Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Phoenix Sky Harbor International Airport
Wieża kontroli lotów
Wieża kontroli lotów
Państwo  Stany Zjednoczone
Miejscowość Phoenix, Arizona
Typ cywilne
Właściciel City of Phoenix (UM Phoenix); zarządca: Phoenix Airport System
Kod IATA PHX
Kod ICAO KPHX
Wysokość 345,9 m n.p.m.
Statystyki ruchu (2007)
Liczba pasażerów 42 197 080
Liczba operacji 538 036
Drogi startowe
Położenie na mapie Arizony
Mapa lokalizacyjna Arizony
PHX
PHX
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
PHX
PHX
Ziemia 33°26′03″N 112°00′42″W/33,434167 -112,011667Na mapach: 33°26′03″N 112°00′42″W/33,434167 -112,011667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor (ang.: Phoenix Sky Harbor International Airport, kod IATA: PHX, kod ICAO: KPHX) – duże międzynarodowe lotnisko obsługujące Phoenix w stanie Arizona, USA, ulokowany 4,8 km na wschód od centrum miasta. Jest to główne lotnisko stanu Arizona, stanowiąc jeden z najbardziej rozbudowanych kompleksów infrastruktury lotniczej w rejonie południowo-zachodnich USA.

Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor działa pod tą nazwą już sprzed 1935, kiedy został wykupiony przez miasto Phoenix (City of Phoenix). W 1950 był obsługiwany przez cztery linie lotnicze. Obecnie, port jest głównym węzłem lokalnie bazowanej (w Tempe) linii lotniczej US Airways i 3. co do znaczenia portem linii Southwest Airlines, drugiego co do ilości przewozów przewoźnika portu. Od rozpoczęcia działalności w 1982, Southwest Airlines uzyskały ponad 34% rynku. Od 1990, przewozy Southwest Airlines w oparciu o port Phoenix-Sky Harbor wzrosły o 352%.

W 2006, port lotniczy obsłużył 41,4 mln pasażerów, jako 9. największy w USA[1] i 18. największy na świecie[2] pod względem liczby przewiezionych pasażerów. W przeliczeniu dziennym, port wykonuje 1486 operacji lotniczych, obsługując 108 887 pasażerów. Port Sky Harbor rozwinął się tak szybko, że Phoenix zostało zmuszone do wcielenia pobliskiego portu lotniczego Mesa-Williams Gateway w Mesie jako komunikacyjnego lotniska pomocniczego.

Port Sky Harbor służy również lotnictwie ogólnemu, w tym jako jedną z 8 baz lotnictwa sanitarnego linii Air Evac.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Sky Harbor był czwartym portem lotniczym wybudowanym w Phoenix[3]. Został ustanowiony wraz z jednym pasem startowym w 1928 r. przez Scenic Airways, linii, która załamała się w następnym roku po krachu w Czarny Czwartek. Investment Company Acme był następnym właścicielem lotniska do 1935 roku. W tym czasie, American Airlines zaczął pierwsze przewozy pasażerów i obsługę poczty lotniczej, do lotniska w 1930 roku. Miasto Phoenix odkupiło lotnisko od Acme za 100.000 dolarów w 1935 roku i TWA rozpocząło usługi lotnicze do San Francisco w 1938 roku[4].

Po wojnie lotnisko rozpoczęło prace nad nowym terminalem pasażerskim, jak również nowymi równoległymi pasami startowymi i przekątnym pasem startowym[5]. Terminal 1 (początkowo nazywany "Terminal Zachodni"), który również mieścił na lotnisku pierwszą wieżę kontroli, otwarto w 1952 roku. Została zburzona w 1990 roku i zastąpiona przez wolnostojącą budowlę.

Masterplan lotniska został przebudowany w 1959 roku, aby wyeliminować krzyżówkę pasów startowych, aby zrobić więcej miejsca dla nowych terminali. American i TWA rozpoczęły operacje samolotów odrzutowych z Phoenix w 1960 i 1961 r., a Terminal 2 (początkowo nazywany "Terminal Wschodni") istniejący do dziś, został otwarty w 1962 roku[6]. Terminal 3 opened in 1979[5], Terminal 3 otwarto w 1979 r., gdy nazwy Terminali "Wschodni" i "Zachodni" zostały wycofane, ponieważ nie było już tylko dwóch terminalów.

Bonanza Airlines przeniósła swoją siedzibę z Las Vegas do Phoenix w 1966 roku. Bonanza połączyła się z dwoma innymi liniami, tworząc Air West w 1968 r., która została zmieniona na Hughes Airwest po Howardzie Hughesie w 1970 roku[7].

Po deregulacji linii lotniczych w 1978 roku, dawny szef wykonawczy Ed Beauvais Hughes Airwest zaczął tworzyć biznes plan dla nowej linii lotniczej z siedzibą w Phoenix. Założył America West Airlines w 1981 roku, które rozpoczęły służbę z Phoenix w 1983 roku i podwoiły swoją działalność w ciągu pierwszego roku działalności. Pod koniec dekady, America West miała ogólnokrajową sieć połączeń z Phoenix i był lobbing na rzecz usług transpacyficznych.

Plan portu lotniczego

W międzyczasie, Southwest Airlines zainaugurowała operacji z Phoenix w styczniu 1982 roku, z trzynastoma lotami codziennie do dwunastu miast, w 1986 roku miały już 64 lotów dziennie z Phoenix i prowadziła tam bazę dla załogi. Southwest otworzył centrum obsługi w PHX w 1992 r., która była największą w swojej sieci[8].

W 1990 roku na lotnisku otwarto największy terminal, Terminal 4. Terminal został wybudowany z czterech hal: N2 i N3 po stronie północnej i S3 i S4 od strony południowej. W 1994 roku otwarto N4 Concourse International, dodając 10 nowych bram i chodnik łączący do hali S4. W 1997 roku rozpoczęto budowę 14-bramowej hali N1, dla America West Airlines. Została ukończona w czerwcu 1998 r. kosztem 50 milionów dolarów i zakończono rozbudowę północnej części terminalu. W południowej części terminalu, budowa rozpoczęła się w 2002 r. ośmiu bramy S2 hali dla Southwest Airlines. Projekt ten został zakończony w 2004 r. i posiada inny projekt architektoniczny od pozostałych sześciu hal. Ósma, ostatnia hala na Terminalu 4 zostanie wybudowana w razie potrzeby. Terminal 4 jest nazwany po byłym senatorze z Arizony i kandydacie na prezydenta z 1964 Barry M. Goldwater. Po śmierci Goldwatera w 1998 r., burmistrz Phoenix proponował zmianę nazwy całego portu lotniczego w pamięci Goldwatera, ale szybko ten pomysł upadł, dla publicznego poparcie dla utrzymania znanej nazwy "Sky Harbor".

America West złożyło wniosek o Rozdział 11 ochrony przed upadłością w 1991 roku i sprzedał swoje większe samoloty i japońskie trasy, ale nadal rozwijał swoje krajowe operacje z Terminalu 4, we współpracy z Continental Airlines. Chociaż AWA cieszyły się dalszym wzrostem w Phoenix w 1990, tuż po atakach terrorystycznych 11 września 2001 miały napiętą sytuację finansową. AWA zakończyły swój związek z Continental i ostatecznie połączyła się z US Airways w 2005 roku. US Airways przeniosła swoją siedzibę do dawnego kampusu AWA w Tempe, i zachowała wielu menedżerów AWA dla połączonego przedsiębiorstwa.

W 2007 roku Transportation Security Administration wprowadził na rynek pierwszy skaner rentgenowski w PHX.

Terminale, linie lotnicze i kierunki lotów[edytuj | edytuj kod]

Port lotniczy posiada trzy terminale pasażerskie, ponumerowane 1, 2, i 3. Terminal 1, w służbie od 1952, został wycofany z użytku i zburzony w 1990, po czym zarządca portu orzekł, że jego numeracja zostanie "zastrzeżona ku czci", podobnie jak numer słynnego zawodnika, i że nie ma zamiaru zmieniać numeracji pozostałych terminali, ponieważ pasażerowie są już przyzwyczajeni do istniejącej numeracji.

W każdym terminalu jest udostępniony darmowy bezprzewodowy internet.

Wieża kontroli lotów[edytuj | edytuj kod]

Nowa wieża kontroli lotów portu zaczęła działać 14 stycznia 2007, i obecnie stanowi 3. najwyższą na świecie, po wieżach w porcie lotniczym Monachium i porcie lotniczym Atlancie – Hartsfield-Jackson (102,1 m – 335 stóp).

Terminal 2[edytuj | edytuj kod]

Terminal 2, otwarty w 1962, posiada 17 bramek w 1 pirsie (C, D, 1A, 1B, 2 – 5, 6A, 6B, 7 – 13) i Red Carpet Club linii United Airlines. W listopadzie 2006, sala gościnna dla obecnych i byłych wojskowych, Military and Veterans Hospitality Room, została udostępniona na półpiętrze (mezzanine level) Terminala 2. Sala jest utrzymywana przez Phoenix Military and Veterans Commission.

Linia lotnicza Kierunek
Alaska Airlines Portland (OR), Seattle/Tacoma
Great Lakes Airlines Farmington, Kingman, Page, Show Low
United Airlines Chicago-O’Hare, Cleveland, Denver, Houston-Intercontinental, Newark, San Francisco, Waszyngton-Dulles
United Express
obsługiwany przez SkyWest Airlines
Denver, Houston-Intercontinental, Los Angeles, San Francisco

Terminal 3[edytuj | edytuj kod]

Terminal 3 otwarto w 1979. Posiada on 16 bramek w 2 pirsach, i Crown Room Club linii Delta Air Lines.

Linia lotnicza Kierunek
AirTran Airways Atlanta, Milwaukee [sezonowo]
American Airlines Chicago-O'Hare, Dallas/Fort Worth, Miami
American Eagle Airlines Los Angeles
Delta Air Lines Atlanta, Cincinnati/Northern Kentucky, Detroit, Memphis, Minneapolis/St. Paul, Nowy Jork-JFK, Salt Lake City
Delta Connection
obsługiwane przez Mesaba Airlines
Memphis [sezonowo]
Delta Connection
obsługiwane przez SkyWest Airlines
Los Angeles, Salt Lake City
Frontier Airlines Branson (MO) [sezonowo], Denver, Milwaukee
Frontier Airlines
obsługiwane przez Republic Airlines
Denver
Hawaiian Airlines Honolulu
JetBlue Airways Boston, Nowy Jork-JFK
Sun Country Airlines Minneapolis/St. Paul [sezonowo]

Terminal 4 (Barry M. Goldwater Terminal 4)[edytuj | edytuj kod]

Barry M. Goldwater Terminal 4, wejście

Terminal 4, otwarty w 1990 pod patronatem byłego senatora z Arizony i kandydata w 1964 na prezydenta USA Barry M. Goldwatera, posiada 88 bramek w 4 pirsach. Mieszczą się tu 3 kluby linii US Airways, ulokowane przy bramkach A7, A19 i B5. British Airways także operuje swój Executive Club Lounge pomiędzy bramkami B23 i B25.

Linia lotnicza Kierunek
Aeroméxico Hermosillo
Air Canada Calgary [sezonowo], Toronto-Pearson
AirTran Airways Atlanta, Milwaukee [sezonowo]
British Airways Londyn-Heathrow
Southwest Airlines Albuquerque, Atlanta [od 10 marca 2012], Austin, Baltimore, Birmingham (AL), Boise, Boston, Buffalo, Burbank, Chicago-Midway, Columbus (OH), Denver, Detroit, El Paso, Fort Lauderdale, Houston-Hobby, Indianapolis, Kansas City, Las Vegas, Little Rock, Los Angeles, Louisville, Manchester (NH), Milwaukee, Minneapolis/St. Paul, Nashville, Nowy Orlean, Newark, Oakland, Oklahoma City, Omaha, Ontario, Orange County, Orlando, Filadelfia, Pittsburgh, Portland (OR), Raleigh/Durham, Reno/Tahoe, Sacramento, St. Louis, Salt Lake City, San Antonio, San Diego, San Francisco, San Jose (CA), Seattle/Tacoma, Spokane, Tampa, Tulsa
US Airways Albuquerque, Anchorage, Atlanta, Austin, Baltimore, Boise, Boston, Burbank, Calgary, Cancún, Charlotte, Chicago-O’Hare, Columbus (OH), Dallas/Fort Worth, Denver, Detroit, Edmonton, Fort Lauderdale, Fresno, Guadalajara, Honolulu, Houston-Intercontinental, Indianapolis, Ixtapa/Zihuatanejo [sezonowo], Kahului, Kansas City, Kona, Las Vegas, Lihue, Long Beach [od 1 lutego 2012], Los Angeles, Manzanillo [sezonowo], Mazatlán, Meksyk, Milwaukee, Minneapolis/St. Paul, Nowy Jork-JFK, Nowy Jork-LaGuardia [od 10 marca 2012], Newark, Oakland, Omaha, Ontario, Orange County, Orlando, Filadelfia, Pittsburgh, Portland (OR), Puerto Vallarta, Reno/Tahoe, Sacramento, St. Louis, Salt Lake City, San Antonio, San Diego, San Francisco, San Jose (CA), San José del Cabo, San José de Costa Rica [sezonowo], Seattle/Tacoma, Spokane, Tampa, Tucson, Vancouver, Waszyngton-National
US Airways Express
obsługiwane przez Mesa Airlines
Albuquerque, Austin, Bakersfield, Burbank, Calgary [sezonowo], Des Moines, Durango, Edmonton, El Paso, Flagstaff, Fresno, Grand Junction, Guadalajara, Guaymas, Hermosillo, Ixtapa/Zihuatanejo [sezonowo], Kansas City, Las Vegas, Long Beach, Los Angeles, Mazatlán, Monterey, Oakland, Omaha, Ontario, Orange County, Palm Springs, Reno/Tahoe, Sacramento, Salt Lake City, San Antonio, San Diego, San José del Cabo, San Luis Obispo, Santa Barbara, Tucson, Yuma
US Airways Express
obsługiwane przez SkyWest Airlines
Albuquerque, Bakersfield, Durango, El Paso, Grand Junction, Las Vegas, Los Angeles, Monterey, Palm Springs, San Luis Obispo, San Diego, Santa Barbara, Tucson, Yuma
WestJet [sezonowo] Calgary, Edmonton, Kelowna, Regina, Saskatoon, Vancouver, Victoria, Winnipeg

Wprowadzenie skanowania pasażerów technologią rozpraszania wstecznego[edytuj | edytuj kod]

23 lutego 2007 Sky Harbor został pierwszym portem lotniczym, gdzie zastosowano nowoczesną technologię pomiarowo-wizualną znaną jako rozpraszanie wsteczne promieniowania rentgenowskiego do wyświetlania obrazu kształtu ciała pasażera[9]. Ta technologia pozwala na ustalenie czy pasażerowie przemycają ukrytą broń, materiały wybuchowe lub narkotyki przez wyświetlenie wizualizacji ciała wiernie uwidocznionego mimo ubrania. Z tego powodu, te urządzenia, które działają zarówno jako sprzęt wolno stojący jak i ruchome "kamery" zostały nazwane "maszynami do obnażania" (naked machines) przez działaczy na rzecz praw człowieka[10] zaniepokojonych tym, że ten sprzęt pokazuje osobom z ochrony obraz pasażera bez ubrania, i że został on zastosowany bez uświadomienia pasażerom zaistniałego naruszenia ich prywatności.

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor nie doświadczył do tej pory poważnego wypadku lotniczego na swoim terenie lub w jego pobliżu. Natomiast, 16 sierpnia 1987, samolot linii Northwest Airlines lot nr 255, wykonujący rejs z portu lotniczego Detroit do portu lotniczego Santa Ana-John Wayne w Santa Ana w Kalifornii z międzylądowaniem w porcie Phoenix-Sky Harbor, rozbił się podczas startu w Detroit, ze stratą wszystkich na pokładzie – w tym licznych mieszkańców Phoenix i okolic – oprócz jednej dziewczynki.

Plany na przyszłość[edytuj | edytuj kod]

  • nowy terminal z 33 bramkami, West Terminal (i wyburzenie Terminala 2)
  • zautomatyzowany system transportu wagonowego, Automated People Mover – etap 2 (etap 1 został poprzednio zatwierdzony.)
    • etap 1 (bieg na trasie od skrzyżowania 44th Street i Washington Street do Terminala 4, w użytku od 2013.)
    • etap 2 (faza druga, bieg od 44th Street do Terminala 2 na zachodniej rubieży portu nie będzie gotowy przed 2020.)
  • przesunięcie trasy Sky Harbor Blvd. na zachód od Terminala 3 i dwie nowe drogi kołowania.
  • usprawnienia Pirsu Międzynarodowego (International Concourse) Terminala 4
  • nowy pirs Terminala 4

Źródło:[11]

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Połączenia z PHX na grudzień 2010
Top 10 najbardzie obleganych krajowych destynacji Portu lotniczego Sky Harbor[12]
Miejsce Miasto Pasażerów Przewoźnik
1 Kolorado Denver, CO 919,000 Frontier, Southwest, United, US Airways
2 Nebraska Las Vegas, NV 764,000 Southwest, US Airways
3 Kalifornia Los Angeles, CA 713,000 American, Delta, Southwest, United, US Airways
4 Kalifornia San Diego, CA 663,000 Southwest, US Airways
5 Waszyngton (stan) Seattle/Tacoma, WA 616,000 Alaska, Southwest, US Airways
6 Illinois Chicago, IL (O'Hare) 607,000 American, United, US Airways
7 Minnesota Minneapolis/St. Paul, MN 607,000 Delta, Southwest, Sun Country, US Airways
8 Teksas Dallas/Fort Worth, TX 576,000 American, US Airways
9 Georgia Atlanta, GA 575,000 AirTran, Delta, US Airways
10 Utah Salt Lake City, UT 575,000 Delta, Southwest, US Airways
Top 10 najbardziej obleganych międzynarodowych destynacji z Portu lotniczego Sky Harbor (2009)[13][14][15]
Miejsce Miasto Pasażerów Przewoźnik
1 Meksyk San José del Cabo, Meksyk 261,365 US Airways
2 Meksyk Puerto Vallarta, Meksyk 189,535 US Airways
3 Wielka Brytania Londyn, Wielka Brytania (Heathrow) 171,024 British Airways
4 Meksyk Guadalajara, Meksyk 117,249 US Airways
5 Meksyk Meksyk, Meksyk 114,263 US Airways
6 Kanada Calgary, Kanada 113,850 Air Canada, US Airways, WestJet
7 Meksyk Cancún, Meksyk 113,333 US Airways
8 Kanada Toronto, Kanada 113,150 Air Canada
9 Meksyk Mazatlán, Meksyk 97,209 US Airways
10 Kanada Vancouver, Kanada 92,550 US Airways, WestJet

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]