Pierścienie planetarne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zdjęcie Saturna i jego pierścieni zrobione przez sondę Cassini 2004-10-06
Zdjęcie pierścieni Saturna wykonane przez sondę Cassini 2004-10-27

Pierścień planetarny – pierścień złożony z cząsteczek pyłu i innych małych cząstek orbitujących dookoła planety w cienkim obszarze o kształcie dysku. Najbardziej spektakularne i znane pierścienie planetarne należą do Saturna, ale wszystkie cztery największe planety Układu Słonecznego (gazowe olbrzymy: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun) mają układy pierścieni.

Poza Układem Słonecznym znane są układy podwójne gwiazd, w których jeden ze składników jest otoczony szerokim dyskiem protoplanetarnym, jak epsilon Aurigae; jednak nie można w takim wypadku mówić o pierścieniach planetarnych. Obecnie (styczeń 2012) został zaobserwowany tylko jeden układ, w którym system podobny do pierścieni Saturna zaćmiewa gwiazdę (1SWASP J140747.93-394542.6), odległą o 420 lat świetlnych od Ziemi. Nie jest wiadome, czy towarzysz gwiazdy otoczony tymi pierścieniami jest planetą pozasłoneczną, brązowym karłem czy też mało masywną gwiazdą[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie pierścieni planetarnych nie jest dokładnie znane, prawdopodobnie zostały ukształtowane przez odpryski materii powstające przy zderzeniach ciał lub przez rozerwanie księżyca planety, gdy ten zbliżył się do planety i przekroczył granicę Roche'a. Również aktywność geologiczna księżyców może tworzyć i kształtować pierścienie, co ma miejsce w przypadku pierścienia E Saturna, tworzonego przez gejzery na księżycu planety, Enceladusie[2].

Skład cząstek pierścieni jest różny, mogą składać się z lodu i krzemianów. W pierścieniach mogą też występować większe bryły skalne.

Relacje z księżycami[edytuj | edytuj kod]

Niekiedy pierścieniom towarzyszą tzw. "księżyce pasterskie" (lub "prowadzące"), czyli małe księżyce, których orbity przebiegają blisko granic pierścieni lub w przerwach między nimi. Grawitacja księżyców pasterskich tworzy i utrzymuje ostrą krawędź takiego pierścienia: materia "dryfująca" w pobliżu orbity księżyca pasterskiego, po zbliżeniu się do niego jest odrzucana w głąb pierścienia, wyrzucona z pierścienia lub nawarstwia się na księżycu.

Dwa małe księżyce Jowisza, Metis i Adrastea, krążą w obrębie pierścieni planetarnych Jowisza i wewnątrz granicy Roche'a. Oznacza to, że każdy niezwiązany z księżycem okruch, np. powstający w wyniku uderzenia w księżyc innego okruchu, jest porywany z jego powierzchni przez siły pływowe Jowisza zasilając pierścienie w nowy materiał.

Niezwykłą cechą pierścieni Neptuna jest to, że wydają się one składać z oddzielnych łuków, nie opasując całej planety. Sonda kosmiczna Voyager 2 przekazała jednak zdjęcia, które wykazują, że pierścienie są jednak kompletne, za to posiadają wyraźnie jaśniejsze łuki. Jest to wynik grawitacyjnego oddziaływania księżyca pasterskiegoGalatei i prawdopodobnie jeszcze innego, nie odkrytego ciała.

Przypisy

  1. Scientists Discover a Saturn-Like Ring System Eclipsing a Sun-Like Star (ang.). ScienceDaily, 2012-01-09. [dostęp 2012-01-10].
  2. Saturn's Moon Enceladus Is A 'Cosmic Graffiti Artist,' Astronomers Discover (ang.). ScienceDaily, 2007-02-09. [dostęp 2012-01-10].