Miecz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy broni. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Zobacz hasło miecz w Wikisłowniku
Części miecza:
I Rękojeść:
1. Głowica
2. Trzon
3. Jelec
II Głownia:
4. Taszka
5. Zbrocze
6. Ostrze
7. Płaz
8. Sztych
9. Czubek
III Pochwa:
11. Okucie
12. Trzewik

Mieczbiała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy – miecz prosty może być tylko obosieczny – jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od rodzaju, miecz trzymany był jedną ręką lub dwoma rękami.[potrzebne źródło] Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.[potrzebne źródło]

Polska nazwa miecz jest zapożyczeniem wywodzącym się z języka gockiego od słowa meki co oznaczało broń obosieczną[1]. Wczesnośredniowieczny miecz jest kontynuacją w prostej linii rzymskiej spathy w którą uzbrojona była zaciężna konnica germańska złożona z najemników zwanych spathari. W Polsce pierwsze miecze tego typu pojawiają się w IX wieku i mają związek z aktywnością skandynawskich wikingów, są to głównie egzemplarze typu B do R według typologii Petersena, produkowane w ośrodkach nadreńskich i datowane na IX i X wiek.[2]

Historia i zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Miecz jest najstarszą historyczną bronią sieczną, oraz jedną z najostrzejszych broni średniowiecznych. Pierwsze miecze, wykonywane z brązu, powstawały już w epoce brązu, na terenie Chin i Egiptu. Z powodów technologicznych były wydłużone, wąskie i nadawały się głównie do pchnięć[potrzebne źródło], lub w przypadku staroegipskich mieczy sierpowych (kopesz) tylko do cięć. Ważnymi ośrodkami produkcji mieczy w epoce brązu były też tereny dzisiejszych Węgier i Słowacji skąd importowane były między innymi, na ziemie polskie. Później miecze, wykonywane z żelaza, stały się powszechnie używaną bronią. Najdynamiczniejszy rozwój mieczy w Europie przypada na średniowiecze, kiedy stały się także symbolem stanu rycerskiego. Powstał kult miecza – z narzędzia stał się sacrum, wierność przysięgano na miecz. Bardzo często otrzymywał własne imię i noszono go przed władcami na znak władzy i sprawiedliwości. Był niezbędny przy ceremonii koronacji i pasowania na rycerza.

Pochodzenie ojcowskie określano jako "po mieczu" (w odróżnieniu od "po kądzieli" – po matce), w czasie pogrzebu ostatniego potomka męskiego łamano miecz. Dwa nagie miecze podarował jako wyzwanie przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku Ulrich von Jungingen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego polskiemu królowi, Władysławowi Jagielle.

W bitwach w wieku XVI miecz powoli przestał być użyteczny. Ostatni znaczący typ miecza to miecz dwuręczny. Został zastąpiony przez rapier i szablę.

Miecze historyczne[edytuj | edytuj kod]

Fikcyjne miecze[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • H. Bonnet, Die Waffen der Volker des alten Orients, Leipzig 1926.
  • Antoni Romuald Chodyński, Militaria malborskie, Malbork 1991.
  • Antoni Romuald Chodyński, Zbrojownie Malborskie, Malbork 1978.
  • Wł. Dziewanowski, Zarys dziejów uzbrojenia w Polsce, Warszawa 1935.
  • J. Fogel, Studia nad uzbrojeniem ludności kultury łużyckiej w dorzeczu Odry i Wisły, Poznań 1979.
  • M. Głosek, A. Nadolski, Miecze średniowieczne z ziem polskich, Łódź 1970.
  • M. Głosek, Znaki i napisy na mieczach średniowiecznych w Polsce, 1973.
  • M. Głosek, Miecze środkowoeuropejskie z X-XV w., Warszawa 1984.
  • L. Kajzer, Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznych, Wrocław 1976.
  • Wł. Kwaśniewicz, 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym, Warszawa 1989.
  • J. Łepkowski, Broń sieczna w ogóle i w Polsce uważana archeologicznie, Kraków 1857.
  • A. Nadolski, Polska broń, broń biała, Wrocław 1974.
  • M. Pawłowska, Broń biała – sieczna w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu, Toruń 1986.
  • W. E. Radzikowski, Szczerbiec miecz bolesławowski, Kraków 1898.
  • Z. Wawrzonkowska, Uzbrojenie i ubiór rycerski Piastów Śląskich od XII do XIV w., Łódź.
  • Gerald Weland, Poradnik kolekcjonera. Miecze, szable i sztylety, Warszawa 2003
  • Wł. Wojciechowski, Broń pierwotna i starożytna w Polsce, Warszawa 1973.
  • Z. Żygulski jun., Broń w dawnej Polsce, Warszawa 1975.
  • Z. Żygulski jun., Broń starożytna, Warszawa 1998.
  • Z. Żygulski jun., Broń wschodnia. Warszawa 1983.
  • Z. Żygulski, M. Gradowski, Słownik uzbrojenia historycznego, Warszawa 2000, ISBN 83-01-12390-7.

Przypisy

  1. Jerzy Szyłak. Gramatyka języka polskiego. s. 113, 1998; Władysław Dziewanowski. Zarys dziejów uzbrojenia w Polsce. s. 18; Język polski s. 364, 1974
  2. Lech Marek. Wczesnośredniowieczne miecze z Europy Środkowej i Wschodniej. 2004, s. 10

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]