Przyrost naturalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przyrost rzeczywisty populacji w procentach oszacowania na rok 2011.

Przyrost naturalny – różnica pomiędzy liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów. Wartość dodatnia oznacza liczbę urodzeń przewyższającą liczbę zgonów, ujemna - odwrotnie. Jeśli mamy do czynienia z wartością ujemną, mówimy o ubytku naturalnym. Przyrost naturalny różni się od przyrostu rzeczywistego o saldo migracji. Przyrost naturalny obliczymy wzorem: Pn=U-Z. Występujące we wzorze wartości zazwyczaj podawane są jako wartości względne, tzn. przeliczane na 1000 mieszkańców i wtedy określane są jako: stopa albo współczynnik przyrostu naturalnego, rodność i umieralność.

Współczynnik przyrostu naturalnego obliczamy według wzoru: liczba urodzin minus liczba zgonów dzielona przez liczbę mieszkańców miejsca, dla którego robimy obliczenia (np. kraj) i mnożymy przez 1000‰ uzyskując wynik w promilach. Mając współczynniki urodzeń i zgonów możemy to samo uzyskać odejmując współczynnik zgonów (czyli liczbą zgonów na 1000 mieszkańców) od współczynnika urodzeń (czyli liczby żywych urodzeń na 1000 mieszkańców). Wzór:

S_p=\frac {P_n} N = \frac {U-Z} N = \frac {U-Z} N 100 % = \frac {U-Z} N 1000

gdzie:

  • S_p - stopa przyrostu naturalnego
  • U - liczba urodzeń
  • Z - liczba zgonów
  • N - ogólna liczba ludności

Uważa się często, iż wielkość przyrostu naturalnego zależy od stopnia rozwoju gospodarczego, tzn. im wyższy poziom rozwoju państwa, tym niższy przyrost naturalny. Jakkolwiek często występuje podobna tendencja, to jednak trudno traktować to jako zasadę, gdyż istnieje od niej wiele wyjątków – niektóre relatywnie ubogie kraje byłego obozu socjalistycznego (m.in. Białoruś, Ukraina itd. ), mają niższy wskaźnik przyrostu naturalnego niż bogatsze państwa Europy Zachodniej; z kolei zamożne kraje arabskie naftowe znad Zatoki Perskiej mają wysoki przyrost naturalny.

W krajach słabo rozwiniętych, należących do tzw. Trzeciego Świata, często mamy do czynienia z tak wysokim wskaźnikiem przyrostu naturalnego (> 20‰), iż mówi się o tzw. eksplozji demograficznej; niekiedy sytuacja taka występuje też w krajach bogatych (np. Arabia Saudyjska).

Przyrost naturalny w Polsce w roku 2012 wyniósł 1,5 tys., co przy populacji 38 533 tys. daje stopę przyrostu naturalnego w wysokości 0,04‰[1].

Stopa przyrostu naturalnego na świecie w roku 2012 wyniosła 1,15%[2]

Przypisy