Parafia św. Katarzyny w Grybowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Parafia św. Katarzyny
Kościół parafialny w Grybowie
Kościół parafialny w Grybowie
Siedziba Grybów
Adres ul. Kościelna 3, 33-330 Grybów
Data powołania 1340
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diecezja tarnowska
Dekanat Grybów
Kościół Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Proboszcz ks. Ryszard Sorota
Wspomnienie liturgiczne 25 listopada, 3 niedziela maja
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Grybowie - parafia rzymskokatolicka w dekanacie Grybów w diecezji tarnowskiej. Kościół parafialny został wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1908-1918. Świątynia rzymskokatolicka została podniesiona przez papieża Benedykta XVI do rangi bazyliki mniejszej dnia 13 października 2012 roku. Jest sanktuarium, w którym szczególnym kultem otaczany jest łaskami słynący obraz Matki Bożej Przedziwnej. Mieści się przy ulicy Kościelnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Poprzednie świątynie[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół pod wezwanie św. Katarzyny Aleksandryjskiej ufundował Kazimierz Wielki, o czym informuje dokument lokacyjny miasta z 15 maja 1340 roku. Był to kościół gotycki, orientowany, jednonawowy, trójprzęsłowy z prezbiterium zamkniętym trójbocznie i wysoką wieżą przylegającą do nawy od zachodu, zbudowany z kamienia rzecznego i cegły. Świątynia nakryta była sklepieniem krzyżowo-żebrowym, doświetlana przez wąskie ostrołukowe okna, wewnątrz znajdowały się gotyckie ołtarze i malowidła[1]. W 1662 roku podczas pożaru kościół uległ dużemu zniszczeniu. Z pierwotnego wyposażenia do czasów współczesnych przetrwała jedynie figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem[2]. Wówczas podjęto starania, by wybudować nowy kościół. Został on poświęcony 10 maja 1705 roku przez biskupa sufragana krakowskiego Kazimierza Łubieńskiego. Kościół ten, noszący wezwania św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Mikołaja, przetrwał aż do końca XIX w. Wiosną 1908 roku rozpoczęto rozbiórkę starego kościoła (ze względu na zbyt małe rozmiary budowli względem potrzeb wiernych oraz zawilgocenia pojawiające się w kościele), a na jego miejscu rozpoczęto budowę nowego kościoła neogotyckiego[3].

Parafia posiadała kościoły filialne:

Historia bazyliki grybowskiej[edytuj | edytuj kod]

Budowę kościoła rozpoczęta w 1909 roku. Projekt przygotował warszawski architekt Józef Pius Dziekoński[7] Później prace przy kościele prowadził oraz wystrój kościoła przygotował ówczesny Prorektor Politechniki Warszawskiej, Zdzisław Mączeński[8].

Kościół grybowski zbudowano w stylu neogotyckim z cegły z użyciem kamienia. Został poświęcony 25 listopada 1913 roku przez ks. infułata Ignacego Maciejowkiego. Wybuch I wojny światowej wstrzymał dalszą budowę świątyni. W listopadzie 1918 roku zakończono prace w stanie surowym. Wówczas na wieży zamocowano krzyż, natomiast w hełmie wieży zamurowano pergamin z tekstem: "W rocznicę zwycięstwa pod Chocimem utwierdzamy krzyż na wieży tej świątyni, by strzelając w niebo, głosił potomkom o wierze przodków, której jest symbolem. Niech stoi tu wielki, niech się opiera burzom i wichrom, niech stoi niezachwiany, oglądając zawieruchy i przewroty we wszechświecie"[3]. Świątynia została konsekrowana 18 czerwca 1921 r. przez biskupa tarnowskiego Leona Wałęgę.

Ze względu na poważne uszkodzenia świątyni podczas drugiej wojny światowej, budynek został poddany generalnemu remontowi, który trwał od 1947 do ok. 1960[3].

Staraniem proboszcza ks. prałata Adama Kaźmierczyka, bp Jerzy Ablewicz dekretem z dnia 24 grudnia 1974 roku ogłosił kościół grybowski - Sanktuarium Maryjnym[3]. Staraniem ks. Ryszarda Soroty świątynia rzymskokatolicka została podniesiona przez papieża Benedykta XVI do rangi bazyliki mniejszej dnia 13 października 2012 roku, uroczyście ogłoszona bazyliką mniejszą dnia 20 kwietnia 2013 roku[9].

Opis świątyni[edytuj | edytuj kod]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół zbudowany jest w stylu neogotyckim. Orientowany, założony na planie krzyża łacińskiego, halowy, trójnawowy i pięcioprzęsłowy, z transeptem oraz prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Od zachodu przylega kwadratowa, wysoka wieża wtopiona w korpus, mieszcząca kruchtę w przyziemiu i chór muzyczny na piętrze. W części wschodniej budowli, po bokach znajdują się zakrystia i przedsionek (od południa) oraz kaplica Zwiastowania (od północy). W nawie głównej znajdują się kolumny, na których umieszczone są późnorokokowe drewniane rzeźby dwunastu apostołów z atrybutami. W prezbiterium znajduje się Kolegium Apostołów, przedstawionych na dwunastu rokokowych obrazach z 2 połowy XVIII w. Na północnej ścianie prezbiterium znajduje się scena Przemienienia Pańskiego utworzona przez pięć figur barokowych z XVIII wieku. W oknach prezbiterium pięć witraży figuralnych z przedstawieniami św. Katarzyny i świętych polskich. Wolnostojący, kamienny ołtarz główny przedstawia Chrystusa na krzyżu na tle płaskorzeźbionej panoramy Jerozolimy[10].

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Wewnątrz znajduje się cztery ołtarze. W nawie północnej ołtarz z obrazem Matki Bożej Przedziwnej, oraz obrazy: św. Antoniego, św. Franciszka, św. Maksymiliana. W nawie południowej ołtarz wieczystej adoracji z 1970 r., z wizerunkiem Serca Jezusowego, namalowany na desce lipowej, oraz obrazy św. Józefa, św. Bernardyna, Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Ponadto na ścianach świątyni umieszczone są m.in. obrazy: Ostatniej Wieczerzy, św. Franciszka, św. Stanisława Kostki i św. Mikołaja, św. Katarzyny oraz Jezusa Miłosiernego. Wewnątrz świątyni znajdują się stacje Drogi Krzyżowej z 2 poł. XIX wieku[3].

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz główny: wolnostojący, kamienny, przedstawia Chrystusa na krzyżu na tle płaskorzeźby panoramy Jerozolimy. Ołtarze boczne:

  • ołtarz Matki Bożej Przedziwnej
  • ołtarz Serca Jezusowego (Wieczystej Adoracji)
  • ołtarz Zwiastowania z dwoma scenami - z prawej Pokłonu Trzech Króli, z lewej 12-letniego Jezusa nauczającego w świątyni.
  • ołtarz Matki Bolesnej z "Furtki"

Witraże[edytuj | edytuj kod]

Do wnętrza bazyliki światło pada przez liczne barwne witraże, wśród których są m.in.witraż św. Katarzyny, Chrystusa Króla, Matka Boża Ostrobramska, Matka Boża Częstochowska.

Plac Kościelny[edytuj | edytuj kod]

  • Na zewnątrz kościoła znajduje się klasycystyczna kaplica Męki Pańskiej, ufundowana przez rodzinę Stadnickich w 1862 r. z przeznaczeniem na mauzoleum grobowe, wewnątrz której umieszczono cztery barokowe rzeźby świętych z XVIII wieku, statuę Matki Bożej Bolesnej oraz posąg Chrystusa Frasobliwego[11].
  • W pobliżu kaplicy znajduje się kamienna dzwonnica, zaproj. w 1917 r. przez Józefa Olecha z Tarnowa[12].
  • Obok kościoła usytuowane są dwie plebanie i wikarówka. Stara plebania, modrzewiowa, wybudowana w 1699 r., pełni obecnie funkcję Muzeum Parafialnego. Druga plebania, wybudowana w latach 1982-1985, jest zamieszkana przez kapłanów pracujących w parafii. Najnowsza część plebanii została rozbudowana w latach 2008-2009, tworząc z poprzednim budynkiem centrum duszpastersko-zakonne.

Kaplice dojazdowe[edytuj | edytuj kod]

Warto zobaczyć[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Na mapach: 49°37′32″N 20°56′44″E/49,625556 20,945556

Przypisy

  1. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 17.
  2. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 17-18.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 B. Chronowska: Historia Parafii. [dostęp 2013-08-05].
  4. D. Quirini Popławska, Historia parafii grybowskiej i okolicznych wsi od XIV w. po 1772 r., w: Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. I, red. D. Quirini Popławska, Kraków 1992, s. 214-215.
  5. D. Quirini Popławska, Historia parafii grybowskiej i okolicznych wsi od XIV w. po 1772 r., w: Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. I, red. D. Quirini Popławska, Kraków 1992, s. 215-216.
  6. D. Quirini Popławska, Historia parafii grybowskiej i okolicznych wsi od XIV w. po 1772 r., w: Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. I, red. D. Quirini Popławska, Kraków 1992, s. 216-217.
  7. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 69-122.
  8. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 122-129.
  9. R. Sorota, J. Skrabski, Bazylika Mniejsza pw. Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Grybowie, Grybów 2013, s. 63
  10. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 279-281
  11. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 279.
  12. J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010, s. 279.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Skrabski, Kościoły Grybowa. Monografia historyczno-artystyczna, Kraków 2010. ISBN: 978-83-928734-4-0
  • R. Sorota, J. Skrabski, Bazylika Mniejsza pw. Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Grybowie, Grybów 2013. ISBN: 978-83-88930-36-2
  • Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. I, red. D. Quirini Popławska, Kraków 1992. ISBN: 83-7052-077-4
  • Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. II, red. D. Quirini Popławska, Kraków 2000. ISBN: 83-7052-721-3
  • Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, t. III, red. D. Quirini Popławska, Kraków 1995. ISBN: 83-7052-235-1
  • B. Chronowska, Historia Parafii, w: http://www.grybow.parafia.info.pl/?p=main&what=1 [dostęp 17.04.2013]