Język serbsko-chorwacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Српскохрватски
Srpskohrvatski
Obszar Serbia, Czarnogóra, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina i inne
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie i cyrylica
ISO 639-3 hbs
SIL hbs[1]
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku serbsko-chorwackim
logo Wikipedii
Wikipedia w języku bośniackim
logo Wikipedii
Wikipedia w języku chorwackim
logo Wikipedii
Wikipedia w języku serbskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka serbsko-chorwackiego
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka bośniackiego
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka chorwackiego
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka serbskiego
Słownik serbsko-chorwacko-polski, polsko-serbskochorwacki online
Słownik bośniacko-polski, polsko-bośniacki online
Słownik chorwacko-polski, polsko-chorwacki online
Słownik serbsko-polski, polsko-serbski online
Serbo croatian language2005.png

Język serbsko-chorwacki (serbochorwacki, chorwackoserbski, chorwacki czyli serbski) – obecnie jest to kontrowersyjna (patrz poniżej) nazwa zbioru blisko spokrewnionych języków standardowych i dialektów (diasystem), należących do grupy południowej języków słowiańskich.

Języki i dialekty te używane są w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Serbii i Czarnogórze oraz przez mniejszości serbskie i chorwackie w Słowenii, Austrii, na Węgrzech, we Włoszech i Rumunii. W sumie posługuje się nimi ok. 21 milionów ludzi[2].

Do momentu politycznego rozpadu Jugosławii język serbskochorwacki uważany był powszechnie za jeden standardowy język policentryczny (posiadający wariantową budowę)[3]. W jego obrębie najczęściej wyróżniano dwa wyraźnie spolaryzowane warianty – zachodni (chorwacki, zagrzebski) oraz wschodni (serbski, belgradzki). Obszar Bośni i Hercegowiny traktowano jako przestrzeń przenikania się obu wspomnianych wariantów. Począwszy od lat 70. XX w. zaczęły pojawiać się teorie, zgodnie z którymi w języku serbsko-chorwackim zaczęto wyodrębniać jeszcze dwa inne warianty (subwarianty) bośniacko-hercegowiński oraz czarnogórski.

Analizując kształt oraz funkcjonowanie takich języków policentrycznych jak niemiecki, angielski czy hiszpański, niektórzy lingwiści jednoznacznie stwierdzą, że nie tylko do, ale i od momentu rozpadu Jugosławii w poczet języków policentrycznych bez wątpienia zaliczyć można w chwili obecnej także język serbsko-chorwacki[4][5][6]. Struktura gramatyczno-leksykalna języka Serbów, Chorwatów, Bośniaków i Czarnogórców wykazuje niewspółmiernie więcej cech wspólnych aniżeli odmienności, a porozumiewanie się przedstawicieli tychże nacji, posługujących się swoimi narodowymi odmianami języka, nie napotyka na żadne przeszkody[7][8][9]. Wzajemna zrozumiałość między użytkownikami standardowego języka z Chorwacji, Serbii, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry jest intensywniejsza niż między użytkownikami standardowych wariantów angielskiego, francuskiego, niemieckiego i hiszpańskiego[10].

Jeden język czy wiele języków?[edytuj | edytuj kod]

Trudno w chwili obecnej o niekontrowersyjną odpowiedź na pytanie, czy istnieje jeden język serbsko-chorwacki, czy też odrębne języki: serbski i chorwacki (ewentualnie również bośniacki, czarnogórski, burgenlandzki i molizański). Zagadnienie to jest dosyć skomplikowane. Z punktu widzenia polityki językowej rozróżnienie między wariantami jednego języka a spokrewnionymi językami jest zresztą w dużym stopniu arbitralne.

Z drugiej strony językowe różnice między serbskim a chorwackim językiem standardowym są mniejsze niż między standardowymi wariantami angielskiego w Wielkiej Brytanii, Irlandii, USA, Kanadzie, Australii[11][12] lub niemieckiego języka w Niemczech, Austrii, Szwajcarii[13], hiszpańskiego w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej[10], portugalskiego w Portugalii i Brazylii[10], francuskiego we Francji, Belgii, Kanadzie i Afryce[10], hindustańskiego w Indiach i Pakistanie[4], niderlandzkiego w Holandii i Belgii[12]. Dotyczą głównie słownictwa i stylistyki, w minimalnym stopniu również gramatyki i fonetyki[14].

Według niektórych najwłaściwszym jest przyjąć, iż język serbsko-chorwacki funkcjonował jako wariantowy język standardowy do końca XX w. Wówczas to jego warianty zostały podniesione przez swoich użytkowników do rangi języków standardowych (literackich). Z chwilą promocji nowych języków standardowych: bośniackiego, chorwackiego i serbskiego, język serbsko-chorwacki stał się językiem martwym.

Z drugiej strony, między językami policentrycznymi[3] serbsko-chorwacki był tylko jeden ze standaryzacją policentryczną w ramach jednego państwa[15]. Rozpad Jugosławii dokonał serbochorwackiego[styl do poprawy] jeszcze bardziej typowym językiem policentrycznym, ponieważ warianty innych języków policentrycznych również używany w różnych państwach[16].

Wielu językoznawców z obszarów byłej Jugosławii uważa, że termin "język serbsko-chorwacki" jest już nieaktualny. Za jeden z powodów tego stanowiska można uznać burzliwy przebieg wojny domowej, która doprowadziła do rozpadu państwa jugosłowiańskiego.

Należy zdać sobie sprawę, że przez język możemy rozumieć jedną z dwóch rzeczy: albo język standardowy czyli literacki (o ustalonej pisowni, leksyce i gramatyce, używany w literaturze, prasie i telewizji) albo zbiór dialektów (regionalnych wariantów języka).

Polski Chorwacki Bośniacki Serbski
W odniesieniu do spalin zanieczyszczających powietrze w Jerozolimie, należałoby podjąć działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa! Glede ispušnih plinova i zagađivanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebito poduzeti mjere sigurnosti! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mere bezbednosti!
Biała sól kuchenna jest związkiem chemicznym sodu i chloru. Bijela sol za kuhanje kemijski je spoj natrija i klora. Bijela so za kuhanje je hemijski spoj natrijuma i hlora. Bela so za kuvanje je hemijsko jedinjenje natrijuma i hlora.
Pociąg odjedzie dokładnie o godz. dziesiątej. Vlak sa željezničkoga kolodvora krenut će točno u deset sati. Voz sa željezničke stanice krenut će tačno u deset sati. Voz sa železničke stanice krenuće tačno u deset sati/časova.

Przyjmijmy najpierw pierwsze znaczenie terminu. Powstanie serbsko-chorwackiego języka standardowego było efektem tzw. umowy wiedeńskiej z 1850 roku, w której Serbowie i Chorwaci postanowili stworzyć wspólny język literacki. Unifikacja nie została jednak nigdy doprowadzona do końca i stworzony w drodze realizacji porozumienia język posiadał pewne odmienności pozwalające mówić o jego wariantowej budowie. Do lat 90. XX w. serbsko-chorwacki najczęściej uważany był za jeden język, jako jeden wariantowy kod funkcjonował w obiegu naukowym, posiadając zresztą status jednego z trzech języków urzędowych Jugosławii (pod różnymi nazwami, np. w Chorwacji używana była nazwa "język chorwacki czyli serbski" – chorw. "hrvatski ili srpski jezik" – natomiast w Serbii do roku 2006 oficjalnie funkcjonowała nazwa "język serbochorwacki").

Po rozpadzie Jugosławii narody uprzednio ją współtworzące starają się podkreślać swoją odrębność, również w dziedzinie językowej. Dlatego języki serbski, chorwacki, bośniacki i czarnogórski zostały przez nowo powstałe państwa uznane za odrębne. W Bośni formalnie funkcjonują trzy języki urzędowe: chorwacki, serbski i bośniacki. Istnieje również tzw. standard BCS (bośniacki-chorwacki-serbski), jest to wersja używana przez Międzynarodowy Trybunał Karny do spraw byłej Jugosławii. Można zauważyć oznaki powstawania kolejnego standardu – czarnogórskiego. Poszczególne warianty rozwijają się niezależnie (na przykład w języku chorwackim wprowadzane są reformy, które zwiększają różnice między nim a serbskim).

Osobna grupa argumentów na rzecz odrębności poszczególnych języków standardowych oparta jest na odrębności kulturowej używających ich narodów oraz na odmiennym rozwoju historycznym tych języków przed XIX w. Niektórzy zwolennicy tego poglądu twierdzą ponadto, że nazwa "język serbsko-chorwacki" oznaczała nieistniejący, postulowany byt uwarunkowany wyłącznie czynnikami politycznymi.

Oto przykład urzędowego komunikatu w trzech językach urzędowych Bośni i Hercegowiny:

  • bośniacki:
    SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
  • chorwacki:
    PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 s pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
  • serbski (łacinka):
    SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
  • serbski (cyrylica):
    САОПШТЕЊЕ ЗА ЈАВНОСТ: Босна и Херцеговина очекује повећање кредитног рејтинга. У марту 2004. године, Агенција Moody's додијелила је Босни и Херцеговини први суверени кредитни рејтинг, Б3 са позитивним изгледима. У свјетлу значајног напретка у изградњи државе од додјеле првог кредитног рејтинга, Moody's разматра могуће повећање рејтинга Босне и Херцеговине.

Jeżeli natomiast mamy na myśli nie języki standardowe, lecz serbsko-chorwackie dialekty, to są one bardzo zróżnicowane, ale różnice te nie mają wiele wspólnego z podziałem na serbski, chorwacki i bośniacki. Największe zróżnicowanie występuje w Chorwacji.

Hanna Dalewska-Greń w Językach słowiańskich opatruje odmiany literackie języka używane współcześnie przez Serbów i Czarnogórców, Chorwatów oraz bośniackich Muzułmanów (Bośniaków) terminem serbski/chorwacki, uważając, że niewątpliwe różnice między nimi powinny być opisywane na poziomie "o stopień niższym" i świadomie pomijając kształtujący się w ostatnich latach i będący w trakcie standaryzacji język bośniacki[17].

Dialekty[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze diasystemu serbsko-chorwackiego występują trzy duże dialekty (narzecza, względnie grupy dialektów): sztokawski, kajkawski i czakawski. Dialekt sztokawski Hercegowiny stanowi podstawę dla wszystkich trzech języków standardowych: serbskiego, chorwackiego i bośniackiego. Należy zauważyć, że różnice w użyciu dialektów i ich wariantów są uzależnione geograficznie, a nie etnicznie. Liczba różnic jest na tyle duża, że nie wszystkie dialekty są między sobą zrozumiałe.

Dialektem sztokawskim mówi się w Serbii, Bośni, Czarnogórze i w przeważającej części Chorwacji. Odpowiednikiem słowa "co" jest "što". Wschodni lub ekawski wariant sztokawskiego, którym mówi się na prawie całym obszarze Serbii i na wschodnich krańcach Chorwacji, oddaje prasłowiański dźwięk (jać) za pomocą "e". Zachodni lub jekawski wariant oddaje jako "je" lub "ije". Mówi się nim w Chorwacji, Bośni i Czarnogórze oraz w niektórych rejonach zachodniej Serbii. Ponadto istnieje wariant ikawski, w którym reprezentowane jest współcześnie przez "i". Na przykład:

Pochodzenie ekawski ikawski ijekawski
vrěme vreme vrime vrijeme
lěp lep lip lijep
děvojka devojka divojka djevojka
věran veran viran vjeran
selo selo selo selo
trěbati trebati tribati trebati
grějati grejati grijati grijati

Pierwsze dwa przykłady dotyczą długiej samogłoski "jać" (ě), a trzeci i czwarty – krótkiej.

Dialekt kajkawski jest rozpowszechniony w północnej Chorwacji. Słowu "co" odpowiada "kaj". Cechuje go wiele podobieństw do wschodnich dialektów słoweńskich, nie posiada jednak liczby podwójnej. Jać oddawana jest jako "e".

Dialektem czakawskim mówi się w zachodniej Chorwacji, głównie na Istrii, w Kwarnerze i Dalmacji. Słowu "co" odpowiada "ča". W dialekcie tym występują liczne zapożyczenia z włoskiego. Tak jak w przypadku dialektu sztokawskiego, na podstawie kontynuanta jaci wyróżniany jest wariant ikawski, ekawski i jekawski. Ciekawą cechą czakawskiego jest jego archaiczny system akcentuacyjny – uważa się, że wśród wszystkich języków słowiańskich swobodny, ruchomy i melodyczny akcent w czakawskim chorwackim jest najbardziej zbliżony do akcentu w języku prasłowiańskim.

Alfabety i wymowa[edytuj | edytuj kod]

Języki wchodzące w skład diasystemu serbsko-chorwackiego mogą być zapisane alfabetem łacińskim lub cyrylicą. Wersje standardowe serbskiego i bośniackiego używają obu alfabetów, podczas gdy chorwacki tylko łacińskiego. W obu przypadkach zapis jest niemal fonetyczny, a każdy znak jednego alfabetu ma swój odpowiednik w drugim (przy czym łacinka zawiera kilka dwuznaków). Odmiana cyrylicy używana w języku serbsko-chorwackim została opracowana w XIX wieku przez Serba Vuka Stefanovicia Karadžicia, a odmiana łacinki – przez Chorwata Ljudevita Gaja. Inaczej niż np. w języku białoruskim, łacinka jest identyczna z transliteracją cyrylicy według normy ISO/R 9:1968. (Różnice względem ISO 9:1995 dotyczą kilku liter, oddawanych w łacince przez dwuznaki, mianowicie: lj, nj, , oraz litery j). Istnieje też, odrębna od transliteracji, transkrypcja na język polski.

Oba alfabety, cyrylica (ћирилица/ćirilica) i łacinka (latinica), liczą 30 znaków. Różnią się natomiast kolejnością liter.

Serbska Cyrylica:

  • А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш
  • а б в г д ђ е ж з и ј к л љ м н њ о п р с т ћ у ф х ц ч џ ш

Chorwacka Łacinka:

  • A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z Ž
  • a b c č ć d dž đ e f g h i j k l lj m n nj o p r s š t u v z ž

Dwuznaki , lj i nj są w alfabecie traktowane jako jeden znak. Jest niewiele słów, w których tę kombinację znaków faktycznie wymawia się oddzielnie. Zagraniczne nazwy są w serbskim zapisywane tak jak się je wymawia np.: Grace Kelly – Grejs Keli, Shakespeare – Šekspir. W chorwackim zaś nazwy własne pozostawia się w formie oryginalnej.

Znaki specjalne można zapisać stosując kodowanie Unicode – nie należy jednak mylić litery Đ z islandzkim Ð (różnica jest bardziej widoczna w przypadku małej litery):

Č: Č č: č
Ć: Ć ć: ć
Đ: Đ đ: đ
Š: Š š: š
Ž: Ž ž: ž

Większość znaków odpowiada ich wymowie w polskim (alfabet łaciński)

cyrylica łacinka Międzynarodowy alfabet fonetyczny polska transkrypcja opis
А а A a /a/ A a jak polskie a
Б б B b /b/ B b zawsze dźwięczne
В в V v /ʋ/ W w jak zawsze dźwięczne w
Г г G g /ɡ/ G g zawsze dźwięczne
Д д D d /d/ D d zawsze dźwięczne
Ђ ђ Đ đ /ʥ/ Dź/Dzi dź/dzi jak polskie
Е е E e /ɛ/ E e otwarte e
Ж ж Ž ž /ʒ/ Ż ż jak polskie ż
З з Z z /z/ Z z jak polskie z
И и I i /i/ I i jak polskie i
Ј ј J j /j/ J j często jak krótkie nieakcentowane i
К к K k /k/ K k jak polskie k
Л л L l /l/ Ł ł podobne do polskiego l
Љ љ Lj lj /ʎ/ L l jak l w polskim słowie lis
М м M m /m/ M m jak polskie m
Н н N n /n/ N n jak polskie n
Њ њ Nj nj /ɲ/ Ń/Ni ń/ni podobne do polskiego ń
О o O o /ɔ/ O o otwarte o
П п P p /p/ P p jak polskie p
Р р R r /r/ R r jak polskie r. Może tworzyć sylabę i być przy tym długie/krótkie, akcentowane/nieakcentowane. Przykład: /kk/ (Krk)
С с S s /s/ S s jak polskie s
Т т T t /t/ T t jak polskie t
Ћ ћ Ć ć /ʨ/ Ć/Ci ć/ci jak polskie ć
У у U u /u/ U u jak polskie u
Ф ф F f /f/ F f jak polskie f
Х х H h /x/ H h podobne do polskiego ch
Ц ц C c /ʦ/ C c jak polskie c
Ч ч Č č /ʧ/ Cz cz jak polskie cz
Џ џ Dž dž /ʤ/ Dż dż jak polskie
Ш ш Š š /ʃ/ Sz sz jak polskie sz

Opis języka standardowego[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ różnice między standardowym językiem serbskim, standardowym językiem chorwackim, standardowym językiem bośniackim a standardowym językiem czarnogórskim są niewielkie, poniżej zostaną one opisane łącznie jako jeden system językowy[18], nazywany serbsko-chorwackim. Należy to traktować jako wybranie obiektu językowej analizy, a nie jako zajęcie stanowiska w sporze o to, czy serbski i chorwacki są odrębnymi językami (podobnie jak opisanie przez polonistów języka mieszkańców Krakowa nie oznaczałoby uznania tego języka za odrębny względem języka polskiego).

Fonetyka i fonologia[edytuj | edytuj kod]

W języku serbsko-chorwackim występuje 25 spółgłosek. Barw samogłosek jest 5 (a, e, o, i, u – wymowa jak po polsku). Ponadto występuje iloczas, to znaczy samogłoska może być długa lub krótka i cecha ta może decydować o znaczeniu wyrazu. W związku z tym można wyróżnić 10 samogłosek.

W serbsko-chorwackim, podobnie jak w niektórych innych językach słowiańskich (macedońskim, czeskim, słowackim), głoska r może tworzyć sylabę[19]. Stąd trudne do wymówienia dla Polaków wyrazy takie jak prst lub trg. Podobnie w wyrazach obcego pochodzenia może się zachowywać głoska l oraz n (np. w trzysylabowym wyrazie bicikl, lub dwusylabowym njutn).

Ciekawą cechą języka serbsko-chorwackiego jest akcent melodyczny. Akcentowana sylaba (samogłoska) może mieć intonację opadającą lub rosnącą. W połączeniu z iloczasem tworzy to cztery rodzaje akcentu – długi opadający, krótki opadający, długi rosnący i krótki rosnący. Akcent w serbsko-chorwackim jest swobodny i ruchomy, jednak w wyrazach wielosylabowych nie może padać na ostatnią sylabę wyrazu; sylaba środkowa może mieć tylko akcent rosnący, początkowa – każdy (w zależności od wyrazu). Wyrazy jednosylabowe mogą mieć tylko akcent opadający.

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Serbsko-chorwacki charakteryzuje się bogatą fleksją. Występuje w nim siedem przypadków (celownik i miejscownik współcześnie zawsze mają identyczną formę z wyjątkiem różnic w intonacji w niektórych wyrazach jednosylabowych), dwie liczby i siedem czasów: teraźniejszy, przeszły, przeszły niedokonany, zaprzeszły, aoryst, przyszły, przyszły drugi[20][21].

Odmiana rzeczowników

Klasa I – rodzaj męski I Klasa I – rodzaj męski II -ac (żywotny) Klasa I – rodzaj nijaki Klasa I – rodzaj nijaki -e Klasa II – rodzaj żeński Klasa II – rodzaj żeński I -ka Klasa II – rodzaj żeński I -ga Klasa III – rodzaj żeński II
Liczba pojedyncza okno osioł wieś drzewo, Mile (imię) kobieta bank książka miłość
Mianownik prozor magarac selo drvo, Mile žena banka knjiga ljubav
Dopełniacz prozora magarca sela drveta, Mileta žene banke knjige ljubavi
Celownik prozôru magârcu sêlu drvêtu, Miletu žêni bânci knjizi ljubâvi
Biernik prozor magarca selo drvo, Mileta ženu banku knjigu ljubav
Wołacz prozore magarče selō drvō, Mile ženō bankō knjigō ljubavi
Narzędnik prozorom magarcom selom drvetom, Miletom ženom bankom knjigom ljubavi, ljubavlju
Miejscownik prozóru magárcu sélu drvétu, Miletu žéni bánci knjizi ljubavi
Liczba mnoga okna osły wsie drzewa kobiety banki książki miłości
Mianownik prozori magarci sela drva žene banke knjige ljubavi
Dopełniacz prózorā mágarcā sélā drvā ženā bánkā knjigā ljubavi
Celownik prozorima magarcima selima drvima ženama bankama knjigama ljubavima
Biernik prozore magarce sela drva žene banke knjige ljubavi
Wołacz prozori magarci sela drva žene banke knjige ljubavi
Narzędnik prozorima magarcima selima drvima ženama bankama knjigama ljubavima
Miejscownik prozorima magarcima selima drvima ženama bankama knjigama ljubavima

Odmiana czasowników (przykład)

Raditi (pracować)

Zaimek Czas teraźniejszy Czas przyszły Czas przeszły
1 2 przeszły aoryst przeszły niedokonany zaprzeszły
(ja) radim ću raditi/radiću/ću da radim budem radio/la sam radio/la; radio/la sam izradih rad+ih bio sam radio/bila sam radila
Ti (ty) radiš ćeš raditi/radićeš/ćeš da radiš budeš radio/la si radio/la; radio/la si izradi rad+iše bio si radio/bila si radila
On, ona, ono (on, ona, ono) radi će raditi/radiće/će da radi bude radio/la/lo je radio/la/lo; radio/la/lo je izradi rad+iše bio je radio/bila je radila/bilo je radilo
Mi (my) radimo ćemo raditi/radićemo/ćemo da radimo budemo radili/le smo radili/le; radili/le smo izradismo rad+ismo bili smo radili/bile smo radili
Vi (wy) radite ćete raditi/radićete/ćete da radite budete radili/le ste radili/le; radili/le ste izradiste rad+iste bili ste radili/bile ste radile
Oni, one, ona (oni, one) rade će raditi/radiće/će da rade budu radili/le/la su radili/radile/radila; radili/le/la su izradiše radi+jahu bili su radili/bile su radile/bila su radila

Różnice[edytuj | edytuj kod]

Polski Łużycki Chorwacki Serbski
Porównanie Přirunanje Usporedba Поређење (Poređenje)
Europa Europa Europa Европа (Evropa)
Holandia Nižozemska Nizozemska Холандија (Holandija)
Włosi Italčenjo Talijani Италијани (Italijani)
Wszechświat Uniwersum, swětnišćo Svemir Васиона (Vasiona)
Kręgosłup Rjap Kralježnica Кичма (Kičma)
Powietrze Powětr Zrak Ваздух (Vazduh)
Edukacja Kubłanje, wukubłanje Odgoj Васпитање (Vaspitanje)
Tydzień Tydźeń Tjedan Седмица (Sedmica)
Historia Stawizny Povijest Историја (Istorija)
Pantalony Cholowy Hlače Панталоне (Pantalone)
Brzuch Brjuch Trbuh Стомак (Stomak)
Nauka Wěda Znanost Наука (Nauka)
Osobiście Wosobnje Osobno Лично (Lično)
Osoba Wosoba Osoba Лице (Lice)
Narody Zjednoczone Zjednoćene narody Ujedinjeni Narodi Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije)
Chleb Chlěb Kruh Хлеб (Hleb)
Sztuczny Kumštny Umjetno Вештачки (Veštački)
Krzyż Křiž Križ Крст (Krst)
Demokracja Demokratija Demokracija Демократија (Demokratija)
Wykrycie Spóznaće Spoznaja Сазнање (Saznanje)
Wyspa Kupa Otok Острво (Ostrvo)
Oficer Oficěr Časnik Официр (Oficir)
Ruch uliczny Nadróžny wobchad Cestovni promet Друмски саобраћај (Drumski saobraćaj)
Autostrada Awtodróha Autocesta Аутопут (Autoput)
Długość Dołhosć Duljina Дужина (Dužina)
Związek Udruga Удружење (Udruženje)
Fabryka Fabrika, twornja Tvornica Фабрика (Fabrika)
Powszechny Powšitkowny Opće Опште (Opšte)
Chrystus Chrystus Krist Христoс (Hristos)
Przepraszam Wodajće prošu Oprosti Извини (Izvini)
Standard języka ojczystego Maćernorěčny standard Materinski jezični standard Матерњи језички стандард (Maternji jezički standard)

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwę "serbsko-chorwacki" po raz pierwszy użył Jakob Grim w 1824 roku, a od 1836 używa jej Jernej Kopitar i niektórzy chorwaccy gramatycy XIX wieku[22].

Według Słownika poprawnej polszczyzny PWN z 1995[23] poprawną nazwą jest język serbskochorwacki, natomiast forma serbo-chorwacki jest niepoprawna. Encyklopedia powszechna PWN z 1974 posiada hasło serbochorwacki język[24] i podaje formę alternatywną język serbsko(-?)chorwacki. Mała encyklopedia powszechna PWN z 2000[25] posiada hasło serbsko-chorwacki język i podaje formę alternatywną chorwacko-serbski.

W specyfikacji RTF 1.0[26] znajdują się opisy języków Croato-Serbian (Latin) i Serbo-Croatian (Cyrillic)[27]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 15. i 16. edycja. W 14. kodem było SRC: http://web.archive.org/web/20011214022901/www.ethnologue.com/show_language.asp?code=SRC
  2. Ethnologue report for language code: SRC
  3. 3,0 3,1 Dalibor Brozović: Serbo-Croatian as a pluricentric language. W: Michael G. Clyne: Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations. Berlin i Nowy Jork: Mouton de Gruyter, 1992, s. 347-380, seria: Contributions to the sociology of language ; 62. OCLC 24668375. (ang.)
  4. 4,0 4,1 Daniel Blum: Sprache und Politik. Würzburg: Ergon, 2002, s. 8, 125–126, seria: Beiträge zur Südasienforschung ; 192. ISBN 3-89913-253-X. OCLC 51961066. (niem.)
  5. Daniel Bunčić: Die (Re-)Nationalisierung der serbokroatischen Standards. W: Sebastian Kempgen: Deutsche Beiträge zum 14. Internationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008. Monachium: Otto Sagner, 2008, s. 93, seria: Welt der Slaven. OCLC 238795822. (niem.)
  6. Snježana Kordić: Policentrični standardni jezik. W: Lada Badurina, Ivo Pranjković, Josip Silić: Jezični varijeteti i nacionalni identiteti. Zagrzeb: Disput, 2009, s. 85–89. ISBN 978-953-260-054-4. OCLC 437306433. (serb.-chorw.)
  7. Bernhard Gröschel: Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit. Monachium: Lincom Europa, 2009, s. 140–143, seria: Studies in Slavic Linguistics ; 34. ISBN 978-3-929075-79-3. (niem.)
  8. Enisa Kafadar: Bosnisch, Kroatisch, Serbisch – Wie spricht man eigentlich in Bosnien-Herzegowina?. W: Beate Henn-Memmesheimer, Joachim Franz: Die Ordnung des Standard und die Differenzierung der Diskurse. T. 1. Frankfurt nad Menem: Peter Lang, 2009, s. 103. OCLC 699514676. (niem.)
  9. Snježana Kordić: Jezik i nacionalizam. Zagrzeb: Durieux, 2010, s. 98–108, seria: Rotulus Universitas. ISBN 978-953-188-311-5. OCLC 729837512. (serb.-chorw.)
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Thomas Paul-Louis. Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l’étude d’une langue à l’identité des langues. „Revue des études slaves”. 74 (2-3), s. 325, Paryż 2003. ISSN 0080-2557 (fr.). 
  11. Sean McLennan. Sociolinguistic Analysis of "Serbo-Croatian". „Calgary Working Papers in Linguistics”. 18, s. 107, 1996. ISSN 0823-0579 (ang.). 
  12. 12,0 12,1 Bernhard Gröschel. Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen?. „Srpski jezik”. 8 (1-2), s. 180-181, 2003. ISSN 0354-9259 (niem.). 
  13. Hans-Dieter Pohl: Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick. W: Ingeborg Ohnheiser: Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart. Innsbruck: Non Lieu, 1996, s. 219, seria: Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontana ; 4. OCLC 243829127. (niem.)
  14. Henning Mørk: Serbokroatisk grammatik : substantivets morfologi. Århus: Slavisk Afdeling, Århus Universitet, 2002, s. 1, seria: Arbejdspapirer ; 1. OCLC 471591123. (duń.)
  15. Ulrich Ammon: Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz: das Problem der nationalen Varietäten. Berlin i Nowy Jork: Walter de Gruyter, 1995, s. 46. OCLC 33981055. (niem.)
  16. Snježana Kordić: Nationale Varietäten der serbokroatischen Sprache. W: Biljana Golubović, Jochen Raecke: Bosnisch – Kroatisch – Serbisch als Fremdsprachen an den Universitäten der Welt. Monachium: Otto Sagner, 2008, s. 95, seria: Die Welt der Slaven, Sammelbände – Sborniki ; 31. ISBN 978-3-86688-032-0. OCLC 244788988. (niem.)
  17. Dalewska-Greń H., Języki słowiańskie, PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-83-01-12391-8, str. 13
  18. Paul-Louis Thomas, Vladimir Osipov: Grammaire du bosniaque, croate, monténégrin, serbe. Paryż: Institut d'études slaves, 2012, s. 624, seria: Collection de grammaires de l'Institut d'études slaves ; 8. ISBN 9782720404900. OCLC 805026664. (fr.) Résumé.
  19. Snježana Kordić: Serbo-Croatian. Wyd. 2. 2006. Monachium i Newcastle: Lincom Europa, 1997, s. 4, seria: Languages of the World/Materials ; 148. ISBN 3-89586-161-8. OCLC 37959860. (ang.) Contents.
  20. Wayles Browne: Serbo-Croat. W: Bernard Comrie, Greville G. Corbett: The Slavonic Languages. London i Nowy Jork: Routledge, 2004, s. 306–387, seria: Routledge language family descriptions. ISBN 978-0-415-28078-5. OCLC 24796613. (ang.)
  21. Lili Laškova: Sărbo-hărvatska gramatika. Sofia: Emas, 2001, s. 360. OCLC 635194865. (bułg.)
  22. Snježana Kordić: Pro und kontra: "Serbokroatisch" heute. W: Marion Krause, Christian Sappok: Slavistische Linguistik 2002: Referate des XXVIII. Konstanzer Slavistischen Arbeitstreffens, Bochum 10.-12. September 2002. Monachium: Otto Sagner, 2004, s. 100, seria: Slavistishe Beiträge ; 434. ISBN 3-87690-885-X. OCLC 56198470. (niem.)
  23. Słownik poprawnej polszczyzny, PWN, Warszawa 1995, ISBN 83-01-03811-X, s. 680
  24. Encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 1974, t. 4, s. 166
  25. Mała encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 2000, ISBN 83-01-13142-X, s. 737
  26. http://latex2rtf.sourceforge.net/RTF-Spec-1.0.txt
  27. ISO 639-2/RA Change Notice
    ISO 639-1
    .Code
    ISO 639-2
    Code
    English name
    of Language
    French name
    of Language
    Date
    Added or
    Changed
    Category
    of Change
    Notes
    [-sh] (none) Serbo-Croatian serbo-croate 2000-02-18 Dep This code was deprecated in 2000 because there were separate language codes for each individual language represented (Serbian, Croatian, and then Bosnian was added). It was published in a revision of ISO 639-1, but never was included in ISO 639-2. It is considered a macrolanguage (general name for a cluster of closely related individual languages) in ISO 639-3. Its deprecated status was reaffirmed by the ISO 639 JAC in 2005.
    sr srp [scc] Serbian serbe 2008-06-28 CC ISO 639-2/B code deprecated in favor of ISO 639-2/T code
    hr hrv [scr] Croatian croate 2008-06-28 CC ISO 639-2/B code deprecated in favor of ISO 639-2/T code

    Source:
    http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_changes.php