przemysłu farmaceutycznego, napędzającym go do opracowywania nowych specyfików.

Niepożądane reakcje wynoszą od 3–25% przypadków zastosowania leku, z czego 0,01–0,1% (według danych amerykańskich nawet 0,32%[3]) reakcje te mogą doprowadzić do zgonu[4]. Są one przyczyną 5% wszystkich hospitalizacji i występują u 10-20% hospitalizowanych. W 1996 były 4 co do częstości przyczyną zgonów w USA (ponad 100000 zgonów)[3].

Klasyfikacja kliniczna działań niepożądanych[edytuj | edytuj kod]

Typ A[edytuj | edytuj kod]

Działania uboczne, które można przewidzieć – wynikają z mechanizmu działania farmakologicznego. Ich nasilenie zależy od zastosowanej dawki. Ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Przykłady:

Do działań niepożądanych z grupy A zalicza się także działania wynikające z interakcji leków, które da się przewidzieć, np. efekty uboczne spowodowane zwiększeniem się stężenia jakiegoś leku w surowicy, na skutek jego wypierania z połączeń z białkami przez zastosowaną jednocześnie Aspirynę. Działania tego typu stanowią ok. 70-80% wszystkich obserwowanych działań ubocznych leków.

Typ B[edytuj | edytuj kod]

Działania uboczne nieprzewidywalne, niezależne od podanej dawki leku. Działania te nie wynikają z mechanizmu działania farmakologicznego. Często są wynikiem reakcji immunologicznej (uczulenia) na lek. Przykłady:

Działania tego typu stanowią ok. 20% wszystkich obserwowanych działań niepożądanych leków i często są przyczyną wycofania leku z obrotu, lub ograniczeń w jego stosowaniu.

Typ C[edytuj | edytuj kod]

Działania uboczne występujące po długotrwałym stosowaniu leku (najczęściej w terapii chorób przewlekłych). Mechanizm ich powstawania najczęściej jest znany i wynika z właściwości farmakologicznych leku. Przykłady:

Typ D[edytuj | edytuj kod]

Działania uboczne pojawiające się po długim czasie od zastosowania leku, niezależnie od tego jak długo stosowany był sam lek. Przykłady:

Typ E[edytuj | edytuj kod]

Działanie niepożądane występujące po nagłym odstawieniu leku. Zwykle jest to po prostu zaostrzenie choroby, następujące po zaniechaniu terapii. Leki wykazujące działania niepożądane typu E powodują zwiększenie (zaostrzenie) objawów choroby po odstawieniu leku ponad poziom na którym te objawy byłyby, gdyby leku w ogóle nie zastosowano. Przykłady:

  • zwiększenie poziomu gastryny prowadzące do wyrzutu kwasu solnego w żołądku po odstawieniu antagonistów receptorów H2 w żołądku (leków hamujących wydzielanie kwasu solnego)

Tego typu działaniom niepożądanym leków łatwo zapobiec – wystarczy odstawiać leki powoli, stopniowo zmniejszając dawkę.

Zgłaszanie działań niepożądanych[edytuj | edytuj kod]

Zgłoszenie niepożądanej reakcji polekowej jest obowiązkiem każdego pracownika opieki zdrowotnej. Zobowiązują do tego następujące akty prawne:

  • Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 o zawodzie lekarza,
  • Ustawa z dnia 6 września 2001 Prawo Farmaceutyczne,
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2003 w sprawie monitorowania bezpieczeństwa produktów leczniczych,
  • Dyrektywa Unii Europejskiej 2001/83/EC[5].

Działanie niepożądane powinno być zgłoszone podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie na rynek leku lub substancji, a w przypadku niemożności jego ustalenia do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Zgłoszenia krajowe są następnie przekazywane do międzynarodowej bazy danych, która mieści się w Uppsali w Szwecji[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Krystyna Orzechowska-Juzwenko: Farmakologia kliniczna, Znaczenie w praktyce medycznej. Wrocław: Górnicki Wydawnictwo Medyczne, 2006, s. 209. ISBN 83-89009-43-9.
  2. Waldemar Janiec, Jolanta Krupińska: Farmakodynamika, podręcznik dla studentów farmacji, wydanie V. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002, s. 56. ISBN 83-200-2646-6.
  3. 3,0 3,1 Alergia na leki. Trudny problem dla lekarzy, niebezpieczeństwo dla chorych. Polski Portal Farmaceutyczny
  4. Marek Modrzyński, Barbara Wróbel, Edward Zawisza; Przypadek zespołu Stevens-Johnsona wywołanego przez podanie doksycykliny. Medycyna Rodzinna 5/2002, s. 169-171
  5. Magazyn Informacyjny Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie
  6. Puls Medycyny

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.