Powstanie tajpingów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Powstanie tajpingów
Taiping2.PNG
Zasięg powstania
Czas 18511864
Miejsce Chiny
Terytorium południowe i centralne Chiny
Przyczyna kryzys ekonomiczny i rozprzężenie władzy, konflikt religijny
Wynik klęska tajpingów, osłabienie dynastii Qing
Strony konfliktu
Taiping heaven and earth society flag.png Taiping Tianguo Historia Chin Cesarstwo chińskie,  Francja, Wielka Brytania
Dowódcy
Hong Xiuquan
Yang Xiuqing
Xiao Chaogui
Feng Yunshan

Wei Changhui
Shi Dakai
Li Xiucheng

Historia ChinZeng Guofan,
Historia ChinLi Hongzhang
Historia ChinSengge Rinchen
Historia ChinZuo Zongtang

Wielka Brytania Charles Gordon
Stany ZjednoczoneFrederick Townsend Ward

Siły
ok. 1-2 mln. sił regularnych, milicje ok. 3-5 mln. sił regularnych, milicje
Straty
ok. 75 tys. ponad 50 tys.
Pieczęć powstania

Powstanie tajpingów (1851-1864) – powstanie ludowe w Chinach. W powstaniu tajpingów zginęło co najmniej 20 mln ludzi[1].

W tym czasie miały ponadto miejsce powstanie Nian (1853-1868), muzułmańskie powstania w południowo-zachodnich (1855-1873) i północno-zachodnich Chinach (1862-1877).

Przyczyny wybuchu[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie opiumowej w ciągu kilku lat import tkanin bawełnianych i wełnianych z Wielkiej Brytanii do Chin wzrósł ok. 4-krotnie. Zrujnował on tysiące drobnych zakładów tkackich w całym kraju i spowodował wystąpienie dużego deficytu w handlu zagranicznym. Wzrósł też znacznie kurs srebrnego pieniądza, jakim płacono za import towarów, w stosunku do pieniędzy miedzianych, będących w obrocie wewnętrznym. W konsekwencji nastąpił znaczny wzrost podatków i gwałtowne ubożenie ludności. Na tym tle doszło do dziesiątków powstań i buntów, głównie chłopskich, zwłaszcza w prowincjach południowych, które najbardziej ucierpiały wskutek brytyjskiej ekspansji.

Przebieg powstania[edytuj | edytuj kod]

W połowie XIX wieku bunty te stały się zarzewiem wielkiego ruchu o charakterze religijno-militarnym, zwanego powstaniem tajpingów. Przywódcą ruchu stał się charyzmatyczny mistyk, Hong Xiuquan. Proklamował on w sierpniu 1851 roku utworzenie Niebiańskiego Królestwa Wielkiego Pokoju (chin. 太平天囯 Tàipíng Tiānguó), od którego chińskiej nazwy pochodzi nazwa powstania. Sam siebie ogłosił władcą. Ogłosił też nową religię, będącą mieszanką chrześcijaństwa i konfucjanizmu. Wprowadzała ona purytańskie zasady moralne, wspólną własność majątkową, równy podział ziemi, równość kobiet i mężczyzn, mandarynów i chłopów itp. wprowadzając w społeczeństwie surową dyscyplinę i wojskową organizację. Znakiem tajpingów była żółta przepaska na głowie i długie włosy bez warkoczyka.

Powstanie tajpingów w ciągu kilku lat, głównie w drodze zbrojnych podbojów, ogarnęło prawie całe centralne Chiny. W walkach dochodziło do krwawych rzezi wojskowych i ludności cywilnej. W 1853 roku powstańcy zajęli Nankin i ogłosili go swoją stolicą pod nazwą Tianjing (天京, Niebiańskie Miasto), tworząc scentralizowane państwo. Wprowadzili w nim nowe prawa, w tym najważniejszą ustawę o ziemi, która znosiła majątki dworu cesarskiego i feudałów, przekazując je do wspólnego użytkowania przez gminy chłopskie. Inne prawa zniosły klasy społeczne, wprowadziły równouprawnienie płci, zakazały opium, hazardu, tytoniu, alkoholu, poligamii, niewolnictwa i prostytucji. Zakazano również tradycyjnego krępowania stóp kobiet. Pomimo tych idei, rządy były brutalne i mało efektywne, ograniczając się głównie do dużych miast.

Wojska cesarskie utrzymały jednak kontrolę w rejonach Pekinu i Szanghaju i w 1856 roku przystąpiły do kontrnatarcia, ułatwionego przez wewnętrzne walki i rozłam w obozie tajpingów. W tym samym roku wybuchła również w północno-wschodnich Chinach II wojna opiumowa z Wielką Brytanią i Francją, przegrana ostatecznie przez Chiny w roku 1860. Pełne podporządkowanie Chin przez państwa europejskie nie było jednak możliwe wobec pozostawania znacznych obszarów kraju pod władzą tajpingów. Tajpingowie kontrolowali część południowych i centralnych prowincji, lecz nie posiadali żadnych większych portów, które umożliwiałyby im kontakt i wsparcie z zewnątrz. W 1860 roku rozpoczęli oni nowy marsz na północno-wschodnie prowincje. Początkowo odnosili sukcesy i podjęli nawet próbę opanowania największego ośrodka gospodarczego Chin, Szanghaju. Zostali jednak odparci z dużymi stratami przez wojska cesarskie, wspierane przez kanonierki, artylerię i oddziały brytyjskie, francuskie i amerykańskie. Głównie ta interwencja państw europejskich spowodowała, że do 1864 roku wojska tajpingów zostały rozgromione.

Ostatnim akordem powstania było zdobycie przez wojska rządowe Nankinu, będącego stolicą tajpingów i rzeź 100 tys. obrońców miasta. Niebiański Król Hong Xiuquan popełnił samobójstwo na cztery miesiące przed upadkiem miasta, przekazując władzę swojemu synowi, Hong Tianguifu. On i książęta Niebiańskiego Królestwa zostali następnie zgładzeni przez zwycięską dynastię Qing.

Film[edytuj | edytuj kod]

W trakcie powstania tajpingów ma miejsce akcja filmu Władcy wojny z 2007 roku z Jetem Li w roli głównej.

Przypisy

  1. "Userserols." Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]