Orlik (roślina)
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Orlik | |
|---|---|
 Morfologia (orlik alpejski)
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | jaskrowce |
| Rodzina | jaskrowate |
| Rodzaj | orlik |
| Nazwa systematyczna | |
| Aquilegia L. Sp. Pl. 533. 1 Mai 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Orlik (Aquilegia L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny jaskrowatych. Obejmuje ok. 70 gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest orlik pospolity (Aquilegia vulgaris L.)[2] – zarazem jedyny przedstawiciel tego rodzaju w rodzimej florze polskiej. Wiele gatunków i ich mieszańców jest uprawianych jako ogrodowe rośliny ozdobne.
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Byliny o licznych, wzniesionych łodygach wyrastających z cienkiego, ale drewniejącego kłącza. W górze owłosiona gruczołowatymi włoskami.
- Liście
- Odziomkowe na długich ogonkach, pojedynczo lub potrójnie trójlistkowe, poszczególne listki wcinane, zwykle głęboko. Liście łodygowe podobne, zwykle mniejsze.
- Kwiaty
- Rzadko pojedyncze, zwykle skupione po kilka w baldachokształtny, szczytowy kwiatostan. Przysadka liściokształtna. Kwiaty grzbieciste, obupłciowe, duże i zwisające. Działki kielicha w liczbie 5, płasko rozpostarte, białe do niebieskich, czasem żółte lub czerwone o długości od 7 do 51 mm. Szybko odpadają. Płatki korony, także w liczbie 5 i barwne, wzniesione lub wznoszące się, zwykle mniejsze od działek okółka zewnętrznego, posiadają rurkowatą ostrogę skierowaną do tyłu i wystającą spomiędzy działek. Pręciki liczne z cienkimi, jednożyłkowymi nitkami. Między pręcikami i słupkowiem znajduje się około 7 błoniastych, łuskowatych prątniczków. Słupek zwykle pięciokrotny, słabo owłosiony, w połowie tak długi jak zalążnia z licznymi komorami.
- Owoce
- Mieszki wąskocylindryczne, wyraźnie żyłkowane i zakończone trwałym słupkiem (długimi dzióbkami). Nasiona liczne, czarne, wąsko owalne, gładkie[3][4][5].
[edytuj] Systematyka
Aquilina Bubani
- Pozycja wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)
Rodzaj z podrodziny Thalictroideae Raf., rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1]. W obrębie podrodziny tworzy klad wspólnie z rodzajami Semiaquilegia i Urophysa[6].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal), rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), plemię Aquilegieae, rodzaj orlik (Aquilegia L.)[7].
- Gatunek flory Polski[8]
- orlik pospolity (Aquilegia vulgaris L.)
- Gatunki uprawiane w Polsce[9]
- orlik ciemny (Aquilegia atrata Koch)
- orlik kanadyjski (Aquilegia canadensis L.)
- orlik Karelina (Aquilegia karelini O. et B. Fedtsch.)
- orlik mieszańcowy (Aquilegia ×hybrida hort.)
- orlik niebieski (Aquilegia caerulea James)
- orlik olimpijski (Aquilegia olympica Boiss.)
- orlik pirenejski (Aquilegia pyrenaica DC.)
- orlik różnobarwny (Aquilegia glandulosa Fisch. ex Link., syn. Aquilegia discolor Lev. et Leresche)
- orlik rutewkowaty (Aquilegia thalictrifolia Schott.)
- orlik wachlarzowaty (Aquilegia flabellata S. et Z.)
- orlik wspaniały (Aquilegia formosa Fisch.)
- orlik zielonawy (Aquilegia viridiflora Pall.)
- orlik złocisty (Aquilegia chrysantha A.Gray)
- Pozostałe gatunki[10]
- Aquilegia alpina L.
- Aquilegia amurensis Kom.
- Aquilegia atrovinosa Popov ex Gamajun.
- Aquilegia atwoodii S.L.Welsh
- Aquilegia aurea Janka
- Aquilegia baltistanica Qureshi & Chaudhri
- Aquilegia baluchistanica Qureshi & Chaudhri
- Aquilegia barbaricina Arrigoni & E.Nardi
- Aquilegia barnebyi Munz
- Aquilegia bernardii Gren. & Gord.
- Aquilegia bertolonii Schott
- Aquilegia borodinii Schischk.
- Aquilegia brevicalcarata Kolok.
- Aquilegia brevistyla Hook.
- Aquilegia buergeriana Siebold & Zucc.
- Aquilegia champagnatii Moraldo, Nardi & La Valva
- Aquilegia chitralensis Qureshi & Chaudhri
- Aquilegia coelestis Fed.
- Aquilegia colchica Kem.-Nath.
- Aquilegia cymosa Qureshi & Chaudhri
- Aquilegia desertorum (M.E.Jones) Cockerell ex A.Heller
- Aquilegia desolaticola S.L.Welsh & N.D.Atwood
- Aquilegia dichroa Freyn
- Aquilegia dinarica Beck
- Aquilegia ecalcarata Maxim.
- Aquilegia einseleana F.W.Schultz
- Aquilegia elegantula Greene
- Aquilegia euchroma Rech.f.
- Aquilegia eximia Van Houtte ex Planch.
- Aquilegia flavescens S.Watson
- Aquilegia fosteri (S.L.Welsh) S.L.Welsh
- Aquilegia fragrans Benth.
- Aquilegia ganboldii Kamelin & Gubanov
- Aquilegia gegica Jabr.-Kolak.
- Aquilegia gracillima Rech.f.
- Aquilegia grahamii S.L.Welsh & Goodrich
- Aquilegia grata Maly ex Zimmeter
- Aquilegia incurvata P.K.Hsiao
- Aquilegia jonesii Parry
- Aquilegia karatavica Mikeschin
- Aquilegia kitaibelii Schott
- Aquilegia kozakii Masam.
- Aquilegia kubanica I.M.Vassiljeva
- Aquilegia kurramensis Qureshi & Chaudhri
- Aquilegia lactiflora Kar. & Kir.
- Aquilegia laramiensis A.Nelson
- Aquilegia leptocera Nutt.
- Aquilegia litardierei Briq.
- Aquilegia longissima A.Gray ex S.Watson
- Aquilegia loriae S.L.Welsh & N.D.Atwood
- Aquilegia magellensis F.Conti & Soldano
- Aquilegia maimanica Rech.f.
- Aquilegia micrantha Eastw.
- Aquilegia microcentra Rech.f.
- Aquilegia microphylla (Korsh.) Ikonn.
- Aquilegia moorcroftiana Wall. ex Royle
- Aquilegia nakaoi Tamura
- Aquilegia nevadensis Boiss. & Reut.
- Aquilegia nigricans Baumg.
- Aquilegia nivalis (Baker) Falc. ex B.D.Jacks.
- Aquilegia nugorensis Arrigoni & E.Nardi
- Aquilegia nuragica Arrigoni & E.Nardi
- Aquilegia ochotensis Vorosch.
- Aquilegia ottonis Orph. ex Boiss.
- Aquilegia oxysepala Trautv. & C.A.Mey.
- Aquilegia pancicii Degen
- Aquilegia parviflora Ledeb.
- Aquilegia paui Font Quer
- Aquilegia pubescens Coville
- Aquilegia pubiflora Wall. ex Royle
- Aquilegia rockii Munz
- Aquilegia saximontana Rydb.
- Aquilegia scopulorum Tidestr.
- Aquilegia shockleyi Eastw.
- Aquilegia sibirica Lam.
- Aquilegia skinneri Hook.
- Aquilegia tianschanica Butkov
- Aquilegia transsilvanica Schur
- Aquilegia triternata Payson
- Aquilegia turczaninowii Kamelin & Gubanov
- Aquilegia tuvinica I.M.Vassiljeva
- Aquilegia vestinae Pfenn. & D.M.Moser
- Aquilegia vicaria Nevski
- Aquilegia viscosa Gouan
- Aquilegia vitalii Gamajun.
- Aquilegia yabeana Kitag.
- Aquilegia × cottia Beyer
- Aquilegia × maruyamana Kitam.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
- ↑ 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
- ↑ Fu Dezhi; Orbélia R. Robinson: Aquilegia (ang.). W: Flora of China [on-line]. [dostęp 2011-03-10].
- ↑ Alan T. Whittemore: Aquilegia (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-10].
- ↑ Jasiewicz Adam (red.): Flora Polski. Tom IV. Warszawa, Kraków: Instytut Botaniki PAN, PWN, 1985, s. 25. ISBN 83-01-05853-6.
- ↑ Wei Wang, Chen Zhi-Duan: Generic level phylogeny of Thalictroideae (Ranunculaceae): implications for the taxonomic status of Paropyrum and petal evolution (ang.). Taxon 56, 3: 811-821, 2007. [dostęp 2011-09-19].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Aquilegia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-20].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- ↑ Aquilegia (ang.). W: The Plant List [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2011-10-01].
