Rondo (muzyka)

Rondo (fr. rondeau) - forma muzyczna z powracającym refrenem i kupletami.

Po raz pierwszy rondo wymienia Johannes de Grocheo w swym traktacie De arte musicae (ok. 1300). Była to ludowa forma taneczno-wokalna znana we Francji. Stałe fragmenty (refren) przeplatane były zmiennymi kupletami. W praktyce polegało to na gromadnym tańcu i śpiewie wielu par (rondo właściwe), po czym na czoło wysuwała się jedna para tańcząc solowo i śpiewając przyśpiewki (kuplet).

Rondo starofrancuskie jako samodzielną formę instrumentalną upowszechnili w XVII w. de Chambonnieres, d'Anglebert, Couperin i Rameau. Miało ono w tym okresie prostą i symetryczną budowę oraz bogatą ornamentację i figurację. Ta forma ronda była mocno związana z klawesynem jako instrumentem szczególnie odpowiednim. Pierwsze ronda miały strukturę podobną do pieśni trzyczęściowej: refren - kuplet - refren (A B A).

Do większych utworów weszło jako końcowa część sonaty, koncertu lub symfonii. Miało strukturę A B A C A + coda. Rondo klasyczne znane z utworów Haydna i Mozarta miało bardziej zróżnicowany refren od kupletów. Rozbudowało się u klasyków i przyjęło "wielką formę ronda" A B A C A B A. Forma ta dość często krzyżuje się z formą sonatową - grupa obejmująca pierwsze 2 pokazy refrenu i kuplet B stanowi ekspozycję, kuplet C jest przetworzeniem, zaś końcowa grupa A B A - repryzą.

Ronda romantyczne wykorzystywały styl brillant oraz motywy ludowe. Ronda komponowali w XIX wieku Hummel, Weber, Chopin, Mendelssohn. Ten ostatni skomponował m.in. Rondo Capriccioso.

W XX wieku rondo można znaleźć w twórczości kompozytorów klasycyzujących: Poulenca, Hindemitha, ale forma uległa uproszczeniu, w porównaniu do twórczości poprzedników, czasem była to forma ronda koncertującego.

Przykłady ronda:

• Ludwig van Beethoven - Rondo z Sonaty F-dur op. 24
• Fryderyk Chopin - Rondo Es-dur op. 16
• Wolfgang Amadeusz Mozart - Rondo-Presto z Koncertu fortepianowego nr 9 "Jeunehomme" KV 271, Rondo koncertowe A-dur KV 386, Rondo koncertowe D-dur KV 382

Bibliografia

• ABC Form Muzycznych, Danuta Wójcik, Musica Iagellonica, Kraków 1997, ISBN 83-7099-061-4
• Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ISBN 83-01-00958-6