Ogród Botaniczny we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Obiekt zabytkowy nr rej. z 1974
plan Ogrodu
plan Ogrodu
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Powierzchnia ok. 7.4 ha
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Ziemia 51°06′57,01″N 17°02′51,07″E/51,115836 17,047519
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona oficjalna
Grupa drzew dąb szypułkowy Quercus robur w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu
basen dla roślin wodnych
mostek przez staw w Ogrodzie

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiuogród botaniczny założony w roku 1811 na terenie częściowo Ostrowa Tumskiego, częściowo odzyskanym po zburzonych na rozkaz Napoleona fortyfikacjach miejskich i po zasypanej północnej odnodze Odry (po tej odnodze rzeki pozostał w Ogrodzie niewielki staw), ograniczonym dzisiejszymi ulicami Kanonią, Hlonda, Wyszyńskiego, Sienkiewicza i Świętokrzyską. Jest drugim po Ogrodzie Botanicznym w Krakowie najstarszym tego typu ogrodem w Polsce.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego położony jest po północnej stronie katedry Św. Jana Chrzciciela i kościoła Św.Krzyża, częściowo w obrębie historycznego Ostrowa Tumskiego, w odległości ok. 2 km od Rynku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo Ogród zajmował ok. 5 ha, a pierwszymi jego dyrektorami byli w latach 1811-16 jego założyciele: systematyk, anatom i fizjolog roślin prof. Heinrich Friedrich Link i profesor historii naturalnej i rolnictwa F. Heyde. Od 1816 do 1830 Ogrodem kierował Ludolf Christian Treviranus, młodszy brat - również przyrodnika - Gottfrieda Reinholda Treviranusa. Jego następcą w latach 1830-52 był systematyk roślin Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck, którego usunięto ze stanowiska z przyczyn politycznych w związku z jego działalnością w okresie Wiosny Ludów (1848-49). W latach 1852-83, gdy jego dyrektorem był Johann Heinrich Robert Göppert, Ogród rozbudowano o działy dendrologiczny, paleontologiczny, grupy fizjonomiczne i geograficzne, poszerzono też dział roślin użytkowych. Po Göppercie Ogrodem kierowali kolejno Adolf Engler (do 1889), Karl Prantl (do 1893), Ferdinand Pax (do 1926), Peter Stark (do 1928), Johannes Buder (do 1945). Ten ostatni rozszerzył w 1933 granice Ogrodu o ok. 1 ha o były cmentarz przy dzisiejszych ulicach Hlonda i Wyszyńskiego.

W 1945, podczas oblężenia Festung Breslau przez Armię Czerwoną, całkowitemu zniszczeniu uległa kolekcja roślin szklarniowych i w 50% - drzewostan Ogrodu. W Ogrodzie Niemcy ustawili stanowiska artylerii przeciwlotniczej, przyjmowali na jego terenie lotnicze zrzuty zaopatrzenia i zbudowali liczne schrony z amunicją. Jeszcze w w latach 50. podczas gruntownego czyszczenia ogrodowego stawu, reliktu po zasypanym korycie odnogi Odry, znaleziono na dnie pokaźny arsenał z czasów wojny.

Przez pierwsze trzy lata po wojnie porządkowaniem zrujnowanego Ogrodu kierował botanik, prof. Stanisław Kulczyński, pierwszy rektor połączonych jeszcze wówczas Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. W 1948 podjęto ostateczną decyzję o ponownym uruchomieniu Ogrodu, powierzając to zadanie profesorom Henrykowi Teleżyńskiemu i Stefanowi Macce. W 1950 Ogród udostępniono - na razie tylko w niedziele i święta - publiczności. W latach 1957-72 Ogrodem kierowała doc. (później profesor) Zofia Gumińska. W 1958 saperzy oczyścili staw i zbudowali nad nim łukowy drewniany mostek, pozostający do dziś jednym z symboli tego Ogrodu. Od tego roku Ogród otwarty jest dla publiczności przez wszystkie dni tygodnia. W 1960 przyłączono do Ogrodu kolejny hektar terenu, od strony ul. Świętokrzyskiej, na którym w 1967 wybudowano specjalny basen dla roślin wodnych - grzybieni - wg projektu arch. Tadeusza Zipsera. Od 1972 do 1980 Ogrodem kierowała prof. Krystyna Kukułczanka i w tym czasie, w 1974 został on wpisany do rejestru zabytków województwa wrocławskiego (obecnie, od 1994, wraz z otaczającym go historycznym centrum Wrocławia uznany jest za pomnik historii). Od roku 1981 Ogrodem kieruje prof. Tomasz J. Nowak.

Działy i Kolekcje Roślinne[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka biologiczna[edytuj | edytuj kod]

Obecnie obszar Ogrodu obejmuje 7,4 ha (i 0,33 ha pod szkłem) i znajduje się w nim około 7,5 tysiąca gatunków roślin (licząc różne ich odmiany liczba ta sięga 11,5 tysiąca) szklarniowych i gruntowych.

Na terenie ogrodu, głównie w Arboretum rosną: cypryśniki błotne, mamutowce, sekwoja wieczniezielona, cedry, szydlice, kuningamie, modrzew polski metasekwoje, cyprysowce Leylanda i sośnice.

Spośród rosnących na terenie Ogrodu drzew za pomniki przyrody uznano 27 z nich: dęby, cisy, miłorzęby, buki i platany.

Oprócz ekspozycji roślin w Ogrodzie można podziwiać zbudowany w 1856 na terenie alpinarium przekrój geologiczny wałbrzyskich złóż węgla kamiennego, przedzielonych osadami piaskowców i łupków. W ekspozycję tę wkomponowano skamieniałe odciski wymarłych roślin, skamieniałe pnie drzew, itp.

Jednostką filialną wrocławskiego Ogrodu Botanicznego jest od 1988 roku ponad siedemdziesięciohektarowe arboretum w Wojsławicach niedaleko Niemczy, słynące z wielkiego zbioru rododendronów i rzadkich drzew iglastych.

Działy[edytuj | edytuj kod]

  • Gruntowe rośliny ozdobne - dział położony w zachodniej części Ogrodu, został utworzony w latach 60. XX w. z myślą o propagowaniu dekoracyjnych roślin ogrodniczych. Podziwiać tu można kolejno zakwitające byliny, min. liczącą 30 odmian kolekcję hiacyntów, 80 odmian narcyzów, a także kolekcje kosaćców, piwonii i liliowców.
  • Systematyka - zajmuje powierzchnię ok. 2 ha, w centralnej części wrocławskiego Ogrodu Botanicznego. Zgromadzono tu rośliny zielne oraz drzewa, krzewy i krzewinki mogące się rozwijać i zimować w naszych warunkach klimatycznych.
  • Arboretum - dział utrzymany w charakterze parku spacerowego, rosną tu zarówno rodzime, jak i obce gatunki drzew i krzewów.
  • Alpinarium - znajduje się tu około 1500 gatunków i odmian uprawnych roślin skalnych. Jego osobliwością jest profil geologiczny.
  • Rośliny wodne, błotne i akwariowe - znajduje się tu jedna z największych na świecie (licząca ponad 250 taksonów) kolekcja subtropikalnych i tropikalnych roślin wodnych i błotnych
  • Rośliny szklarniowe - Wrocławska kolekcja szklarniowa liczy ogółem blisko 5000 taksonów i należy do najbogatszych w Polsce.
  • Dydaktyka i morfologia roślin - zgromadzono tu ekspozycję gatunków, które ilustrują m.in. wybrane zagadnienia z zakresu biologii i morfologii, ekologii i geografii roślin, pozwalające poznać budowę kwiatów i sposoby ich zapylania, typy owoców i sposoby rozsiewania nasion, różne typy kwiatostanów, pędów, liści, korzeni oraz formy życiowe roślin.
  • Pnącza - największa w Europie kolekcja dzikich gatunków pnączy zimujących w gruncie oraz odmiany ogrodnicze i gatunki jednoroczne roślin pnących
  • Panorama natury - stała wystawa prezentująca wszystkie ery oraz okresy wchodzące w ich skład. Lewa strona wystawy to ekspozycja skał i minerałów Dolnego Śląska. Głównym elementem prawej strony wystawy jest panoramiczny obraz o rozmiarach 36 x 2 m, dzieło znanego wrocławskiego artysty malarza Janusza Merkla, w realistyczny sposób przedstawiające rozwój życia na Ziemi od kambru do czwartorzędu.
  • Pracownia kultur tkankowych

Przeprawy w Ogrodzie Botanicznym[edytuj | edytuj kod]

Na terenie ogrodu znajdują się niewielkie kładki stanowiące przeprawy dla pieszych przez staw, będący starorzeczem jednego z ramion bocznych Odry, które zasypane zostało w XIX wieku[1]. W ramach założeń ogrodu w ciągu alei spacerowych wybudowano drewnianą kładkę[1][2] i pomost[1]. Na drugim, mniejszym stawie (basenie), nie ma wybudowanych kładek.

Kładka w ogrodzie jest obiektem mostowym, łukowym, trój przęsłowym. Konstrukcję nośną stanowią kratownice wykonane z drewnianych belek. Skrajne kratownice są trójkątne, natomiast środkowa kratownica ma pasy lekko zbieżne ku zwornikowi łuku. W pasach dolnych kratownic wykształcono podparcia oparte na podporach z podwójnymi rzędami drewnianych słupów. Natomiast przyczółki przeprawy na obu brzegach zbiornika wodnego wykonano jako murowane[1]. Kładka została zbudowa w 1958 roku[2][3][4] dzięki pomocy Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Inżynieryjnych i żołnierzy, którzy zbudowali obiekt[2][3]. Łączy ona brzegi między alpinarium a działem systematyki. Stała się jednym z najchętniej fotografowanych elementów Ogrodu[3], wręcz jego symbolem[3]. W 1992 roku, ze względu na zły stan techniczny oryginalna konstrukcja została rozebrana i w tym samym miejscu odbudowano kładkę w identycznym kształcie[3].

Pomost na stawie wykonano również jako drewniany, oparty na palach. Nawierzchnię pomostu wykonano z desek[1].

Dyrektorzy i Kierownicy Ogrodu Botanicznego we Wrocławiu[edytuj | edytuj kod]

  • 1811-1815 - H.F. Link, dyrektor,
  • 1816-1830 - L.Ch. Treviranus, dyrektor,
  • 1830-1852 - Ch.G. Nees von Esenbeck, dyrektor,
  • 1852-1884 - H.R. Göppert, dyrektor,
  • 1884-1889 - A. Engler, dyrektor,
  • 1889-1893 - K.A.E. Prantl, dyrektor,
  • 1893-1926 - F.A. Pax, dyrektor,
  • 1927-1928 - P. Stark, dyrektor,
  • 1929-1945 - J. Buder, ostatni niemiecki dyrektor Ogrodu Botanicznego,
  • 1947-1957 - Stefan Macko (1889-1967), prof. dr hab., palinolog, ekolog i geograf roślin, pierwszy powojenny kierownik,
  • 1958-1972 - Zofia Gumińska (1917-2006), dr hab., fizjolog roślin, pionierka upraw hydroponicznych w Polsce, od 1948 roku odbudowywała Ogród Botaniczny ze zniszczeń wojennych, kierownik,
  • 1972-1980 - Krystyna Kukułczanka (ur. 1925), prof. dr hab., fizjolog roślin, twórczyni Pracowni Kultur Tkankowych, kierownik;
  • 1980-1981 - Mieczysław Tokarski (1926-1989), dr, systematyk roślin, kierownik,
  • 1981 - Tomasz Jan Nowak (ur. 1949), dr hab., prof. nadzw. Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, fizjolog roślin, dendrolog, działacz społeczny, kierownik Ogrodu Botanicznego od roku 1981, dyrektor od 1984 do dziś.

Godziny otwarcia[edytuj | edytuj kod]

Ogród otwarty jest dla zwiedzających od 1 kwietnia do 30 listopada, wstęp jest płatny.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Mosty w Ogrodzie Botanicznym (pol.). mostypolskie.com.pl – Mosty polskie. [dostęp 2012-03-08].
  2. 2,0 2,1 2,2 Z dziejów Ogrodu Botanicznego 1811–2003 (pol.). W: Ogród Botaniczny – przewodnik [on-line]. www.biol.uni.wroc.pl – Oficjalna strona Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. [dostęp 2012-03-08].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Budowa mostku, 1958 r. (pol.). W: Historia ogrodu w fotografii - cz. 7 [on-line]. www.ogrodbotaniczny.wroclaw.pl – Oficjalna strona Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. [dostęp 2012-03-08].
  4. Ogród Botaniczny (pol.). wroclaw.hydral.com.pl − Wratislaviae Amici. [dostęp 2012-03-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons