Język serbski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cрпски
Srpski
Obszar Serbia, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Macedonia, Bułgaria, Albania i inne
Liczba mówiących ok. 13 mln.
Ranking ok. 75
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki słowiańskie
**Języki południowosłowiańskie
***Diasystem serbsko-chorwacki
****serbski
Pismo cyrylica, łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Serbia, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina
Regulowany przez Rada Standaryzacji Języka Serbskiego
Kody języka
ISO 639-1 sr
ISO 639-2 scc (B), srp (T)
SIL SRP
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku serbskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka serbskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-serbski online
Diasystem serbsko-chorwacki (2006)

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Podobnie jak język chorwacki i język bośniacki, powstał przez rozbicie języka serbsko-chorwackiego. Języki te są tak do siebie podobne, że rozmówcy nie mają problemów ze wzajemnym zrozumieniem.

Rozwój literackiego języka serbskiego[edytuj | edytuj kod]

W roli pierwszego literackiego języka Serbów wystąpił język staro-cerkiewno-słowiański, który w IX w. stał się pierwszym spisanym językiem słowiańskim. Pojawienie się pisanego języka słowiańskiego zawdzięczamy braciom Cyrylowi i Metodemu, greckim mnichom, którzy na prośbę księcia wielkomorawskiego Rościsława przybyli do jego państwa by tam prowadzić misję chrystianizacyjną w języku słowiańskim, co miało uchronić państwo wielkomorawskie przed wzrostem wpływów duchowieństwa niemieckiego na Morawach. Cyryl przed przybyciem na Morawy stworzył nowy alfabet (głagolica), którym w języku słowiańskim spisano przekłady najpotrzebniejszych modlitw i tekstów liturgicznych. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w obrządku bizantyjskim Serbowie przyjęli staro-cerkiewno-słowiański.

Z racji tego, że księgi przepisywane były ręcznie szybko do tekstów zaczęły przenikać słowa i zjawiska fonetyczne charakterystyczne dla terenów, na których powstawały kopie tych ksiąg. W ten sposób język staro-cerkiewno-słowiański rozszczepił się na odmiany, zwane redakcjami języka cerkiewnosłowiańskiego. Rozwinęły się więc redakcje ruska, bułgarska, a od XII w. serbska języka cerkiewnosłowiańskiego, w której powstały najważniejsze teksty serbskiego średniowiecza – głównie akty prawne i żywoty świętych. Wraz z podbojem ziem serbskich przez Turków w XIV i XV w. dochodzi do zahamowania rozwoju piśmiennictwa serbskiego, które od tej pory ograniczać się będzie wyłącznie do cerkwi prawosławnej. W XVIII w. redakcja serbska języka cerkiewnosłowiańskiego zostaje zastąpiona rosyjską, która wraz z językiem ludowym, a od lat 80. także z tzw. slovenosrpskim, będącym połączeniem elementów języka rosyjskiego i ludowego serbskiego, staną się trzema równorzędnie używanymi językami literackimi

Narodziny współczesnego języka serbskiego wiążą się z osobą Vuka Karadžicia, reformatora języka i pisowni serbskiej, który zerwał z tradycją cerkiewną i oparł język literacki na jednym z dialektów serbskich. Jak trudnym w praktyce było to zadanie niech świadczy fakt, że próbując tłumaczyć Nowy Testament przy pomocy wyłącznie języka ludowego, w którym brakowało słów potrzebnych do przekładu, często odwoływał się do tradycji cerkiewnej lub po prostu tworzył neologizmy. Jednak zapoczątkowana w drugim dziesięcioleciu XIX w. reforma Vuka Kardzicia po latach sporów doczekała się praktycznego zastosowania. Szczególną rolę w tym miały utwory wybitnych poetów serbskich tego okresu: Petra Njegoša i Branka Radičevicia, którzy swe utwory stworzyli w języku oparty na ludowym języku serbskim.

Pierwsze gimnazjum z językiem serbskim powstało w 1791 w Sremskich Karlovciach. Pierwszym popularnym pisarzem, piszącym w języku serbskim, był Dositej Obradovič, późniejszy założyciel pierwszej wyższej uczelni serbskiej.

W XIX w. popularna stała się idea jedności Słowian. Jednym z wariantów tej jedności miała być idea jugosłowiańska, czyli kulturalnej i językowej jedności południowych Słowian. W 1850 w Wiedniu podpisano umowę językową między Serbami i Chorwatami, która była początkiem tworzenia się języka, który w dwudziestym wieku zyskał miano serbsko-chorwackiego lub chorwacko-serbskiego. Proces unifikacji języka zakończono w 1954 w Nowym Sadzie (Serbia), gdzie potwierdzono istnienie wspólnego języka dla Serbów, Chorwatów i Czarnogórców. Ustalono między innymi, że istnieje równoprawność dialektów chorwackich i serbskich oraz alfabetów łacińskiego i cyrylickiego. Po rozpadzie Jugosławii język serbsko-chorwacki oficjalnie przestał istnieć, ustępując miejsca serbskiemu, chorwackiemu i bośniackiemu.

Warianty języka serbskiego[edytuj | edytuj kod]

Są dwa warianty wymowy.

Użytkownicy języka serbskiego[edytuj | edytuj kod]

Ok. 13 milionów osób w Serbii posługuje się tym językiem jako ojczystym – jest on tutaj językiem urzędowym. Serbski jest również urzędowym językiem w Czarnogórze i Bośni i Hercegowinie. Istnieje też duża serbska diaspora.

Pismo[edytuj | edytuj kod]

Język serbski zapisany w alfabecie łacińskim i cyrylicy

Serbski można zapisywać w dwu alfabetach: cyrylicą lub alfabetem łacińskim. Cyrylica uważana za tradycyjne pismo Serbów, jest stosowana przede wszystkim w Serbii Środkowej, przez Serbów w Czarnogórze i w Bośni, rzadziej przez Serbów w Chorwacji i na północy Serbii w Wojwodinie. Oprócz geograficznych są również polityczne uwarunkowania używania danego alfabetu. I tak gazety tradycyjne używają cyrylicy, cyrylicą zapisywane są teksty religijne i tradycyjne. Teksty nowoczesne używają obu alfabetów.

Rząd serbski na swojej stronie internetowej napisał: „Oficjalnym językiem Serbii jest serbski a oficjalnie używanym alfabetem jest cyrylica, w użyciu jest też alfabet łaciński. Na obszarach zamieszkanych przez mniejszości etniczne prawo przewiduje użycie w obiegu oficjalnym języka i pisma mniejszości.“[1]

Czasopisma stosują oba alfabety, na witrynach sklepów widać napisy w różnych alfabetach. Dokumenty oficjalne są jednak publikowane głównie cyrylicą.

W Czarnogórze przeważa obecnie alfabet łaciński.

Alfabet serbski[edytuj | edytuj kod]

Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Аа Aa A
Бб Bb B
Вв Vv W
Гг Gg G
Дд Dd D
Ђђ Đđ
Ее Ee E
Жж Žž Ż
Зз Zz Z
Ии Ii I
Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Jj Jj J
Кк Kk K
Лл Ll L
Љљ Lj lj Ĺ
Мм Mm M
Нн Nn N
Њњ Nj nj Ń
Оо Oo O
Пп Pp P
Рр Rr R
Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Сс Ss S
Тт Tt T
Ћћ Ćć Ć
Уу Uu U
Фф Ff F
Хх Hh Ch
Цц Cc C
Чч Čč Cz*
Џџ Dž dž
Шш Šš Sz

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Zob. język serbsko-chorwacki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło serbski w Wikisłowniku

Przypisy

  1. http://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=37 Почетна страна > Чињенице о Србији > Основни подаци > Становништво, језик и вера / Home > Facts about Serbia > Basic Facts > Population, Language and Religion

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]