Georgia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Georgia
State of Georgia
Flaga stanowa Georgii Pięczęć stanowa Georgii
Flaga stanowa Georgii Pieczęć stanowa Georgii
Przydomek: Peach State
Stan brzoskwiniowy
Dewiza: Wisdom, Justice, and Moderation
Map of USA GA.svg
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Atlanta
Język urzędowy] angielski
Mieszkańcy Georgian
Gubernator Nathan Deal (R)
Największe miasto Atlanta
Powierzchnia

 • ogółem
 • lądowa
 • wodna
 • % wodna

na 24. miejscu

154 077 km²
150 132 km²
3945 km²
2,6 %

Szerokość

Długość
Wzniesienie
 • najwyższe
 • średnie
 • najniższe

370 km

480 km
 
1458 m
180 m
0 m

Szerokość geograficzna 30°31′N – 35°N
Długość geograficzna 81°W – 85°53′W
Populacja (2000)
na 10. miejscu

8 186 453

Gęstość (2000)
na 18. miejscu

54,59 os./km²

Piramida wieku
USA Georgia age pyramid.svg
Wejście do Unii

 • kolejność
 • data


4
2 stycznia 1788

Strefa czasowa
Czas letni
UTC-5:00
UTC-4:00
ISO 3166-2 US-GA
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone

Georgia (wymowa:/ˈdʒɔrdʒə/ i) – stan w południowo-wschodniej części USA, największy na wschód od Missisipi. Nazwa stanu została nadana na cześć króla Jerzego II Hanowerskiego (George II of Great Britain).

Graniczy: od północy z Tennessee, od wschodu z Karoliną Południową i Oceanem Atlantyckim, od południa z Florydą, od zachodu z Alabamą. Północna część Georgii leży w Górach Błękitnych (Appalachy). Na południe od nich rozpościera się płaskowyż Piedmont, który przechodzi w pofałdowaną Nizinę Nadbrzeżną.

Pierwotnie ludność tych terenów stanowili Czerokezi i Indianie Creek.

Georgia była jedną z trzynastu kolonii, które w 1775 r. zbuntowały się przeciwko panowaniu brytyjskiemu co zapoczątkowało amerykańską rewolucję.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres przedkolonialny[edytuj | edytuj kod]

W 1540 r. na teren obecnego stanu przybyła pierwsza hiszpańska ekspedycja Hernanda de Soto, który opisał pradawne kultury tubylców o wspólnej obecnie nazwie Mound Builders. Wyróżniały się one m.in. budową okazałych kopców.

Trwała kolonizacja terenów Georgii zaczęła się od około 1570 r., kiedy hiszpańscy kolonizatorzy zamieszkujący współczesną Florydę utworzyli misje na terenie przybrzeżnych wysp oraz wodzostwa Guale i na terenach Indian Mocama żyjących wzdłuż atlantyckiego wybrzeża obecnej Georgii.

Od 1670 r. datuje się konflikt o tereny Georgii pomiędzy Hiszpanią i Anglią władającą sąsiednią Karoliną (obecnie Karolina Południowa). System hiszpańskich misji po długich walkach Hiszpanów przeciwko Anglikom sprzymierzonym z Indianami został całkowicie zniszczony w latach 1702-1704. Po 1704 r. hiszpańska kontrola ograniczała się do Pensacoli oraz St. Augustine (obecnie Floryda), a sam półwysep Floryda aż do archipelagu Florida Keys był celem brytyjskich wypadów. Wybrzeże Georgii było okupowane przez sprzymierzonych z Brytyjczykami Indian, głównie plemię Yamasee aż do tzw. wojny Yamasee (Yamasee War) w latach 1715–1717. Wojna wyludniła wybrzeże, otwierając miejsce do brytyjskiej kolonizacji. W 1724 r. zasugerowano po raz pierwszy, aby brytyjska kolonia została nazwana Prowincja Georgia.

Kolonia Georgia[edytuj | edytuj kod]

W 1732 r. stowarzyszeniowa grupa członków parlamentu brytyjskiego uzyskała zlecenie królewskie na utworzenie Powiernictwa Prowincji Georgia (Trustees of the Province of Georgia). W tym samym roku król Jerzy II przyznał prawo do zasiedlenia kolonii Jamesowi Oglenthrope, a kolonia przyjęła nazwę od imienia króla (j.ang. George = Jerzy). Stowarzyszenie wybrało 113 kandydatów na pierwszych kolonistów, którzy po odbyciu rejsu na pokładzie statku Anna 12 lutego 1733 wylądowali w okolicach obecnego Savannah.

Stan[edytuj | edytuj kod]

  • 2 stycznia 1788 – ratyfikacja Konstytucji (jako 4 stan); od tego czasu wzmożone osadnictwo.
  • 1861-1865 – wojna secesyjna, stan po stronie CSA. Poważnie zniszczony przez unijnego generała Shermana (w tym stołeczna Atlanta).
  • 1886 – w Atlancie rozpoczęto produkcję i sprzedaż napoju nazwanego później coca-colą.

Propozycje podziału[edytuj | edytuj kod]

W ramach koncepcji 51. stanu w Georgii powstały dwie większe propozycje podziału:

  • Hrabstwo Dade w północno-zachodniej części stanu Georgia nie miało połączeń drogowych z resztą stanu aż do 1939. Jedyne drogi do tego regionu prowadziły z Alabamy i Tennessee. Politycy chcieli secesji hrabstwa i utworzyli Niezależny Stan Dade (Independent State of Dade). W 1939 r., kiedy do Georgii dołączono ziemie które później stały się Parkiem Stanowym Kanionu Cloudland, hrabstwo wreszcie uzyskało komunikację z Georgią i oficjalnie się do niej włączyło, choć do dzisiaj pozostaje w użyciu pojęcie „Stan Dade”[1].
  • W styczniu 2008 r. publicysta Bill Shipp napisał artykuł dotyczący utworzenia dwóch stanów w Georgii. W dużej mierze było to spowodowane silnej suszy w południowej Georgii i obawie naruszenia praw jej mieszkańców przez polityków z części północnej stanu[2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Granice[edytuj | edytuj kod]

Wschodnią granicę stanu stanowi Ocean Atlantycki. Na północy od brzegu oceanu granica z Karoliną Południową biegnie w kierunku północno-zachodnim rzeką Savannah do ujścia rzek Tugaloo i Seneca. Następnie, wzdłuż biegu Tugaloo, aż do jej największego dopływu, rzeki Chattooga.

Następnie granica zakręca wokół hrabstwa Rabun, aż do 35° szerokości geograficznej północnej. Równoleżnik ten wytycza granicę pomiędzy Karoliną Północną i Tennessee oraz Tennessee i Alabamą, aż do rzeki Missisipi.

Granica zachodnia z Alabamą zaczyna się w pobliżu miasta Chattanooga w Tennessee, w najdalej na zachód wysuniętym punkcie rzeki Chattahoochee. Stąd biegnie około 250 km w linii prostej do miasta West Point. Stamtąd granica biegnie meandrami rzeki Chattahoochee na południe do jej połaczenia z rzeką Flint.

W miejscu połączenia dociera do granicy z Florydą i kieruje się w linii prostej na wschód, docierając do rzeki St. Marys River, z której biegiem dociera do Oceanu Atlantyckiego.

Dane statystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Największe hrabstwo: Fulton
  • Liczba parków stanowych: 53
Największe miasta Georgii
Lp. Miasto Ludność (2009) Obszar
metropolitarny
1 Atlanta 540 921 5 475 213
2 Augusta 194 343 539 154
3 Columbus 190 414 292 795
4 Savannah 134 669 343 092
5 Athens 114 983 192 222
6 Macon 92 582 231 576
7 Roswell 87 719
8 Sandy Springs 85 625
9 Albany 75 616 165 440
10 Marietta 66 953
11 Warner Robins 62 500 135 715
12 Johns Creek 61 794
13 Valdosta 52 087 135 804
14 Alpharetta 51 569
15 Smyrna 50 712

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Georgia ma 8 120 163 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Afrykański Kościół Baptystyczny w Savannah

Symbole stanu[edytuj | edytuj kod]

  • Dewiza: Wisdom, Justice, and Moderation (Mądrość, sprawiedliwość, i powściągliwość)
  • Przydomek: The Empire State of the South, Peach State
  • Znaczenie przydomku: Cesarski Stan Południa, Stan brzoskwiniowy
  • Symbole: róża odm. Cherokee, dąb wirginijski, przedrzeźniacz brązowy

Przemysł i bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

  • przede wszystkim wydobywczy (boksyty, kaolin, kamień),
  • papierniczy,
  • tekstylny,
  • spożywczy, przetwórczy,
  • turystyczny,
  • uprawa kukurydzy, bawełny, tytoniu, soi i brzoskwiń,
  • hodowla drobiu.

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Sławni ludzie[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Archives of Dade County, editors of Roadside Georgia. [dostęp 2011-03-21].
  2. Bill Shipp. „South Georgia should secede”, 2008-01-22. Coastal Courier (ang.). 
  3. Modern Language Association. Podane są wszystkie języki używane przez więcej niż 0,5% ogółu ludności.
  4. Religious Affi liation by State in the U.S. str.100.
  5. The Association of Religion.