Pindar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pindar
stgr. Πίνδαρος

Píndaros
Statua Pindara z Teb
Statua Pindara z Teb
Data i miejsce urodzenia 522 - 518 p.n.e.
Kynoskefalaj pod Tebami
Data i miejsce śmierci 443 - 438 p.n.e.
Argos
Zawód poeta
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Pindar w Wikiźródłach
Wikicytaty Pindar w Wikicytatach

Pindar (stgr. Πίνδαρος, Píndaros, ur. m. 522 a 518 p.n.e. w Kynoskefalaj pod Tebami, zm. m. 443 a 438 p.n.e. w Argos) – grecki twórca liryki chóralnej (oda) – wykonywanej przez chór przy akompaniamencie instrumentów dętych (aulos) lub strunowych (kitara). Jego pieśni, połączone z układami tanecznymi, rozbrzmiewały ku czci bogów, ale także wyrażały żal po śmierci jakiejś osoby. Pindar znany jest głównie z utworów sławiących zwycięzców igrzysk panhelleńskich w Olimpii, Koryncie, Delfach, Nemei oraz tych, które zainspirowane były dziełami Safony.[potrzebne źródło]

Gdy w 335 p.n.e. Aleksander Macedoński zdobył zbuntowane Teby, zburzył wszystkie domy z wyjątkiem domu Pindara, a wśród nielicznych mieszkańców miasta, którym oszczędzono losu niewolników, byli potomkowie poety.

Oddziaływanie[edytuj | edytuj kod]

O ile Pindar doczekał się naśladowcy, i rywala, tylko, według naszej wiedzy, w świeżo odkrytym Bakchylidesie, to podziw wzbudzał nieprzerwanie w całej kulturze i tradycji europejskiej; mianowicie zwłaszcza u Horacego i Kwintyliana. Zapewne dużo zawdzięcza się tu zwłaszcza wpływowi Horacego na późniejsze pokolenia poetów naszego kręgu kulturowego. Mimo zniszczenia ogromnej części jego dzieł znanych starożytnym, znany do dziś zbiór natchnął i Piotra Ronsarda we Francji (Ody Pindaryczne) i kongenialne tłumaczenie Fryderyka Hölderlina na język niemiecki, u nas zaś, nie tylko przez tłumaczenia łacińskie, poetów Odrodzenia, Sarbiewskiego, klasyków lat 1700-nych, jak i romantyków.

Jedność i różnorodność w odach[edytuj | edytuj kod]

Warto przytoczyć, jak Ignacy Krasicki w Rymotwórcach spróbował określić znakomitość poezji Pindara: "Śmiałość wyrazów, lot ledwo dościgły wzbujałej myśli, wytworność niepospolita, z duchem jakby wieszczym połączona, takową mu zjednały wziętość, iż był Grekom jakby wyrocznią." Można tu widzieć zasadę wzniosłości jako siłę jednoczącą niejednorodne tematycznie składniki znanych nam ód zwycięskich (zob.Stuligrosz 2002 na temat niejednorodnej tematyki ód)). Sam poeta, świadom tej różnorodności stwierdza (Oda X Pytyjska), że « podobnie do pszczoły, me piękne hymny pochwalne lecą od jednego przedmiotu do drugiego. » Drogo opłacone przez rodzinę, lub nawet miasto zwycięzcy, hymny pochwalne wykonywano chóralnie z muzyką i tańcem - napisanymi i ułożonymi również przez poetę - podczas pochodu zwycięzcy, tworząc wydarzenie zaznaczające świetność i chwałę kraju bohatera. I choć niewiele może było do powiedzenia o (najczęściej młodym) bohaterze dnia, to nie brakło tematów pochwalnych dotyczących tradycji, znakomitości i podań związanych z jego rodem i krainą. Nie tyle sam zawodnik, co przewaga Dobra i Piękna wspomagały siłę i wzniosłość stylu pindarycznego.

Styl pindaryczny[edytuj | edytuj kod]

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Zachowana do czasów hellenistycznych spuścizna Pindara została uporządkowana w Bibliotece Aleksandryjskiej przez Arystofanesa z Bizancjum i Arystarcha z Samotraki ; podzielono tam ją na siedemnaście ksiąg, według gatunków, zaliczając Pindara do dziewięciu kanonicznych poetów lirycznych:

  • cztery księgi epinikiów (pieśni zwycięskich)
  • jedną księgę hymnów
  • jedną księgę peanów (pieśni pochwalnych) na cześć Apolla
  • dwie księgi dytyrambów na cześć Dionizosa
  • dwie księgi prosodia
  • trzy księgi partènia (pieśni dla chórów dziewczęcych)
  • dwie księgi hyporchèmata (pieśni tanecznych)
  • jedną księgę enkomia (pieśni pochwalnych)
  • jedną księgę trenów – pieśni żałobnych

Z tych tylko cztery księgi epinikiów – pieśni zwycięskich – przetrwały do naszych czasów w całości, przy czym należy zauważyć, iż nie stanowiły one nawet czwartej części spuścizny poety. Zawierały one:

Wydania[edytuj | edytuj kod]

Polskie tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nie istnieje, jak dotychczas, jednolite tłumaczenie wszystkich ód; Pojedyncze przekładali Adam Naruszewicz – odę Ol. I przełożył Adam Mickiewicz, a Stefan Srebrny – trzy olimpijskie (I, II, VI) i jedną pytyjską (I); zob. wydanie z 1981 poniżej.

  • [1824] Jan Wiernikowski,NIEKTÓRE CELNIEJSZE ODY PINDARA Z POTRZEBNEMI DO ICH ZROZUMIENIA OBJAŚNIENIAMI, TEXTEM GRECKIM I TŁUMACZENIEM PROZAICZNÉM. WILNO. JÓZEF ZAWADZKI WŁASNYM NAKŁADEM. - (Pythyjska Hijeronowi, Agezydamowi Lokrowi, Asopichowi z Orchomeny, Olimpijska II, Olimpijska Teronowi)
  • [1981] Wydanie – tylko częściowe – ód Pindara, w tłum. Alicji Szastyńskiej-Siemion i in. zaprezentowało wydawnictwo Ossolineum[a].
  • [1987] Pindar, Ody zwycięskie - Olimpijskie, pytyjskie, nemejskie, istmijskie, [tłumaczenie i opracowanie] Mieczysław Brożek, Wydawnictwo Literackie,Stron 293.
  • [2005] Pindar, Wybór poezji,Niniejsze wydanie jest oparte na publikacji Zakładu Narodowego im. Ossolińskich - Wydawnictwo z roku 1981, seria II Biblioteki Narodowej nr 199, Wydawnictwo Ossolineum/De Agostini, Wrocław, Opracowała Alicja Szastyńska-Siemion, wstęp + bibliografia LXXVII, tekst 169 stron,Format 119x193 mm. [niezmieniony dodruk wydania z 1981?]

Opracowania polskie[edytuj | edytuj kod]

  • [2002] Stuligrosz Magdalena, Gnoma w twórczości Pindara, Wydawnictwo Naukowe UAM, Wymiary 17.0x24.0cm, stron 192. EAN 9788323211761.

Opracowania obce[edytuj | edytuj kod]

  • (fr) [1952] Jean Irigoin, Histoire du texte de Pindare, Klincksieck, Paryż.
  • (fr) [1956] Jacqueline Duchemin, Pindare poète et prophète, Les Belles Lettres, Paryż.
  • (en) [1970] David C. Young, « Pindaric criticism », Pindaros und Bacchylides, Wissenschattliche Buchgesellschaft, Darmstadt.
  • (en) [1974] Richard Hamilton, Epinikion: General Form in the Odes of Pindar, De Gruyter, Haga.
  • (en) [1982] William Mullen, Pindar and Dance, Princeton
  • (en) [2010] Stella P. Revard, Politics, Poetics and the Pindaric Ode 1450-1700, Turnhout, Brepols Publishers,Szablon:ISBN

http://pl.wikisource.org/wiki/Na_pochwa%C5%82%C4%99_Hierona,_kr%C3%B3la_miasta_Etny_w_Sycylii,_kt%C3%B3ry_wozem_zawodniczym_zwyci%C4%99stwo_otrzyma%C5%82

Uwagi