Opuncja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Opuncja
Opuntia spp.
Opuntia spp.
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina kaktusowate
Rodzaj opuncja
Nazwa systematyczna
Opuntia Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Opuncja (Opuntia Mill.) – rodzaj roślin (sukulentów) z rodziny kaktusowatych (Cactaceae). Około 150 gatunków występuje w Ameryce Północnej i Południowej: od Kanady po południową Argentynę, niektóre zostały introdukowane na inne kontynenty[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wykształca zróżnicowane formy: od bardzo drobnych do krzewiastych i drzewiastych.
Pędy
Wzniesione lub płożące, częściowo drewniejące, podzielone na płaskie człony. Posiadają ciernie w areolach, obok nich występują bardzo drobne i łamliwe tzw. glochidy. Ponadto na młodych pędach znajdują się nietrwałe, wałeczkowate liście właściwe.
Kwiaty
Duże, żółte, pomarańczowe lub czerwone.
Owoce
U części gatunków mięsiste, barwy od zielonej, poprzez żółtą, do czerwonej, u innych suche. Mają kształt cylindryczny, owalny do kulistego i osiągają od 1 do 12 cm długości. U części gatunków są cierniste, u innych bezbronne[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy

Airampoa Fric, Austrocylindropuntia Backeb., Brasiliopuntia (K.Schum.) A.Berger, Cactodendron Bigelow, Cactus Lem., Chaffeyopuntia Fric & Schelle, Clavarioidia Kreuz., Consolea Lem., Corynopuntia F.M.Knuth , Cumulopuntia F.Ritter, Cylindropuntia (Engelm.) F.M.Knuth, Ficindica St.-Lag., Grusonia F.Rchb. ex Britton & Rose, Maihueniopsis Speg., Marenopuntia Backeb, Micropuntia Daston, Miqueliopuntia Fric ex F.Ritter, Nopalea Salm-Dyck, Parviopuntia Soulaire & Marn.-Lap., Phyllarthus Neck. ex M.Gomez, Pseudotephrocactus Fric, Puna Kiesling, Salmiopuntia Fric, Subulatopuntia Fric & Schelle, Tephrocactus Lem., Tunas Lunell, Weberiopuntia Fric.[3]

Przynależność wielu rodzajów do zbiorczego rodzaju Opuntia jest ciągle dyskutowana i status poszczególnych taksonów ulega zmianie. Po utworzeniu jednego dużego rodzaju, ponownie zaczęto wyłączać z niego poszczególne grupy gatunków. Tak stało się z zaliczonym do opuncji rodzajem Cylindropuntia, który nadal bywa uznawany za podrodzaj opuncji[3], ale został ponownie wydzielony jako odrębny rodzaj, podobnie jak Consolea, Grusonia i Nopalea[4]. Z opuncji wydzielane są także rodzaje: Austrocylindropuntia, Brasiliopuntia, Corynopuntia, Micropuntia, Miqueliopuntiai[5] oraz Tacinga[6], wykazująca najmniejsze pokrewieństwo z resztą opuncji.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kaktusowatych (Cactaceae) Juss., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu goździkowców (Caryophyllales) i klasy roślin okrytonasiennych[1]. W obrębie kaktusowatych należy do plemienia Opuntieae, podrodziny Opuntioideae[6].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), podrząd Cactineae Bessey in C.K. Adams, rodzina kaktusowate (Cactaceae Juss.), podrodzina Opuntioideae Burnett, plemię Opuntieae DC., rodzaj opuncja (Opuntia Mill.)[7].

Opuntia microdasys
Opuntia stenopetala
Opuntia littoralis
Opuntia ovata
Wykaz gatunków[8]

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Część gatunków opuncji została uznana przez IUCN za zagrożone wyginięciem i umieszczona w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Dwa gatunki są krytycznie zagrożone (kategoria zagrożenia CR): Opuntia chaffeyi (Meksyk) i Opuntia saxicola (Galapagos). Zagrożeniem dla meksykańskich gatunków jest utrata siedlisk, nadmierny wypas bydła lub zbyt intensywne pozyskiwanie w celach leczniczych (np. Opuntia megarrhiza, kategoria zagrożenia EN).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Owoce opuncji Opuntia ficus-indica na targowisku w Meksyku.
  • Niektóre gatunki opuncji (m.in. opuncja figowa) są uprawiane dla mięsistych jadalnych owoców. Pędy opuncji są używane na przetwory i na paszę.
  • Wiele gatunków opuncji uprawia się w mieszkaniach i szklarniach jako ozdobne rośliny doniczkowe. Uprawiane są w krajach o ciepłym klimacie m.in. jako rośliny żywopłotowe. W warunkach środkowoeuropejskich uprawa okazów zimujących jest rzadko spotykana, ale możliwa. Do hodowli na zewnątrz nadają się w naszych warunkach gatunki: O. humifusa, O. comanchica, O. rhodantha, O. fragilis[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-07].
  2. 2,0 2,1 Donald J. Pinkava: Opuntia (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-21].
  3. 3,0 3,1 List of genera in family CACTACEAE. W: Vascular Plant Families and Genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 21 sierpnia 2008].
  4. Jon P. Rebman: What has happened to Opuntia?. San Diego Natural History Museum.
  5. Philippe Faucon: Opuntia. Desert-Tropicals.com, 2004. [dostęp 21 sierpnia 2008].
  6. 6,0 6,1 Genus: Opuntia Mill.. (ang.). W: Germplasm Resources Information Network – (GRIN) [on-line]. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 21 sierpnia 2008].
  7. James L. Reveal System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Opuntia według Reveala
  8. The Plant List. Opuntia. [dostęp 2011-02-24].
  9. Zdenek Fleischer, Bohumil Schutz: Kaktusy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1986. ISBN 83-09-00896-1.