Katarzyna Aleksandryjska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Święta
Katarzyna Aleksandryjska
dziewica
męczennica
Michelangelo Caravaggio 060.jpg
Święta Katarzyna z Aleksandrii – obraz pędzla Caravaggia
Data urodzenia ok. 282
Aleksandria
Data śmierci ok. 300
Aleksandria
Kościół/
wyznanie
katolicki, prawosławny
Wspomnienie 25 listopada[a]
7 grudnia[b]
Atrybuty koło do łamania kości, anioł, Dziecię Jezus, filozofowie, gałązka palmowa, korona, krzyż, księga, miecz, piorun
Patronka zakonu katarzynek, Nowego Targu, uniwersytetów, wielu zawodów, uczniów, nauczycieli, polskich kolejarzy, orędowniczka od bólu gardła i głowy
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Katarzyna Aleksandryjska, cs. Wielikomuczenica Jekatierina (ur. ok. 282, zm. ok. 300) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Według legendy urodziła się w Aleksandrii w Egipcie i była córką króla Kustosa. Przez lata uchodziła za jedną z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, jednak współcześni badacze podważają jej istnienie. Prawdopodobnie za podstawę legendy o Katarzynie z Aleksandrii posłużył życiorys Hypatii z Aleksandrii[1][c].

Według tradycji była bogatą i wykształconą chrześcijanką z Aleksandrii, która przyjęła śluby czystości. Poniosła śmierć męczeńską w wieku 18 lat. Otwarcie krytykowała prześladowania chrześcijan i postępowania cesarza Maksencjusza lub Maksymiana, żonę którego nawróciła na chrześcijaństwo. Wyrok śmierci zapadł po dyspucie religijnej, w której Katarzyna okazała się bieglejsza od pięćdziesięciu mędrców niechrześcijańskich, część z nich nawracając. Niezadowolony z takiego obrotu sprawy cesarz skazał Katarzynę na śmierć po torturach; odstąpiono od łamania kołem po zniszczeniu narzędzia tortur przez anioła i wyrok wykonano przez ścięcie. Wśród najstarszych autorów, wspominających Katarzynę, byli święty Rufin i Euzebiusz z Cezarei Palestyńskiej.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Kult świętej rozwinął się zarówno w kościele zachodnim, jak i w prawosławiu. W Polsce wystawiono ku jej czci ponad 170 budowli sakralnych; w 1571 w Braniewie Regina Protmann założyła zgromadzenie zakonne katarzynek. Kilkadziesiąt miejscowości polskich wywodzi swoją nazwę od imienia Katarzyny, postać świętej znajduje się w herbach Działdowa, Tyczyna, Nowego Targu i Dzierzgonia. Męczeństwo świętej stało się także tematem malarskim, m.in. dzieł Rafaela, Caravaggio i Hansa Memlinga.

Na szczycie Góry Świętej Katarzyny na Synaju znajduje się niewielka Kaplica św. Katarzyny, gdzie według tradycji, ciało 18-letniej świętej Katarzyny zostało umieszczone przez aniołów na najwyższym szczycie. W X w. zostało przeniesione przez mnichów-pustelników na dół góry i umieszczone w złotej trumnie w wybudowanym klasztorze św. Katarzyny. Od tego czasu szczyt nazwany został na jej cześć, a miejsce to zaczęto łączyć z jej kultem.

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Patronka zakonu katarzynek, Nowego Targu, Bytowa, Dzierzgonia, Działdowa, wyspy Cypr, nauki, paryskiej Sorbony, uniwersytetów, filozofów, filozofów chrześcijańskich, teologów, uczonych, nauczycieli, uczniów, studentek, dziewic, żon, mówców, adwokatów, notariuszy, bractw literackich, literatów, bibliotekarzy, drukarzy, zecerów, żeglarzy, woźniców, przewoźników, polskich kolejarzy, kołodziejów, garncarzy, garbarzy, młynarzy, piekarzy, prządek, szwaczek, krawcowych, powroźników, fryzjerów, modystek, zmagających się z bólem gardła i głowy, poszukiwaczy topielców, grzeszników, a także tzw. prostego ludu.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim 25 listopada[2]. Cerkiew prawosławna wspomina męczennicę Katarzynę 24 listopada/7 grudnia[d], tj. 7 grudnia według kalendarza gregoriańskiego.

Atrybuty[edytuj | edytuj kod]

Jej atrybutami są: anioł, Dziecię Jezus, filozofowie, gałązka palmowa, koło, na którym była łamana, korona w ręku, krzyż, księga, miecz, piorun.

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii przedstawiana jest w koronie, z palmą męczeństwa w dłoni i kołem do łamania kości (czasem jeszcze z książką i mieczem). Ukazywana jest też podczas mistycznych zaślubin z Chrystusem lub w więzieniu, w obecności Chrystusa. W okresie gotyku i renesansu często występuje razem ze świętymi Barbarą, Dorotą i Małgorzatą.

W heraldyce[edytuj | edytuj kod]

Święta Katarzyna z Aleksandrii w heraldyce polskiej[edytuj | edytuj kod]

Święta Katarzyna Aleksandryjska w heraldyce europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Herby odwołujące się do osoby św. Katarzyny poprzez jej atrybuty[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. liturgia katolicka
  2. prawosławna liturgia według kalendarza gregoriańskiego
  3. Maria Dzielska, Hypatia z Aleksandrii, Universitas, Kraków 2010, wyd. III poprawione, s.26. Cytat: Pewne powiązania z... Hypatią ma natomiast najbardziej chyba lubiana i znana święta i męczennica aleksandryjska – Katarzyna. Jak twierdzą badacze legendy Katarzyny, w jej hagiograficznym wizerunku, kształtowanym od ok. VIII wieku, znajdują się motywy zaczerpnięte z biografii Hypatii. W nieznanej na Zachodzie książce poświęconej Hypatii B.A. Myrsilidesa znajdujemy niezwykle ciekawą wiadomość potwierdzającą... poglądy uczonych na temat związku legendy św. Katarzyny z historycznymi losami Hypatii. Pisze on, że w Azji Mniejszej, koło miasta Laodycea, w dolinie rzeki Pyramos, niedaleko dzisiejszego Denizli znajdował się kościół ku czci filozofki Hypatii alias św. Katarzyny. Myrsilides wspomina o tym, że znalazłszy się w Denizli został zaproszony przez starszyznę gminy do ruin kościoła na obrządek religijny poświęcony "św. Hypatii-Katarzynie". W ruinach kościoła widział też zatartą w wielu miejscach inskrypcję wspominającą fundację kościoła ku czci i pamięci Hypatii (alias Katarzyny lub noszącej drugie imię "Katarzyna"!). ...Możemy wiec zapytać, czy legenda św. Katarzyny nie stanowi czegoś w rodzaju chrześcijańskiej ekspiacji za niezasłużoną śmierć Hypatii oddając pod imieniem i doświadczeniami losu uczonej Katarzyny hołd jej duchowym zaletom, wiedzy i moralnej godności?
  4. podwójne datowanie

Przypisy

  1. Św. Katarzyna: genialna piękność w aureoli? Data dostępu 1 lipca 2011.
  2. Katarzyna Aleksandryjska. Archidiecezja Przemyska obrządku łacińskiego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]