Order Takowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Krzyża Takowa
Orden Takovskog krsta
Awers
Awers krzyża IV klasy
(egz. sprzed 1882)
Baretka
Baretka
Ustanowiono 22 maja 1865
Wycofano 1930

Order Takowa, właśc. Order Krzyża Takowa (serb.-chor. Orden Takovskog krsta) – serbskie odznaczenie za zasługi cywilne i wojskowe, istniejące od 1865 do 1903.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Order został ustanowiony 22 maja 1865 roku przez księcia Serbii Michała Obrenowicia na pamiątkę drugiego powstania serbskiego przeciwko Turkom, którym dowodził założyciel dynastii Obrenowiciów Miłosz Wielki. Powstanie zaczęło się 23 kwietnia 1815 od narady przywódców na cmentarzu małej serbskiej wioski Takowo i odniosło sukces, tworząc fundamenty władzy dynastii Obrenowiciów. Miłosz rozwinął w Takowie białą chorągiew z czerwonym krzyżem greckim i miał zawołać: "Ja tu stoję i wy tu stoicie, wojna Turkom!". Na pamiątkę tego zdarzenia kniaź Michał ustanowił w 50-lecie powstania Krzyż Takowa (serb. Taкoвcки кpcт), złotą oznakę o kształcie późniejszego orderu, która nadana została żyjącym wówczas jeszcze weteranom powstania.

Bratanek i następca Michała, książę Milan IV (późniejszy pierwszy król Serbii Milan I Obrenowić) stworzył 12 lipca 1878 Order Takowa (serb.-chor. Orden Takova), który posiadał dwie klasy, krzyż złoty i krzyż srebrny, w tym samym roku nadał odznaczeniu nowe statuty, przemieniając go w trójklasowy order (krzyż komandorski oraz dwa powyższe stopnie), dalsze zmiany nastąpiły w latach do roku 1883, kiedy order otrzymał swą ostateczną organizację jako odznaczenie za zasługi wobec państwa według znanego schematu Legii Honorowej z pięcioma klasami od Wielkiego Krzyża do srebrnego Krzyża Kawalerskiego oraz klasę wojskową.

Po obaleniu dynastii Obrenowiciów w 1903 nowy król Piotr I Karadziordziewić nie potwierdził orderu, jako zbyt blisko związanego z historią domu Obrenowiciów.

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Insygnia orderu to oznaka i gwiazda I i II klasy. Oznaka to emaliowany na biało krzyż maltański z kulkami na szczytach ramion, w awersie z nałożonym na niego złotym krzyżem św. Andrzeja i z monogramem księcia Milana IV, "MO", w medalionie środkowym, otoczonym napisem (tłum.): "Za wiarę, księcia i ojczyznę" na błękitnej wstędze. Rewers oznaki był nieemealiowany, złoty (w V klasie srebrny), z dwugłowym orłem serbskim w medalionie środkowym. Oznaki I, II i III klasy były otoczone zielonym wieńcem laurowym. Zawieszką oznaki była emaliowana mitra książęca. Oznaka V klasy była nieemaliowana i pozbawiona mitry. Gwiazda I i II klasy była ośmiopromienna, z brylantowanego srebra, i nosiła na sobie oznakę orderu otoczoną wieńcem laurowym. Przy dekoracjach wojskowych (sa mačevima) dodawano dwa skrzyżowane złote miecze umieszczone pod zawieszką. Wstążka orderu była czerwona z szerokimi niebieskimi i białymi bordiurami. Krzyże IV i V klasy noszono na wstążce wiązanej na modłę austriacką w trójkąt.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maximilian Gritzner, Handbuch der Haus- und Verdienstorden, Leipzig 1883
  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978